II SA/Bd 500/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 31 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 500/17 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 5 kwietnia 2017 r. J. K. – dalej skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 21 kwietnia 2017r. skarżący został zobowiązany do uiszczenia wpisu sadowego od wniesionej skargi w wysokości 500 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem. Dochód tegoż gospodarstwa wynosi łącznie [...] zł netto miesięcznie. Jest współwłaścicielem ˝ udziału w: nieruchomości rolnej o powierzchni [...] domu o powierzchni [...], zabudowań gospodarskich, samochodu osobowego oraz maszyn rolniczych. Poza tym oświadczył, że posiada oszczędności ulokowane w akcjach w wysokości ok. [...] zł wartości (˝ udziału). Podał, że ponosi zobowiązania i stałe wydatki m.in.: spłata rat kredytu, media, ubezpieczenia. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 maja 2017 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, w szczególności braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dniu 31 lipca 2016 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca zatem obowiązany jest rzetelnie i rzeczowo przedstawić swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę. Jak wynika z przedłożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem. Dochód tegoż gospodarstwa wynosi łącznie [...] zł netto miesięcznie. Jest współwłaścicielem ˝ udziału w: nieruchomości rolnej o powierzchni [...], domu o powierzchni [...] zabudowań gospodarskich, samochodu osobowego oraz maszyn rolniczych. Poza tym oświadczył, że posiada oszczędności ulokowane w akcjach w wysokości ok. [...] zł wartości (˝ udziału). Podał, że ponosi zobowiązania i stałe wydatki m.in.: spłata rat kredytu, media, ubezpieczenia. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 maja 2017 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, w szczególności braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dniu 31 lipca 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując na swoją trudną sytuację materialną. W związku z tym, że oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a. okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, skarżący został zobowiązany na podstawie zarządzenia sędziego WSA z dnia 16 sierpnia 2017r., przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego w terminie 10 dni, w szczególności: 1/ aktualnych dokumentów wykazujących wysokość uzyskiwanych przez stronę skarżącą oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów z tytułu: umowy o pracę, diet, stypendiów, renty, emerytury, najmu, dzierżawy, prac dorywczych lub sezonowych, działalności gospodarczej, rolniczej, stażu itp.; 2/ oświadczenia o łącznej wysokości przeciętnych comiesięcznych wydatków związanych wyłącznie z koniecznym utrzymaniem strony skarżącej i osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym oraz ponoszonych i udokumentowanych opłat związanych z domem takich jak: czynsz, energia elektryczna, gaz, opał, 3/ oświadczenia czy skarżący posiada rachunki bankowe, jeżeli tak to należy przedłożyć wyciągi z tych kont za okres ostatnich 3 miesięcy, 4/ wskazania i udokumentowania wysokości rat spłacanych kredytów; 5/ oświadczenia o dodatkowych źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę - należy podać wysokość), 6/ zaświadczenia od właściwego organu Gminy o wysokości rocznego dochodu z należącego do skarżącego gospodarstwa rolnego. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 14 września 2017r. (k. 60 akt sądowych). W wyznaczonym terminie skarżący udzielił odpowiedzi na wezwanie Sądu oraz nadesłał wybiórczo dokumenty, z których wynika, że przeciętny roczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł – zaświadczenie Burmistrza [...] z dnia [...] września 2017 r. Ponadto skarżący nie jest obciążony żadnym kredytem. Skarżący podał także, że ponosi wydatki na energię elektryczną, zakup opału oraz koszty obsługi gospodarstwa rolnego takich jak: zakupu nasion, nawozów, herbicydów. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że prawo pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową skarżącego. Skarżący zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem. Dochód tegoż gospodarstwa wynosi łącznie [...] zł netto miesięcznie. Jest współwłaścicielem ˝ udziału w: nieruchomości rolnej o powierzchni [...], domu o powierzchni [...], zabudowań gospodarskich, samochodu osobowego oraz maszyn rolniczych. Poza tym oświadczył, że posiada oszczędności ulokowane w akcjach w wysokości ok. [...] zł wartości (˝ udziału). Podał, że ponosi zobowiązania i stałe wydatki m.in.: spłata rat kredytu, media, ubezpieczenia. Ponadto przeciętny roczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł – zaświadczenie Burmistrza [...] z dnia [...] września 2017 r. Ponadto skarżący nie jest obciążony żadnym kredytem. Skarżący podał także, że ponosi wydatki na energię elektryczną, zakup opału oraz koszty obsługi gospodarstwa rolnego takich jak: zakupu nasion, nawozów, herbicydów. Wobec takiej sytuacji finansowej skarżącego nie sposób uznać, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Nie można zgodzić się z twierdzeniem zawartym w sprzeciwie, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy wskazuje, że ponoszenie kosztów postępowania jest dla skarżącego zbyt obciążające. Stwierdzić bowiem należy, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić jednocześnie trzeba, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponadto należy wskazać, że majątek nieruchomy skarżącego może być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli stronie brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Wobec tego Sąd uznał, że referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.