II SA/Bd 511/17
WyrokWSA w Bydgoszczy2017-11-15
Skład orzekający: Jarosław Wichrowski, Grzegorz Saniewski, Joanna Brzezińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy przyznającą stypendium szkolne, nie wyjaśniając w sposób należyty kwestii odliczenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników (KRUS) od dochodu rodziny oraz nie odnosząc się do zarzutu dotyczącego przyznania stypendium na okres krótszy niż cały rok szkolny?Ratio decidendi
Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została uchylona, ponieważ organ odwoławczy nie wyjaśnił w sposób należyty kwestii odliczenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników (KRUS) od dochodu rodziny, ignorując jednocześnie wskazania zawarte w poprzedniej decyzji kasatoryjnej. Ponadto, organ nie odniósł się do zarzutu skarżącego dotyczącego przyznania stypendium na okres krótszy niż cały rok szkolny, co stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy o przyznaniu stypendium szkolnego. Skarżący kwestionował sposób wyliczenia dochodu rodziny, domagając się odliczenia od dochodu składek na ubezpieczenie społeczne rolników (KRUS) zarówno z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i działalności gospodarczej. Podnosił również, że stypendium zostało przyznane na okres krótszy niż cały rok szkolny, mimo złożenia wniosku na cały okres.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2017 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] Wójt Gminy, na podstawie art. 90b, art. 90d, art. 90m, art. 90n ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz.U. z 2015r. poz. 2156 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 1058), po ponownym rozpatrzeniu wniosku, orzekł o przyznaniu W. S. świadczenia w postaci stypendium szkolnego na rok szkolny 2016/2017 w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą, w szczególności kosztów nauki języków obcych, zajęć sportowych, tanecznych, recytatorskich, wycieczek szkolnych, wyjść do kin i teatrów organizowanych przez szkołę, pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakup podręczników, zeszytów, przyborów szkolnych, tornistra, plecaka, stroju na zajęcia wychowania fizycznego, atlasów, encyklopedii, słowników, instrumentów muzycznych, pokrycie kosztów abonamentu internetowego w trakcie edukacji szkolnej, całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów związanych z pobieraniem nauki poza miejscem zamieszkania w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych oraz słuchaczy kolegiów, tj. kosztów zakwaterowania, przejazdu itp., przyznanego na M. S. w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] września do [...] grudnia 2016r, w łącznej kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na treść art. 90b, 90c, 90d i 90n ustawy o systemie oświaty oraz art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930 i 1583), zwracając uwagę, że wynikająca z tego przepisu miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż 514,00 zł.
W toku postępowania administracyjnego organ ustalił, iż syn wnioskodawcy jest uczniem szkoły ponadgimnazjalnej, rodzina wnioskodawcy znajduje się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie i występującego bezrobocia.
Miesięczna wysokość dochodu ustalona została na podstawie art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej, zatem wzięto pod uwagę dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku czyli za sierpień 2016r., który wyniósł łącznie 901,54 zł, na osobę przypadło w związku z tym 300,51 zł. Na dochód rodziny złożyły się: zasiłek rodzinny - 129 zł, dochód z gospodarstwa rolnego - [...] zł ([...] ha przeliczeniowego na podstawie oświadczenia x 288 zł przelicznik z 1ha przeliczeniowego zgodnie z ustawą o pomocy społecznej minus miesięczna składka KRUS z tyt. prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. 130 zł), dochód z działalności gospodarczej - [...] zł (dochód z działalności za 2015r. wyniósł [...] zł i był uzyskiwany przez 12 miesięcy tj. [...]zł miesięcznie, co ustalono na podstawie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego), alimenty - [...] zł (oświadczenie z dnia [...].10.2016r.).
Organ wskazał, że wnioskodawca w uprzednio złożonym odwołaniu zarzucił, że od dochodu z gospodarstwa nie zostały odjęte opłacone składki KRUS.
Biorąc pod uwagę treść art. 90d ust. 9 ustawy o systemie oświaty wysokość stypendium wynosi od 99,20 zł (co stanowi 80% kwoty 124,00 zł) do 248,00 zł (co stanowi 200% kwoty 124,00 zł). Zgodnie natomiast z regulaminem udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie gminy, przyjętym uchwałą nr [...] Rady Gminy z dnia [...] marca 2012r., stypendium szkolne przysługuje uczniom zamieszkującym na terenie gminy, których rodzina spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej tj. 514 zł na osobę w rodzinie. W zależności od sytuacji materialnej rodziny, w której zamieszkuje uczeń wysokość stypendium ustala się w następujący sposób: dla rodzin o dochodzie od 0 -50% kwoty kryterium dochodowego czyli od 0 zł do 257,00 zł miesięczna wysokość stypendium może być przyznana do wysokości 200% kwoty o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych czyli do kwoty 248,00 zł miesięcznie natomiast dla rodzin o dochodzie powyżej 50% kryterium dochodowego tj. od 258,00 zł do 514,00 zł, miesięczna wysokość stypendium wynosi do 150% kwoty o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 o świadczeniach rodzinnych tj. do kwoty 186,00 zł miesięcznie. Wnioskodawca, przy dochodzie na osobę w rodzinie w wysokości 300,51 zł, zaliczony został do II grupy świadczeniobiorców i otrzymał stypendium w wysokości [...] zł miesięcznie, przy czym stypendium zostało przyznane tylko na rok budżetowy 2016, bez znajomości kwoty dotacji na drugą połowę roku szkolnego 2016/2017 niemożliwe było bowiem, w ocenie organu, przyznanie stypendium szkolnego na cały rok szkolny 2016/2017.
W odwołaniu od powyższej W. S. zakwestionował sposób wyliczenia dochodu. Zdaniem odwołującego się z ustawy o pomocy społecznej wynika, że za "dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów [...] bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania", przy czym dochód ten pomniejsza się o "składki na [...] ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach". W ocenie strony od dochodu rodziny należało odjąć 1/3 podwyższonej składki kwartalnej KRUS. Odwołujący się dodał, że opłacanej składki na KRUS w żaden sposób nie odlicza w zeznaniu podatkowym PIT (składka nie pomniejsza tam jego dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej).
Odwołujący się zakwestionował również obowiązek złożenia oświadczenia o chęci kontynuowania pobierania świadczenia, ponieważ we wniosku o stypendium wyraził wolę otrzymywania stypendium od września 2016 do czerwca 2017 roku.
Decyzją z [...] marca 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 90n ust. 1 w zw. z art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty oraz uchwały Rady Gminy Nr [...] z dnia [...] marca 2012r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie gminy (Dz.Urz. [...] z 2014r., poz. [...]), orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.
Organ odwoławczy wskazał, że w zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji dochód w rodzinie skarżącego obliczył stosownie do przepisów ustawy o systemie oświaty, biorąc pod uwagę dochód uzyskany w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. za sierpień 2016r. Na dochód rodziny w sierpniu 2016r. składają się natomiast: zasiłek rodzinny -129,00 zł, dochód z gospodarstwa rolnego - [...] zł, który został wyliczony następująco: 1,43 ha przeliczeniowego x 288 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U. z 2015r., poz.1058) minus 1/3 kwartalnej składki KRUS z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego 130,00 zł.
Organ nie uwzględnił, składki w wysokości 88,00 zł za miesiąc sierpień 2016r. za działalność gospodarczą, której potrącenia domaga się skarżący, ponieważ nie złożył on na tę okoliczność stosownego oświadczenia.
Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lutego 2016r. o formie opodatkowania, z którego wynika, że skarżący figuruje w ewidencji podatników, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i kolejne z dnia [...] maja 2016r. o osiągniętym dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych za rok 2015.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy W. S. zarzucił, że w uzasadnieniu nie przedstawiono odpowiednich przepisów prawa, z których wynikać miałoby, że od dochodu nie należało odliczyć opłacanej przez niego powiększonej składki na KRUS. W odwołaniu od decyzji pierwszej instancji skarżący wskazał, że przepisy mówią o tym, że składkę należy odliczyć, jednak organy nie odniosły się do tych twierdzeń.
Skarżący zwrócił uwagę, na zawarte w treści zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że składka nie została odjęta, ponieważ nie złożył stosownego oświadczenia, podnosząc, że o obowiązku złożenia takiego oświadczenia nie był informowany. Skarżący wskazał, że ze złożonego przez niego zaświadczenia wynikało, że składkę opłaca. Powołał się na przepis art. 220 ustawy z dnia 25 marca 2011r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców, wskazując, że z zaświadczenia KRUS, które jest równoznaczne z oświadczenia wynika, iż ubezpieczenie opłaca on składkę na ubezpieczenie które jest obowiązkowa, co oznacza, że składka powinna zostać odjęta w całości od dochodu rodziny.
Skarżący podniósł ponadto, że wniosek o stypendium złożył na cały rok szkolny, jeśli organ nie wiedział czy posiadać będzie środki w nowym roku kalendarzowym powinien wydać decyzję odmowną.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z argumentacją zawartą w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja jest bowiem dotknięta takimi wadami, które skutkować musiały jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (teks jedn. Dz.U. 2016 r. poz.1943). Zgodnie z art. 90b ust. 1 ww. ustawy, uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Jak stanowi art. 90c ust. 2 pkt 1 ustawy, jednym z świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest stypendium szkolne. Świadczenie to, co wynika z art. 90d ust. 1 ustawy, może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą oraz pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników (art. 90d ust. 1 i 2). Stypendium szkolne może być ponadto udzielone w formie świadczenia pieniężnego (art. 90d ust. 5 in principio).
Przyznanie stypendium szkolnego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Jak wynika z art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 930 i 1583). Zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł (§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r., poz.1058). Podana kwota stanowiła kwotę obowiązującą na dzień wydania decyzji.
Zgodnie z art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty, miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. W myśl art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stypendium szkolne nie może być niższe miesięcznie niż 80% kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie może przekraczać miesięcznie 200% tej kwoty (art. 90d ust. 9).
Z powyższego wynika, że uzyskanie stypendium szkolnego warunkowane jest łącznym spełnieniem dwóch przesłanek – nieprzekroczeniem dochodu na osobę w gospodarstwie domowym oraz występowaniem trudnej sytuacji rodzinnej, takiej, jak bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, niepełna rodzina, wystąpienie zdarzenia losowego. Spełnienie obu kryteriów musi nastąpić jednocześnie.
W sprawie niniejszej nie jest kwestionowane, że rodzina skarżącego boryka się problemami uzasadniającymi przyznanie świadczenia, jak również, że spełnia kryterium dochodowe. Sporna pozostaje wysokość wyliczonego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie, wpływająca w okolicznościach tej sprawy na ewentualna wysokość miesięcznej kwoty przyznanego stypendium szkolnego.
W aktach sprawy znajduje się uprzednia decyzja Wójta Gminy z dnia [...] listopada 2016r. nr [...], którą organ po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia [...] września 2016r., przyznał wnioskowane świadczenie w kwocie [...] zł na okres od [...] września 2016r. do [...] grudnia 2016r., wskazując, że skarżący zakwalifikowany został do drugiej grupy dochodowej określonej Regulaminem udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie gminy, mieszcząc się w przedziale 258,00zł – 514,00 miesięcznie na osobę w rodzinie. Sposób argumentacji przedstawiony przez Wójta, zakwestionowany został przez SKO, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, głównym argumentem którego było brak wyliczenia przez organ pierwszej instancji opłaconych składek na KRUS opłaconych w trzecim kwartale 2016r. w kwocie 654zł. Jak wskazało Kolegium w decyzji kasatoryjnej z dnia [...] grudnia 2016r. nr [...] z [...] listopada 2016r., organ pierwszej instancji nie uwzględnił, nie wskazując podstawy prawnej, spornej nadal składki w wysokości 88zł za miesiąc sierpień 2016r. za działalność gospodarczą – pismo KRUS z dnia [...] października 2016r.
Jak wynika z treści ponownej decyzji Wójta Gminy z dnia [...] stycznia 2017r. dochód rodziny skarżącego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli za sierpień 2016r., wyliczony został w taki sam sposób jak w decyzji uchylonej w trybie odwoławczym w sposób następujący:
– zasiłek rodzinny przyznany decyzją z dnia 21 stycznia 2016r. - 129 zł;
– dochód z gospodarstwa rolnego ustalony na podstawie powierzchni gospodarstwa rolnego 1,43 ha przeliczeniowego, co ustalono na podstawie oświadczenia z dnia [...] października 2016r. pomnożony przez przelicznik z 1 ha przeliczeniowego, zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, pomniejszony o miesięczną składkę KRUS z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. 130 zł - [...]zł;
– dochód z działalności gospodarczej, który za rok 2015 wyniósł [...] zł i był uzyskiwany przez 12 miesięcy, co wynika z zaświadczenia z Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] maja 2016r. - [...] zł;
– alimenty, co wynika z oświadczenia z dnia [...] października 2016r. - [...] zł.
Łączny dochód rodziny ustalony został na kwotę 901,54 zł, co daje 300,51 zł na osobę w rodzinie miesięcznie. Z tak ustalonym dochodem skarżący zakwalifikowany został do drugiej z dwóch grup dochodowych, o których mowa w Regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie gminy, przyjętym uchwałą nr [...] Rady Gminy z dnia [...] marca 2012r. Z § 9 ust. 1 regulaminu wynika, że w zależności od sytuacji materialnej rodziny, w której zamieszkuje uczeń, wysokość stypendium miesięcznie ustala się w następujący sposób:
- dla rodzin o dochodzie od 0 -50% kwoty kryterium dochodowego czyli od 0 zł do 257,00 zł miesięczna wysokość stypendium może być przyznana do wysokości 200% kwoty o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych - czyli do kwoty 248,00 zł miesięcznie;
- dla rodzin o dochodzie powyżej 50% kryterium dochodowego tj. od 258,00 zł do 514,00 zł, miesięczna wysokość stypendium wynosi do 150% kwoty o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych tj. do kwoty 186,00 zł miesięcznie.
Skarżącemu przyznano zatem świadczenie w wysokości [...] zł miesięcznie.
Zważyć przyjdzie, iż nie wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji z jakich przyczyn przyznano stypendium szkolne w miesięcznej wysokości [...] złotych, a wszakże jest ono niższe od górnej granicy ustalonej ww. aktem prawa miejscowego. Mając zatem na uwadze częściowo uznaniowy charakter ustalonej wysokości świadczenia wymagało to uzasadnienia zgodnego z wymogami art. 7, art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.
Spośród składników sumujących się na dochód rodziny skarżącego kwestionowane nie są kwoty wynikające z zasiłku rodzinnego, dochodu z działalności gospodarczej, ani alimentów. Oś sporu stanowi natomiast wysokość dokonanego przez organy administracji pomniejszenia dochodu z tytułu opłaconych przez skarżącego za trzeci kwartał 2016r. składek na ubezpieczenie społeczne rolników w KRUS. dochód z gospodarstwa rolnego, a konkretnie kwestia jego pomniejszenia o miesięczną składkę KRUS z trzeci kwartał 2016r. Skarżący konsekwentnie wywodzi, że przy ustalaniu jego dochodu z działalności rolniczej w sierpniu 2016r. organy winny odliczyć stosownie 1/3 całej składki na ubezpieczenie społeczne rolników opłaconej za trzeci kwartał 2016r., czyli zarówno składkę związaną z działalnością rolniczą, jak również składkę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w wysokości 88 zł).
Organ pierwszej instancji mimo zalegania w aktach sprawy zaświadczenia KRUS znak: [...] z dnia [...].10.2016r. na które się powołał, nie odniósł się w jakikolwiek sposób do tego żądania, mimo iż stanowiło to przesłanka uchylenia uprzedniej decyzji tego organu, a wyjaśnienie tej okoliczności było jednoznacznie wskazane w decyzji Kolegium, uchylającej decyzję i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Wskazanie to całkowicie zignorował jednak Wójt Gminy ponownie rozpatrując sprawę.
Z powyższych względów niezrozumiałe jest i nie wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, dlaczego ponownie orzekając w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wbrew własnej ostatecznej decyzji, zaakceptowało powyższe pominięcie i uchybienie proceduralne organu pierwszej instancji, bez jednoczesnego konwalidowania tego naruszenia w postępowaniu odwoławczym. Zasadnie skarżący zarzuca, że bezpodstawnie i bez wskazania jakiejkolwiek podstawy prawnej organ odwoławczy ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że organ nie uwzględnił składki w wysokości 88,00 zł za miesiąc sierpień 2016r. za działalność gospodarczą, której potrącenia domaga się skarżący, ponieważ nie złożył na tę okoliczność stosownego oświadczenia". W istocie nie sposób stwierdzić jakie oświadczenie w tej sprawie winien złożyć skarżący, a wobec tego tylko braku w materiale dowodowym, dlaczego organ nie wezwał strony do złożenia takowego i przede wszystkim dlaczego nie wskazał na taką konieczność uprzednio uchylając decyzję organu pierwszej instancji.
Akta administracyjne nie zawierają bowiem żadnego wezwania skarżącego do złożenia oświadczenia na temat składek z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak również działalności gospodarczej o charakterze pozarolniczym. Nie można wymagać składania oświadczeń, do przedkładania których nie obliguje żaden przepis prawa, bez wezwania do złożenia takiego zaświadczenia. W przypadku natomiast nieprzedłożenia zaświadczenia, o które strona nie była wzywana, nie można czynić zarzutu z powodu braku takiego zaświadczenia. Na marginesie wskazać należy, że w aktach sprawy znajdują się: załączone przez skarżącego potwierdzenie wykonania przelewu w tytule którego widnieje m.in. "składka z 3 kwartał 2016" na kwotę 654,00 zł oraz analizowane przez organy obu instancji zaświadczenie KRUS, z którego wynika, że skarżący opłacił składkę KRUS za 3 kwartał 2016r. w wysokości 390 zł za gospodarstwo rolne oraz składkę w wysokości 264zł za działalność gospodarczą. Zaświadczenie ma większą moc dowodową od oświadczenia, drugie bowiem z wymienionych stanowi jedynie wypowiedź człowieka wyrażającą jego stanowisko, pierwsze natomiast stanowi dokument urzędowo poświadczający jakiś fakt. Nie jest zatem wystarczającym argumentem brak oświadczenia w przypadku posiadania zaświadczenia.
Przechodząc do analizy rzeczonego zaświadczenia i zawartej w nim informacji, iż skarżący opłacił składkę KRUS za 3 kwartał 2016r. w wysokości 390 zł za gospodarstwo rolne oraz składkę w wysokości 264zł za działalność gospodarczą, zwrócić uwagę należy, że organy obu instancji w ogóle nie odniosły się do informacji, że skarżący opłaca jednoczesną składkę z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W kwestii wysokości składek na ubezpieczenie społeczne rolników w III kwartale 2016 r., zwrócić uwagę należy, że w przypadku rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne do 50 ha, podstawowa składka miesięczna wynosiła 88 zł, składki łącznie od jednego ubezpieczonego kwartalnie wynosiły natomiast 390 zł. W przypadku rolnika prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą i gospodarstwo rolne do 50 ha, podstawowa składka miesięczna wynosiła 176 zł, w tym przypadku składki łącznie od jednego ubezpieczonego kwartalnie wynosiły 654 zł. Biorąc pod uwagę powyższe, stwierdzić należy, iż skarżący podlegał w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku ubezpieczeniu i płacił składkę należną dla rolnika prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą i gospodarstwo rolne. Organy obu instancji nie dokonały żadnych wywodów odnośnie nieuwzględnienia w swych wyliczeniach podwyższonej składki na ubezpieczenie, którą skarżący bezsprzecznie uiszczał.
W orzecznictwie wskazuje się, że przy obliczaniu dochodu, o którym mowa w art. 8 ust.3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t. j. Dz.U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), w sytuacji, gdy dochód ten jest uzyskiwany z gospodarstwa rolnego odlicza się składki na ubezpieczenie społeczne rolników, bowiem skoro do dochodu dolicza się dochód z gospodarstwa rolnego, należy również uwzględnić pomniejszenie dochodu rodziny poprzez składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Dotyczy to jednak składek na ubezpieczenie społeczne związanych z prowadzoną działalnością rolniczą. Odrębnego rozważenia wymaga zatem w okolicznościach tej sprawy czy i w jaki sposób należy od dochodu uzyskanego przez skarżącego z pozarolniczej działalności gospodarczej odliczyć składki na ubezpieczenie społeczne uiszczane przez rolnika w KRUS. Uwzględnić należy tu odrębną metodę wyliczenia dochodu z działalności gospodarczej wynikająca wprost z przepisu art. 8 ust. 5- 8 ustawy o pomocy społecznej. W sytuacji zatem, gdy zgodnie z przepisem art. 8 ust. 10 ww. ustawy dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej i z ha przeliczeniowych oraz innych źródeł sumuje się, należy w pierwszej kolejności ustalić zgodnie ze stosownymi przepisami dochód z każdego z tych źródeł, a dopiero je zsumować. W ocenie sądu, brak jest zatem podstaw do oczekiwanego przez skarżącego odliczenia od dochodu z ha przeliczeniowego za sierpień 2016r. składki na ubezpieczenie społeczne w innej wysokości, niż uiszczona z tytułu prowadzonej działalności rolniczej za ten właśnie miesiąc. W konsekwencji brak jest w tej sprawie podstawy prawnej, aby od dochodu z ha przeliczeniowych odliczyć składkę na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uiszczoną w KRUS za trzeci kwartał 2016r. przypomnieć bowiem należy, iż dla ustalenia dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej istotny był dochód uzyskany w 2015r., a więc analogicznie stosowne składki na ubezpieczenie społeczne z tego tytułu poniesione za ten właśnie okres.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ rozważał i uwzględnił przepisy ustawy o ubezpieczeni społecznym rolników w zakresie charakteru składek uiszczanych przez rolnika w KRUS także z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej oraz rozważał powiązanie tych przepisów z przepisami o podatku dochodowym od osób fizycznych w kontekście odliczenia od dochodu uiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne. Nie wskazuje na to z pewnością jedynie powołanie się, bez wskazania konkluzji z tego płynących na zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lutego 2016r. o formie opodatkowania oraz osiągniętym dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych za rok 2015. Nie zostało w sprawie wyjaśnione także czy w 2015 roku skarżący również opłacał składkę na ubezpieczanie społeczne z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej i w jakiej wysokości, czy była ona obowiązkowa na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Ubezpieczenie rolnicze co do zasady wyłącza możliwość podlegania jakiemukolwiek innemu ubezpieczeniu, jedynym wyjątkiem jest zbieg ubezpieczenia rolniczego z obowiązkiem ubezpieczenia z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, przy spełnieniu warunków, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 277). Okoliczność taka zatem winna zostać wzięta pod uwagę przez organ wydający zaskarżoną decyzję, zwłaszcza w sytuacji, w której ten organ wytknął organowi pierwszej instancji nierozważenie tej kwestii. Organ winien był odnieść się do zawartego w treści odwołania zarzutu, dlaczego opłacona przez skarżącego składka, której wysokość określona została w treści materiału dowodowego kilkukrotnie, nie została uznana jako składka, o której mowa w art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zatem składka na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, podlegająca odliczeniu od dochodu. Za błędne i naruszające w sposób istotny obowiązujące przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 art. 107§ 3, art. 136 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) oraz prawa materialnego uznać należy działanie organu, polegające na braku merytorycznego wyjaśnienia tej kwestii i ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego zgromadzonego przez organ pierwszej instancji.
Zasadny jest również drugi z zarzutów skargi, zgodnie z którym organ odwoławczy nie odniósł się do kolejnego zarzutu odwołania dotyczącego braku jednoznacznego rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji o całości żądania wniosku czyli przyznania stypendium szkolnego na cały rok szkolny. Odwołujący wyraźnie w odwołaniu wskazał, że kwestionuje wynikający z treści decyzji organu pierwszej instancji obowiązek złożenia oświadczenia o chęci kontynuowania pobierania świadczenia. Jako niezgodną z prawem uznała strona procedurę stosowaną przez GOPS, bowiem na złożonym we wrześniu wniosku o stypendium wyraził wolę otrzymywania stypendium od września 2016 do czerwca 2017 r. więc nie widzi przesłanek do składania oświadczenia o woli kontynuowania tego świadczenia.
Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę organ odwoławczy, zobowiązany do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie oraz do odniesienia się do zarzutów odwołania, dokona zatem jednoznacznej oceny prawnej tego zarzutu na podstawie analizy treści i zakresu wniosku, zaskarżonej odwołaniem decyzji z [...] stycznia 2017r. (!)(rozstrzygnięcia o istocie sprawy oraz uzasadnienia w tym końcowej części odnoszącej się do konieczności znajomości kwoty dotacji na rok szkolny 2016/2017 oraz zakładanego tryby nadzwyczajnego zmiany decyzji (art. 155 k.p.a.) w kontekście wykładni stosownych przepisów prawa materialnego oraz postępowania.
Organ uwzględni, iż zgodnie z przepisem art. 90d ust. 10 ustawy o systemie oświaty, stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym (...). Jak natomiast stanowi art. 90d ust. 11 ustawy, jeżeli forma stypendium szkolnego tego wymaga, stypendium szkolne może być realizowane w okresach innych niż miesięczne lub jednorazowo, z tym że wartość stypendium szkolnego w danym roku szkolnym nie może przekroczyć łącznie dwudziestokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a w przypadku słuchaczy kolegiów pracowników służb społecznych - osiemnastokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Z powyższych regulacji wynika, że okres przyznania stypendium szkolnego nie jest pozostawiony uznaniu organu, który może przyznać stypendium czasowe w okresie od września do czerwca, ale przyznaje je na cały rok szkolny, nie dłużej niż od września do czerwca, co potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt I OSK 573/06 i I OSK 574/06). Jak wynika z art. 90b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, pomoc materialna dla uczniów finansowana jest ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Jak natomiast stanowi § 14 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie gminy, przyjętego uchwałą nr [...] Rady Gminy z dnia [...] marca 2012r., na realizację świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie gminy przeznacza się dotację celową z budżetu państwa oraz środki własne gminy. Skoro zatem stypendia przyznawane przez Wójta gminy pochodziły m.in. z dotacji celowej z budżetu państwa, skarżona gmina zobowiązana była uwzględnić zasadę wynikającą z ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych zasadę roczności wydatków budżetowych. Na uwzględnienie tej zasady pozwalał przepis ww. art. 90d ust. 11 ustawy o systemie oświaty. Określa m. in. wysokość, formy, tryb i sposób udzielania stypendiów szkolnych, jednakże nie reguluje kwestii sposobu, czy terminów wydatkowania przyznanych środków budżetowych na ten cel gdyż w tym zakresie obowiązują regulacje wynikające z ustawy o finansach publicznych (zob. Wyrok NSA z 27 lipca 2013r., sygn. akt II GSK 542/12). Wskazać należy ponadto, że decyzja organu pierwszej instancji po ponownym rozpoznaniu sprawy, zapadła już w roku 2017.
W związku z okolicznością, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w tej sprawie znacząco uchybiło podstawowym dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego, co doprowadziło już do zbędnego przedłużenia postępowania, ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy podejmie wszelkie czynności celem wyjaśnienia istotnych dla rozpoznania tej sprawy a spornych dotąd okoliczności, i dopiero na tej podstawie oceni, czy istnieje podstawa do orzeczenia na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., czy z uwagi na te ustalenia zachodzi konieczność ponownego uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W związku z przepisem art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935), w niniejszej sprawie mają bowiem dalsze zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną na mocy tej ustawy z dniem 1 czerwca 2017r. Pozostałe wskazania dla organów ponownie rozpoznających sprawę wynikają wprost z poczynionych w niniejszym uzasadnieniu rozważań.
W związku z powyższym sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 1369), orzekł o uchyleniu decyzji będącej przedmiotem skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło