II SA/Bd 506/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. G. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 506/16 w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu [...] października 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) W. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Konieczność przyznania prawa pomocy strona skarżąca uzasadniła trudna sytuacją finansową. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Poza tym wskazał, że nie uzyskuje żadnego dochodu i jest osoba bezrobotną. Ponadto podkreślił, że posiada zobowiązania na ok. [...] zł z tytułu upadku firmy oraz alimentów. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, na podstawie zarządzenia z dnia [...] października 2016 r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i finansową, poprzez nadesłanie: 1) odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym domowników), 2) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w tym domowników), 3) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, zasiłków, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat (w tym domowników), 4) zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu, 5) udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem (w tym samochodu domowników), 6) oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do domu/mieszkania (nr księgi wieczystej), 7) oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędności, 8) oświadczenia o źródłach utrzymania domowników (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę), 9) oświadczenia oraz dokumentacji dotyczących źródeł pokrycia wydatków podanych w pkt. 11 formularza PPF. 10) aktualnego zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej, 11) dokumentacji dotyczącej stanu cywilnego. W zakreślonym terminie skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów oświadczając, że nie stać go na zebranie wszystkich dokumentów. Podkreślił, że zebranie wszystkich kosztów wiązało by się z nadmiernymi kosztami. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Uzasadniając umorzenie postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych referendarz wyjaśnił, że przedmiot niniejszej sprawy dotyczy zasiłku okresowego, a więc przedmiot tej sprawy mieści się w zakresie ustawowego zwolnienia od kosztów określonego przepisem art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718), który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy zaakcentował fakt, że skarżący nie wykazał zasadności swojego wniosku, bowiem pomimo wezwania, nie przedłożył wymaganych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowienia w przedmiocie prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od postanowienia sąd, zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3.). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy). W myśl natomiast art. 249a P.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Słusznie zatem referendarz sądowy uznał, że rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu, stosownie do treści art. 249a P.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego podkreślić należy, że Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego, który wydając zaskarżone postanowienie słusznie zwrócił uwagę, że jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804). Z uwagi na to, że skarżący nie uczynił zadość powyższym wymogom, nie nadesłał bowiem we wskazanym wezwaniem sądowym terminie dokumentów pozwalających na wszechstronną ocenę jego sytuacji finansowej, referendarz sądowy nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia, aniżeli postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Podkreślenia nadto wymaga, że nawet do sprzeciwu skarżący nie przedłożył żądanych dokumentów i oświadczeń, nie udokumentował dochodów i wydatków swojej rodziny. W tej sytuacji stwierdzić należy, że prawidłowo referendarz sądowy stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na mocy art. 260 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.