II SA/Bd 516/24

WyrokWSA w Bydgoszczy2024-08-27

Skład orzekający: Jarosław Wichrowski, Joanna Brzezińska, Joanna Janiszewska-Ziołek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy działania skarżącej, polegające na ukrywaniu ulotek, pomocy rodzinie męża aresztowanego w stanie wojennym, dostarczaniu żywności do więzienia, pomocy w pracach biurowych komitetu prymasowskiego, byciu wychowawcą na koloniach dla dzieci osób prześladowanych oraz udziale w manifestacjach i mszach, spełniają przesłanki do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu ustawy z dnia 20 marca 2015 r.?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że przedstawione przez skarżącą działania, mimo ich antykomunistycznego charakteru, nie spełniają ustawowych przesłanek do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Brak jest dowodów na prowadzenie działalności przez wymagany okres 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożonej odpowiedzialnością karną, ani też na doznanie represji enumeratywnie wymienionych w ustawie. Sąd podkreślił, że okoliczności związane z działalnością męża skarżącej nie mogą być uznane za represje bezpośrednio zastosowane wobec niej, a sama aktywność, nawet jeśli stanowiła dolegliwość, nie wypełnia definicji ustawowych.
Stan faktyczny
Skarżąca L. R. wniosła o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania statusu, uznając, że przedstawione dowody (oświadczenia świadków, dokumenty z IPN) nie potwierdzają spełnienia przesłanek z ustawy. Skarżąca wskazywała na ukrywanie ulotek, pomoc rodzinie męża aresztowanego w stanie wojennym, dostarczanie żywności do więzienia, współpracę z komitetem prymasowskim, udział w koloniach dla dzieci osób prześladowanych oraz udział w manifestacjach. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ utrzymał swoją decyzję w mocy. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając pominięcie opinii rady konsultacyjnej oraz niewłaściwą ocenę jej aktywności opozycyjnej.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ("Szef USKiOR"), działając na podstawie m.in. art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 388 ze zm., dalej jako "ustawa", "ustawa o działaczach") odmówił L. R. ("Skarżącej") potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał w szczególności, że Skarżąca jako na tytuły upoważniające ją do uzyskania wnioskowanych statusów wskazała na: podejmowanie wobec niej bezprawnych czynności służb bezpieczeństwa, wynikających z aresztowania jej męża (przesłuchania, inwigilacja, nakłanianie do rozwodu); nierówne traktowanie w pracy; ukrycie w domu ulotek antykomunistycznych; pomaganie w okresie stanu wojennego mężowi oraz innym osadzonym poprzez dostarczanie do więzienia mięsa od rolników. Do wniosku dołączyła również oświadczenia dwóch świadków (J. R. i B. M.). W toku postępowania organ, jak wskazał, zwrócił się do IPN o przekazanie informacji oraz dokumentów archiwalnych dotyczących Skarżącej oraz wezwał Skarżącą do przedstawienia innych ewentualnie posiadanych dowodów potwierdzających jej działalność antykomunistyczną lub poniesione represje. W odpowiedzi na powyższe Skarżąca nadesłała kolejne oświadczenie świadka (M. L.), natomiast IPN poinformował w piśmie z dnia [...] listopada 2023 r., że w wyniku szczegółowej kwerendy dotyczącej Skarżącej w zasobie archiwalnym odnaleziono akta paszportowe Skarżącej, które – jak wskazał organ - nie zawierają żadnych informacji świadczących o działalności antykomunistycznej lub poniesionych represjach. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy organ uznał, że w sprawie nie ma podstaw do potwierdzenia spełnienia przez Skarżącą przesłanek z art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach. Nie przedstawiła ona bowiem jednoznacznych dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez nią przez 12 miesięcy nielegalnej działalności opozycyjnej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Zdaniem organu przedłożone oświadczenia świadków nie zawierają informacji na temat działalności antykomunistycznej oraz represji Skarżącej w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach. Odnośnie rozpowszechniania ulotek, na które wskazała M. L. organ podkreślił, że ani Skarżąca, ani inni świadkowie nie wspomnieli nawet o tym rodzaju jej aktywności. Ponadto samo wskazanie, że Skarżąca kolportowała prasę czy inne materiały bez podania konkretnych informacji nie jest wystarczające dla potwierdzenia, że prowadziła ona faktycznie działalność na rzecz Polski. Aktywność Skarżącej podczas aresztu męża w ocenie organu obiektywnie interpretować należy natomiast jako aktywność skupiającą się na relacjach rodzinnych i towarzyskich, podczas gdy działalność opozycyjna w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach winna być ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub ścisłej współpracy. Nie stanowi jej zatem jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji antykomunistycznej. Pismem z dnia [...] lutego 2024 r. Skarżąca zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc że przypomniała sobie, że nie opisała we wniosku swojego współdziałania z Prymasowskim Komitetem Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom, od czerwca 1982 r., polegającego na pomocy rodzinom więźniów politycznych w rozdzielaniu żywności i odzieży przysłanych do kościoła w paczkach z zagranicy, pomocy w pracach biurowych, byciu wychowawczynią na nielegalnych koloniach zimowych i letnich na dzieci osób prześladowanych za przekonania, udział w nielegalnych manifestacjach organizowanych przez podziemną Solidarność, a także w mszach świętych za Ojczyznę w kościele Jezuitów w B.. Do pisma dołączyła oświadczenie S. P., który był szefem ww. komitetu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Szef USKiOR decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2024 r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ - po ponownej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dowodów uzyskanych podczas prowadzenia postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – stwierdził, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie spełnia ona przesłanek z art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach. Jak wskazał, z oświadczeń świadków przedłożonych przez Skarżącą wynika bowiem, że pomagała ona mężowi w prowadzonej przez niego działalności opozycyjnej, angażowała się w pomoc innym rodzinom osób represjonowanych, które znalazły się w trudnej sytuacji, jednak z powyższego nie da się wysnuć wniosku, że Skarżąca prowadziła samodzielną działalność w ramach struktury nielegalnej organizacji opozycyjnej lub w ścisłej współpracy z nią. Szef USKiOR podkreślił, że nie neguje postawy Skarżącej wyrażającej sprzeciw wobec ówcześnie panującego systemu oraz podejmowania przez nią działań w kierunku przywracania Polsce niepodległości, jednak – jak wskazał – nie każda działalność opozycyjna i nie każda represja jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie i uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne. Zaznaczył też, że działania wynikające z oświadczeń świadków trudno uznać za działalność w rozumieniu ustawy, a ponadto że samo wskazanie świadków, że Skarżąca podejmowała takie działanie nie może być samoistną podstawą do potwierdzenia przedmiotowego statusu. Okoliczności działalności opozycyjnej bądź podlegania represjom po stronie Skarżącej nie potwierdziła również kwerenda archiwalna przeprowadzona w zasobach IPN. Mając więc na uwadze ocenę przedłożonych oświadczeń świadków oraz wyniki kwerendy IPN organ uznał, że brak jest dowodów na prowadzenie działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach. Ponadto organ podkreślił, że ani Skarżąca we wniosku, ani świadkowie w zeznaniach nie wskazali by doznała ona represji, o których mowa w art. 3 ustawy o działaczach, w tym w szczególności w art. 3 pkt 3 lit. c i b ustawy o działaczach. Wyjaśnił przy tym, że trudno w omawianym stanie faktycznym uznać by Skarżąca była czynnie zaangażowana w wystąpienia wolnościowe w związku, z którym mogła być inwigilowana, a dokumentacja z IPN nie potwierdza prowadzenia wobec Skarżącej działań operacyjnych i popełnienia na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia. Końcowo organ wskazał, że obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego, nie oznacza obowiązku poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności i nie zwalnia strony od współudziału w realizacji tego obowiązku. Na powyższą decyzję Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zarzucając: - pominięcie w procesie rozpatrywania wniosku Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w B., podczas gdy ogólnie przyjętym trybem postępowania jest zwrócenie się do ww. Rady o opinię w sprawie wniosku; - niewłaściwą ocenę opozycyjnej aktywności Skarżącej w latach 80. XX wieku, kiedy nieprzerwanie zajmowała się kolportażem wydawnictw antykomunistycznych oraz wspieraniem działalności konspiracyjnej, była stałym współpracownikiem Prymasowskiego Komitetu Pomocy osobom Pozbawionym Wolności i Ich Rodzinom, który prowadził również działalność konspiracyjną, a także prowadziła działalność w ścisłej współpracy z nielegalną organizacją opozycyjną, tj. konspiracyjną gałęzią Komitetu oraz Międzyzakładową Komisją Struktur Podziemnych "Solidarność", w której zastępowała uwięzionego męża. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie przed Sądem w dniu [...] sierpnia 2024 r. Skarżąca podtrzymała skargę i oświadczyła, że działalność rozpoczęła po aresztowaniu męża, roznosiła nielegalne materiały, działała w komitecie prymasowskim. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przeprowadzona przez Sąd w ramach tak zakreślonej kognicji kontrola postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2024 r. wykazała, że zaskarżony akt nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Akt ten określa zasady nabywania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w szczególności precyzuje przesłanki uzasadniające przyznanie takiego statusu. W tym zakresie ustawa wprowadziła dwie kategorie podmiotów. Pierwszą z nich, "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach przewidującym, że działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Z kolei w art. 3 ustawy o działaczach zdefiniowano pojęcie "osoby represjonowanej z powodów politycznych" wskazując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Z analizy powyższej regulacji wprost wynika, że ustawodawca stworzył zamknięty katalog przesłanek warunkujących przyznanie statusu "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" oraz, że status ten może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym te warunki. Wszystkie inne okoliczności faktyczne, które nie wypełniają hipotezy przepisów art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach, z woli ustawodawcy pozostają bez wpływu na możliwość potwierdzenia statusu regulowanego przepisami ustawy. Przedmiot sporu w niniejszej sprawie dotyczy zatem kwestii, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w tym postępowaniu Skarżąca spełniła ustawowe przesłanki dla wnioskowanego przez siebie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W niniejszej sprawie Skarżąca zwróciła się do organu z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z tytułu – jak wskazała we wniosku - ponoszenia kosztów działalności opozycyjnej męża w stanie wojennym oraz szykan w pracy po skazaniu męża. Opisując swoją działalność wskazała w szczególności na: ukrycie teczki z ulotkami przed rewizją SB; szykany po aresztowaniu męża polegające na obserwowaniu jej domu przez miesiąc po aresztowaniu męża, przesłuchaniach podczas widzeń z mężem, namawianiu jej do rozwodu; przygotowywanie i dostarczanie podczas widzeń z mężem do więzienia w Potulicach mięsa otrzymywanego od rolników z Solidarności Wiejskiej; szykany w pracy polegające na zmianie stanowiska pracy z asystenta na laboranta i związaną z tym stratę finansową. Do wniosku dołączyła oświadczenia J. R. – swojego męża, który posiada status działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i B. M. – również legitymującego się ww. statusem, w toku postępowania przedłożyła oświadczenie M. L. – z którą pracowała w latach 1979 – 1989, a na etapie odwołania również S. P. – posiadającego status działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i odznaczonego orderem odrodzenia [...]. W swoim oświadczeniach ww. świadkowie wskazali w szczególności na: J. R. – okoliczność, że Skarżąca jednorazowo ukryła ulotki antykomunistyczne, dostarczała jemu i innym osadzonym paczki z mięsem oraz że w związku z jego aresztowaniem była nierówno traktowana w pracy; B. M. - działalność Skarżącej związaną z przygotowywaniem i dostarczaniem paczek z mięsem osadzonym w trakcie widzenia z mężem; M. L. – zdegradowanie Skarżącej na niższe stanowisko w pracy z uwagi na aresztowanie męża oraz na potajemne przynoszenie w latach 1985-1989 koleżankom z pracy do poczytania ulotki i czasopisma podziemne, jednak - jak wskazała - szczegółów dotyczących otrzymywanych ulotek nie pamięta; S. P. – współpracę w pracach Prymasowskiego Komitetu Pomocy Osobom Pozbawionych Wolności i Ich Rodzin w B., dostarczanie żywności, udział jako wychowawca w obozach zimowych i koloniach letnich dla dzieci osób prześladowanych, udział w ulicznych manifestach antykomunistycznych oraz w mszach świętych. Zdaniem Sądu, dokonana przez organ ocena treści złożonych oświadczeń wyżej wymienionych osób (tj. Skarżącej i świadków) jest prawidłowa. Rację ma organ, że oświadczenia te nie pozwalają stwierdzić, że strona prowadziła działalność opozycyjną łącznie przez co najmniej 12 miesięcy w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, bądź była osobą represjonowaną w myśl ustawy o działaczach. Z oświadczeń tych wynikają co prawda przejawy aktywności Skarżącej o charakterze antykomunistycznym, które jednak nie spełniają łącznie przesłanek z art. 2 ustawy o działaczach, ani też żadnej z przesłanek wymienionych w art. 3 ustawy o działaczach. Odnosząc się do poszczególnych działań, na które wskazywała Skarżąca, jak i świadkowie, wskazać należy, że: co do kolportażu ulotek i gazet – brak jest jakichkolwiek szczegółów i konkretnych informacji w tym zakresie, chociażby przez kogo prasa ta była wydawana, skąd Skarżąca ją uzyskiwała, w jakich ilościach ją rozpowszechniała, a ponadto – jak zauważył organ – na okoliczność tę, opisaną przez jednego świadka, początkowo nie wskazała nawet sama Skarżąca w opisie swojej działalności, ani też żaden inny świadek. Odnośnie zaś wszelkich okoliczności dotyczących aresztowania męża oraz związanych z tym szykan ze strony służb bezpieczeństwa oraz w pracy, na które powoływała się Skarżąca wyjaśnić należy, że nie jest możliwe potwierdzenie stronie statusu osoby represjonowanej z powodu ponoszonych przez nią konsekwencji w związku z działalnością opozycyjną jej męża, ponieważ nie była to represja bezpośrednio zastosowana wobec Skarżącej, mimo że mogła ona odczuwać ich skutki. Również działania związane z przygotowywaniem i dostarczaniem mięsa do więzienia, a także opisywana działalność we współpracy z komitetem prymasowskim na rzecz osób pozbawionych wolności z powodów politycznych oraz ich rodzin, czy też udział w koloniach dla dzieci jako wychowawca – nie wypełniają łącznie wszystkich wymogów określonych w art. 2 ustawy o działaczach, a w tym przypadku chociażby spełnienia przesłanki zagrożenia odpowiedzialnością karną. Z ustalonego na podstawie przedłożonych do organu oświadczeń materiału dowodowego nie wynika zatem przede wszystkim to by w odniesieniu do poszczególnych działań Skarżącej były one prowadzone łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, by ich prowadzenie odbywało się w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, oraz by były zagrożone odpowiedzialnością karną. Zasadnie orzekający organ stwierdził zatem, że nie sposób wywieść łącznego spełnienia przesłanek z art. 2 ustawy o działaczach na podstawie przedłożonych przez Skarżącą oświadczeń. Podkreślić należy przy tym, że jak wynika z akt sprawy Skarżąca, poza złożonymi na gruncie wniosku wyjaśnieniami oraz oświadczeniami ww. świadków, na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o działaczach, do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej. Zatem ustawodawca obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów nałożył na wnioskodawcę. Fakt ten nie zwalnia jednak organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jednakże ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę. Warto jednak zauważyć, że organ - mając na uwadze obowiązek wynikający z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. wskazujący na konieczność podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie treści zgromadzonych dokumentów dotyczących Skarżącej. Z pisma IPN z dnia [...] listopada 2023 r. (k. 73 akt administracyjnych) wynika, że po przeprowadzonej w zasobie archiwalnym tego organu kwerendzie odnaleziono akta paszportowe dotyczące Skarżącej, które jednak w żaden sposób nie poświadczają przesłanek określonych w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach. W świetle powyższych okoliczności, zdaniem Sądu, prawidłowe jest więc stanowisko organu, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 2 lub art. 3 ustawy, uzasadniające potwierdzenie Skarżącej wnioskowanego statusu. W tym miejscu zauważyć należy, że na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, iż wnioskodawca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, zwłaszcza że to strona w tym przypadku ma pełną wiedzę co do wszelkich okoliczności, od których przyznanie tego statusu uzależniają przepisy ustawy (art. 2 i art. 3). W rozpoznawanej sprawie organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny, a ze strony wnioskodawcy nie uzyskał takich informacji i dokumentów, które potwierdziłyby spełnianie przesłanek, z powodu których powinien uzyskać wnioskowany status. W braku dowodów z dokumentów, które potwierdzałyby okoliczności z art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach, organ wezwał Skarżącą do przedłożenia innych dowodów niż już przedłożone, celem wykazania spełnienia przesłanek o których mowa w art. 2 i 3 ustawy o działaczach. Jednak okoliczności wskazywane przez stronę zarówno we wniosku jak i w skardze oraz wynikające z przedłożonych oświadczeń świadków nie wskazują na prowadzenie przez nią działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach bądź doznanie represji wymienionych enumeratywnie w art. 3 tej ustawy o działaczach. Jak już wskazano na wstępie rozważań, żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być zaś uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Ponownie zaakcentować należy, że zgodnie z art. 5 ustawy o działaczach organ potwierdza status odpowiednio "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych", wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach. Przepisy ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzania tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Tym samym organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania, biorąc pod uwagę inne przyczyny niż w przepisach ustawy przewidziane. Mając to wszystko na uwadze, w ocenie Sądu, nie sposób zarzucić organowi naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., albowiem organ, w świetle okoliczności wynikających z oświadczeń Skarżącej oraz przedłożonych przez nią oświadczeń świadków podjął wystarczające działania zmierzające do zweryfikowania przesłanek potwierdzenia statusu Skarżącej zgodnie z ustawą. Skoro więc w rozpoznawanej sprawie organ, w ramach swoich kompetencji, podjął czynności w celu zgromadzenia materiału dowodowego, jak również zbadał dowody przedłożone przez stronę, a przeprowadzona ocena doprowadziła do wniosku, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do potwierdzenia wnioskowanego statusu - nie sposób zarzucać, jak czyni to Skarżąca, że organ uchybił przepisom ustawy, albowiem nie wystąpił, w trybie jej art. 5 ust. 6, do wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z treści cytowanego przepisu wynika bowiem, że wystąpienie takie jest fakultatywne. Oznacza to, że w gestii organu leży decyzja o skorzystaniu z instrumentu przewidzianego w art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach, którą może on podjąć kierując się wynikami dotychczas prowadzonego postępowania dowodowego. Organ prowadzący postępowanie winien ocenić, czy w świetle okoliczności danej sprawy, uzyskanie opinii rady jest niezbędne oraz, czy skorzystanie z tej możliwości nie stoi w sprzeczności z zasadą szybkości prowadzenia postępowania administracyjnego określonej w art. 12 k.p.a. W ocenie Sądu organ zasadnie nie zastosował wskazanej procedury, albowiem wyniki dotychczas przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie wskazywały na istnienie przesłanek uzasadniających potwierdzenie statusu Skarżącej. Brak było zatem podstaw do korzystania z dodatkowej opinii rady, która miałaby wyrazić całościową opinię co do zasadności składanego wniosku i tym samym bezpodstawnie przedłużyć postępowanie. Podsumowując powyższe, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, że Skarżąca w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jak również nie potwierdza, że z przyczyn politycznych spotkała się ona z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy o działaczach. W tym stanie rzeczy zasadnie organ odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego statusu. W związku z tym, wobec niezasadności podniesionych zarzutów, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło