II SA/Bd 505/22
WyrokWSA w Bydgoszczy2023-01-18
Skład orzekający: Joanna Janiszewska-Ziołek, Jarosław Wichrowski, Joanna Brzezińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie spokrewnionej w dalszym stopniu niż pierwszy z osobą niepełnosprawną przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli rodzic tej osoby niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym, a nie znacznym stopniu niepełnosprawności?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie spokrewnionej w dalszym stopniu niż pierwszy tylko wtedy, gdy rodzice osoby wymagającej opieki legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Fakt, że ojciec osoby niepełnosprawnej posiadał jedynie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a także fakt jego skazania za znęcanie się, nie stanowiły podstawy do odstąpienia od literalnego brzmienia przepisu, zwłaszcza że rodzina nadal prowadziła wspólne gospodarstwo domowe.Stan faktyczny
Skarżąca ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad siostrą, która była trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że ojciec skarżącej, na którym ciążył obowiązek alimentacyjny, nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, podkreślając, że zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie przysługuje osobie spokrewnionej w dalszym stopniu tylko wtedy, gdy rodzice osoby niepełnosprawnej nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca podniosła, że ojciec, mimo posiadania jedynie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, został skazany za znęcanie się nad rodziną, co powinno wykluczać jego pierwszeństwo w sprawowaniu opieki.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi Ż. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 8 marca 2022 r. nr SKO-4111/81/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Ż. R. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta B. Nr [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako kpa) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a pkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej powoływana jako uśr) i art. 128, art. 129, art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad siostrą. Organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji wskazał m.in., że Skarżąca nigdy nie pracowała, opiekuje się siostrą od 2 lat, od 1.03.2021 r. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Siostra Skarżącej uczestniczy w zajęciach na Warsztatach Terapii Zajęciowej w P. od poniedziałku do piątku w godz. 8.00-14.00. Jest ona, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...] .09.2008 r. wynika, że niepełnosprawność datuje się od dzieciństwa. Ojciec osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W odwołaniu Skarżąca zakwestionowała rozstrzygnięcie organu I instancji, wskazując na naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że świadczenie nie przysługuje z uwagi na fakt, że żyje jeszcze inna osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszym stopniu i nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która jednak jest osobą, która nie daje rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na fakt, że wobec tej osoby został wydany prawomocny wyrok karny za znęcanie się nad osobą niepełnosprawną. Ojciec J. R. został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w B., III Wydział Karny, z [...] .05.2021 r., sygn. akt [...], na jeden rok pozbawienia wolności, przy czym wykonanie kary zawieszono na okres próby trzech lat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., rozpatrując odwołanie, wskazało, że Skarżąca [...] czerwca 2021 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą, załączając orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z [...].12.2019 r., z którego wynika, że jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała od 1.10.2019 r. Skarżąca przedłożyła również orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności w B. z [...].05.2001 r., z którego wynika, że jej matka została zaliczona na stałe do osób ze znacznym stopnie niepełnosprawności. Z kolei z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności w B. z [...] .08.2019 r. wynika, że jej ojciec J. R. został zaliczony do 31.08.2021 r. do osób z umiarkowanym stopnie niepełnosprawności.
Z oświadczenia Skarżącej z [...] .08.2021 r. wynika, że ojciec nie może zajmować się siostrą, bo się awanturuje, a brat D. zajmuje się chorą mamą i w związku tym Skarżąca jest jedyną osobą, która zajmuje się siostrą.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
matce albo ojcu,
opiekunowi faktycznemu dziecka,
osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 17 ust. 1a uśr, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, SKO wskazało, że Skarżąca jest bezspornie osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, albowiem w myśl art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Dalej jednakże wyjaśnieniło, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając kolejność zobowiązanych, stanowi, że zgodnie z art. 129 obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazano przy tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten koresponduje z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 uśr, albowiem przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z 21.02.2019 r., I OSK 3804/18).
Jak przy tym wynika z literalnego brzmienia art. 17 ust. 1a pkt 2 uśr, jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną jest okoliczność, że nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie, bądź też legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takim orzeczeniem legitymuje się matka Skarżącej. Kolegium wskazało, że co do zasady przepis ten należy odczytywać ściśle. Tylko więc wystąpienie którejś z tych dwóch przesłanek - niepełnoletność lub legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w stopniu dalszym. Konkluzja ta uwzględnia bowiem wolę ustawodawcy uzewnętrzniającą się poprzez zmianę brzmienia art. 17 ust. 1a uśr z dniem 1 stycznia 2013 r. Przed tą datą przepis ten stanowił, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.
W kontekście powyższego podkreślenia wymaga, że aktualne brzmienie ustępu 1a z woli ustawodawcy wyraźnie zawęziło przypadki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do określonych sytuacji, dając nadal prymat osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu, a dalszym - tylko w razie kumulatywnego spełnienia warunków opisanych w punktach 1) do 3). Trzeba podkreślić, że znowelizowane od 1 stycznia 2013 r. brzmienie omawianego przepisu nie wprowadza obowiązku ustalania - tak jak miało to miejsce w poprzednim stanie prawnym - czy osoby z kręgu spokrewnionych w pierwszym stopniu nie są w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną. Omawiane unormowanie nie opiera się także na konstrukcji akceptacji (celem przyznania świadczenia) swobodnego wyboru przez potencjalny krąg osób zainteresowanych sprawowaniem takiej pieczy.
W uzasadnieniu komentowanej zmiany wskazano, że wprowadzenie takiego rozwiązania jest uzasadnione tym, że pierwszeństwo w obowiązku alimentacyjnym wobec osoby niepełnosprawnej mają osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu (art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) przed osobami spokrewnionymi w stopniu dalszym (s. 4 uzasadnienia do projektu, druk sejmowy nr 724). Dla osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a które nie spełniają warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na warunkach określonych w nowych przepisach, wprowadzono natomiast specjalny zasiłek opiekuńczy, którego uzyskanie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego.
W przypadku istnienia osób spokrewnionych z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu dopiero wystąpienie jednej z przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1a pkt 2 uśr aktualizuje obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w stopniu dalszym, a co za tym idzie, uprawnia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez te osoby. Co do zasady wystąpienie innych przeszkód utrudniających sprawowanie opieki nie zwalnia bowiem osoby spokrewnionej z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu z obowiązku alimentacyjnego. Rygoryzm art. 17 ust. 1a uśr, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada w sposób niebudzący wątpliwości celom ustawy. Nieuzasadnione byłoby bowiem obciążanie Skarbu Państwa (a więc w gruncie rzeczy wszystkich podatników) koniecznością wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie niż osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, która uchyla się zadośćuczynieniu obowiązkowi alimentacyjnemu, czy to poprzez opiekę nad osobą uprawnioną, czy też poprzez opłacenie usług opiekuńczych. Dlatego też SKO nie mogło pominąć faktu kolejności osób zobowiązanych do alimentacji, gdzie w przedmiotowej sprawie osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do opieki nad J. R. jest jej ojciec, który, jak wynika z akt sprawy, legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do 31.08.2021 r.
Kolegium dostrzegło, że ojciec osoby wymagającej opieki i jednocześnie ojciec Skarżącej został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w B. na jeden rok pozbawienia wolności, przy czym wykonanie kary zawieszono na okres próby trzech lat, niemniej jednak podkreśliło, że z oświadczenia Skarżącej z 10.08.2021 r. (k. 46) wynika, że mimo skazania ojca przez sąd nadal zamieszkuje on wspólnie z rodziną, za zgodą domowników, a ponadto rodzina utrzymuje się wspólnie m.in. z emerytury ojca, co świadczy o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego przez matkę i ojca strony, stronę i jej siostrę J. Także z oświadczenia ojca (k. 51) wynika, że mieszka wspólnie z rodziną. W świetle tych oświadczeń Kolegium nie uwzględniło informacji zawartej na k. 8 akt administracyjnych, że ojciec nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodziną.
Z tych względów w ocenie Kolegium nie ma usprawiedliwionych podstaw do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, albowiem jej ojciec nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Na marginesie Kolegium zauważyło, że zamieszkiwanie ojca za zgodą domowników i prowadzenie przez rodzinę wraz ze skazanym ojcem wspólnie gospodarstwa domowego powoduje, iż okoliczność skazania ojca za znęcanie się nad rodziną traci na znaczeniu. Ponadto należy zauważyć, że opieka nie musi być wykonywana osobiście, ale osoby zobowiązane do alimentacji powinny taką opieką zapewnić. Te okoliczności miały decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wskazać trzeba, że to właśnie przede wszystkim na osobach spokrewnionych w pierwszym stopniu ciążą zarówno prawne jak i moralne obowiązki wobec osób wymagających opieki.
Z tych względów w ocenie Kolegium nie ma usprawiedliwionych podstaw do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie również decyzji organu I instancji
W uzasadnieniu skargi wskazała, że, jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, regulacje art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a pkt 2 uśr należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z 5.11.2015 r., I OSK 1062/14, z 13.11.2015 r., I OSK 1286/14, z 12.05.2017 r., I OSK 328/16). W art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 tego Kodeksu, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu - narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Nie ulega wątpliwości to, że Skarżąca jako siostra osoby wymagającej, co do zasady spełnia wymogi określone w pkt 4 cyt. przepisu.
Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a pkt 1 uśr, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W przedmiotowej sprawie bezsporne było to, że matka osoby wymagającej opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast jej ojciec został zaliczony do 31.08.2021 r. do osób z umiarkowanym stopnie niepełnosprawności, zatem na datę wydania decyzji nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak wyjaśniono w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14.11.2022 r., I OPS 2/22, LEX nr 3431610, i który to pogląd Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a uśr). Jak wskazano w jej uzasadnieniu, w wyroku z 16.10.2020 r., I GSK 425/18 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych (K. Płeszka, Językowe znaczenie tekstu prawnego jako granica wykładni (w:) Filozoficzno-teoretyczne problemy sądowego stosowania prawa, red. M. Zirk-Sadowski, Łódź 1997, s. 69-77). Formułując warunki odstąpienia od literalnego rozumienia przepisu, w orzecznictwie wskazuje się, że może to mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi (np. wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., K 25/99, OTK Zb. Urz. 2000, Nr 5, poz. 141 oraz orzeczenia Sądu Najwyższego: z 8 stycznia 1993 r., III ARN 84/92, OSNC 1993, Nr 10, poz. 183; z 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 7; z 25 kwietnia 2003 r., III CZP 8/03, OSNC 2004, Nr 1, poz. 1). Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego (wyroki NSA: z 19 listopada 2009 r., II FSK 976/08; z 19 kwietnia 2011 r., I FSK 637/10).
Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy, wskazać trzeba, że fakt nielegitymowania się przez ojca osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie nasuwa żadnych wątpliwości odnośnie prawidłowości zaskarżonej decyzji. Również okoliczność, że ojciec Skarżącej został skazany za znęcanie się nad członkami rodzony (w tym nad córką wymagającą opieki) nie może przesądzać o zasadności odstąpienia od prezentowanej w ww. uchwale w sprawie I OPS 2/22 wykładni przepisu art. 17 ust. 1a uśr. W szczególności z akt sprawy wynika, że rodzina prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem Skarżącej oraz że zamieszkują oni wspólnie z nim. Brak jest zatem jakiegokolwiek uzasadnienia dla przyjęcia, że to na Skarżącej, a nie na jej ojcu, spoczywa obowiązek sprawiania opieki nad siostrą Skarżącej. Zaznaczyć trzeba, że ojciec Skarżącej w oświadczeniu z 10.08.2022 r. (k. 51 akt adm.) przytacza jako przeszkody w sprawowaniu opieki nad córką jedynie swój stan zdrowia. Powoływany przez Skarżącą fakt wywoływania przez niego awantur jest gołosłowny i nie poparty żadnymi dowodami i pozostaje w sprzeczności z tym, że jednak członkowie rodziny zamieszkują wspólnie i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że w przypadku braku sprawowania przez ojca opieki nad niepełnosprawną córką możliwe jest łożenie przez niego środków pieniężnych (alimentów) na jej rzecz w celu pokrycia kosztów sprawowania opieki przez inne osoby (w tym i Skarżącą).
Reasumując, organ rozpatrzył całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował prawidłową normę prawa materialnego. Organ z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania w toku postępowania odwoławczego dokonał samodzielnej oceny prawnej jak i dowodowej sprawy w jej całokształcie, a motywy swojego działania zawarł w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Tak jak tego wymaga art. 107 § 3 kpa, wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wyjaśnił również podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę i proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, zostały przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący.
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi były bezzasadne i skarga w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 259) podlegała oddaleniu.
Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło