II SA/Bd 516/25
WyrokWSA w Bydgoszczy2025-12-10
Skład orzekający: Grzegorz Saniewski, Halina Adamczewska-Wasilewicz, Joanna Ziołek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo odmówił dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony, gdy organizacja ta nabyła prawo własności nieruchomości sąsiadującej z terenem inwestycji?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może przedwcześnie odmówić dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu na prawach strony, jeśli organizacja ta nabyła prawo własności nieruchomości sąsiadującej z terenem inwestycji. W pierwszej kolejności organ powinien ustalić, czy organizacja ta posiada status strony postępowania, co wymaga zbadania rodzaju inwestycji, jej rozmiarów oraz stopnia i zakresu jej uciążliwości dla otoczenia, a następnie ustalenia, jak daleko będzie sięgać oddziaływanie planowanej inwestycji oraz czy w obszarze tym mieści się nabyta przez organizację nieruchomość. Brak takiej analizy i przedwczesne rozstrzygnięcie stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Stan faktyczny
Fundacja złożyła wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia warunków zabudowy na prawach strony, powołując się na cele statutowe związane z ochroną środowiska. Następnie, po nabyciu udziału we współwłasności nieruchomości sąsiadującej z terenem inwestycji, złożyła kolejny wniosek o dopuszczenie do udziału w tym samym postępowaniu już jako strona. Organ I instancji odmówił dopuszczenia Fundacji do udziału na prawach strony, uznając, że skoro nabyła ona prawo własności nieruchomości, to występuje w sprawie jako strona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji, podnosząc, że postępowanie dotyczy także samej Fundacji, a jej cele statutowe są zbyt ogólne, ponadto wskazując na powiązania kapitałowe Fundacji z konkurencyjnym inwestorem. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie SKO, uznając, że organ przedwcześnie odmówił dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu na prawach strony, nie przeprowadzając uprzednio analizy wpływu inwestycji na sąsiednie nieruchomości i nie rozstrzygając kwestii statusu strony Fundacji.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2025 r. Wójt Gminy C., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] marca 2025 r. Fundacji [...] (dalej także jako: "Skarżąca", "Wnioskodawca", "Fundacja") odmówił dopuszczenia Fundacji [...] do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie zakończonej decyzją nr [...], [...] z dnia [...] maja 2023 r., ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku handlowo-usługowego wraz z infrastrukturą towarzyszącą na części działki nr [...], obręb [...], wznowionej postanowieniem Wójta Gminy C. z dnia [...] czerwca 2023 r. Organ stwierdził, że Fundacja nie wykazała, iż cele statutowe tej organizacji, które zakreślone są bardzo ogólnie, w tym konkretnie postępowaniu wypełniają przesłankę, o której mowa w art. 31 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej także jako: "k.p.a.").
W zażaleniu Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Wójta Gminy C.. Zdaniem Fundacji, wskazane cele statutowe, konkretnie "prowadzenie działalności ekologicznej i podejmowanie działań z zakresu ochrony środowiska", uzasadniają działania polegające na dążeniu do monitorowania planowanych inwestycji i ich wpływu na środowisko. Działania Skarżącej pozwalają na zapewnienie, aby nie doszło do żadnych szkód lub strat dla środowiska.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "SKO", "Kolegium") utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności wskazał na tło historyczne niniejszej sprawy. Podał w tym zakresie, że Wójt Gminy C., w związku z wnioskiem [...] sp. z o.o. sp. k., postanowieniem z dnia [...] czerwca 2023 r. orzekł o wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] maja 2023 r. w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku handlowo-usługowego wraz z zagospodarowaniem terenu i infrastrukturą techniczną wraz z pylonem reklamowym o wysokości ok. 25m na działce nr [...], obręb [...]. Następnie Wójt Gminy C. decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. orzekł w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania administracyjnego, ww. ostatecznej decyzji Wójta Gminy C. z dnia [...] maja 2023 r. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania [...] sp. z o.o. sp. k., decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji Wójt Gminy C. z dnia [...] lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania administracyjnego, ostatecznej decyzji Wójta Gminy C. z dnia [...] maja 2023 r. o warunkach zabudowy, i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 27/24, orzekł o oddaleniu sprzeciwu od ww. decyzji SKO w T. z dnia [...] grudnia 2023 r., który to sprzeciw wniosła spółka [...] sp. z o.o. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 2672/24, orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej wniesionej od ww. wyroku. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że postępowanie administracyjne zainicjowane w związku z postanowieniem Wójta Gminy C. z dnia [...] czerwca 2023 r. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] maja 2023 r. w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku handlowo-usługowego wraz z zagospodarowaniem terenu i infrastrukturą techniczną wraz z pylonem reklamowym o wysokości ok. 25m na działce nr [...], obręb [...], pozostaje w toku.
Przechodząc do wniosku Fundacji organ odwoławczy podał, że Skarżąca przy piśmie z dnia [...] marca 2025 r. poinformowała organ I instancji o tym, że nabyła udział w prawie własności niezabudowanej nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę oznaczoną nr [...] położoną w C., wnosząc jednocześnie o dopuszczenie jej do postępowania jako strony. Zaskarżone postanowienie Wójta Gminy C. zostało wydane w związku z wnioskiem Fundacji o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu w trybie art. 31 § 1 k.p.a. (na prawach strony). Kolegium zauważyło, że jedną z koniecznych przesłanek wskazanych w tym przepisie jest okoliczność aby organizacja społeczna występowała w sprawie dotyczącej innej osoby. Fundacja [...] wystąpiła jednak do Wójta Gminy C. niemalże jednocześnie z wnioskiem o dopuszczenie jej do tego samego postępowania już jako strony, ponieważ stała się współwłaścicielką w udziale 1/100 prawa własności w działce nr [...], obręb ewidencyjny 0014, miasto C.. W ocenie Kolegium, kolejny wniosek Fundacji o dopuszczenie jej do postępowania już jako pełnoprawnej strony, świadczy o tym, że postępowanie to dotyczy (choćby tylko z punktu widzenia interesu faktycznego) także Fundacji (w związku z nabyciem udziału w działce nr [...], która sąsiaduje z działką nr [...] obręb [...], a która od działki nr [...] oddzielona jest jedynie wąskim pasem działki nr [...] stanowiącym użytek drogowy o szerokości ok. 4m). Z tej okoliczności organ wywiódł, że już tego powodu nie było możliwości dopuszczenia Fundacji do postępowania w trybie art. 31 § 1 k.p.a. ponieważ postępowanie to nie dotyczy tylko innej osoby, ale też samej Fundacji, czego zresztą Fundacja nie kwestionuje, bo wystąpiła także z wnioskiem o dopuszczenie do postępowania jako pełnoprawna strona. Żądanie brania udziału w postępowaniu jako strona jest żądaniem daleko bardziej idącym niż żądanie dopuszczenia w postępowaniu warunkowo na prawach strony.
Zdaniem SKO w T., argumentacja jaka legła u podstaw wydania zaskarżonego postanowienia Wójta Gminy C. jest prawidłowa i opiera się na zasadnych wnioskach wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, a w tym dodatkowych wyjaśnieniach przedkładanych na wezwanie organu przez Fundację. Kolegium stwierdziło, że trudno uznać, iż bardzo ogólnie zakreślony w statucie Fundacji cel "działalność ekologiczna oraz ochrona dziedzictwa przyrodniczego i podnoszenie świadomości ekologicznej" miałby uzasadniać udział Fundacji w przedmiotowym postępowaniu. Sprawa ta dotyczy po pierwsze warunków zabudowy, a nie decyzji w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań, a założenie, że każda inwestycja zawsze ma istotny wpływ na środowisko byłoby założeniem zbyt szerokim, co przy tak ogólnie zakreślonych celach statutowych mogłoby prowadzić do nieuzasadnionego zwiększana katalogu stron postępowania, co może mieć niebagatelny wpływ na jego przebieg.
W opinii organu, Wójt Gminy C. prawidłowo także wywiódł, że istnieją poważne wątpliwości, co do motywów działania Fundacji na gruncie przedmiotowego postępowania, a to w kontekście obowiązku działania tylko i wyłącznie w interesie społecznym. Wbrew twierdzeniom Fundacji podniesionym w zażaleniu, powiązania osobowe i kapitałowe Fundacji ze spółką [...] sp. z o.o. sp. k. mają znaczenie dla oceny tego aspektu przedmiotowej sprawy. Organ w tym zakresie wskazał, że na gruncie kilku spraw, które były już przedmiotem oceny w administracyjnym toku instancji przez tut. Kolegium lub oczekują na rozstrzygnięcie, rodzi się obraz dwóch konkurencyjnych inwestycji polegających na wybudowaniu budynków handlowych o dużej kubaturze w bliskim sąsiedztwie - inwestycja na działkach nr [...] i nr [...] w [...] oraz inwestycja na działkach nr [...] i [...] obręb [...] miasto C.. Inwestorzy dążą do aktywnego udziału w postępowaniach administracyjnych dotyczących konkurenta, gdzie popierają szereg wniosków i dążą nawzajem do utrudnienia bądź uniemożliwienia realizacji planowanej inwestycji. Skoro Fundacja związana jest osobowo i kapitałowo z [...] sp. z o.o. sp. k., która dąży do realizacji inwestycji na działkach nr [...] i [...] obręb [...] miasto C., trudno obronić tezę, że choćby nawet potencjalnie nie dąży do realizacji partykularnego interesu fundatora, co wyklucza możliwość efektywnej i obiektywnej ochrony interesu społecznego.
W tych okolicznościach Kolegium uznało, że Wójt Gminy C. prawidłowo odmówił dopuszczenia Fundacji do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] maja 2023 r. ustalającą warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku handlowo-usługowego wraz z infrastrukturą towarzyszącą na części działki nr [...], obręb [...], wznowionej postanowieniem Wójta Gminy C. z dnia [...] czerwca 2023 r.
W skardze Fundacja wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o rozważenie przez Sąd możliwości uchylenia postanowienia organu I instancji w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
1. art. 31 § 1 i 2 k.p.a. przez bezpodstawne uznanie, że Fundacja nie wykazała interesu społecznego ani zgodności z jej celami statutowymi, w sytuacji gdy z przedstawionych dokumentów jednoznacznie wynika, iż statutowe cele Fundacji obejmują działania w zakresie ochrony środowiska i przestrzeni;
2. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez nienależyte zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz zaniechanie wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych istotnych dla sprawy;
3. art. 8 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej oraz niejednolite i nieuzasadnione traktowanie strony społecznej w postępowaniu;
4. art. 6 i art. 9 k.p.a. przez niewystarczające uzasadnienie decyzji i nieudzielenie stronie niezbędnych informacji co do podstaw odmowy;
5. art. 2, art. 31 ust. 3, art. 74 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez uniemożliwienie organizacji społecznej udziału w postępowaniu mającym potencjalnie wpływ na środowisko naturalne, a więc na dobro wspólne, które wymaga szczególnej ochrony;
6. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. przez wydanie przez organ postanowienia o odmowie dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu z pominięciem prawidłowego zastosowania przepisów o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, mimo że organ był związany zakresem wniosku strony i nie był uprawniony do rozstrzygania o jego zasadności w sposób dowolny.
W uzasadnieniu Skarżąca stwierdziła, że stanowisko organów jest nieprawidłowe zarówno w świetle obowiązującego prawa administracyjnego, jak i ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych. Fundacja podniosła, że prowadzi działalność ekologiczną oraz statutowe działania na rzecz ochrony środowiska i racjonalnego zagospodarowania przestrzennego. Przedmiotem toczącego się postępowania jest planowana inwestycja, która może oddziaływać na środowisko - a zatem w sposób oczywisty łączy się z celami Fundacji. Fundacja działa nie dla własnych, partykularnych celów, lecz w interesie publicznym, dbając o jakość środowiska naturalnego, ład przestrzenny oraz poszanowanie konstytucyjnego prawa obywateli do życia w zdrowym i bezpiecznym otoczeniu (art. 74 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Skarżącej, udział organizacji społecznej w postępowaniu nie wymaga wykazania konkretnego interesu prawnego, lecz wystarczy uprawdopodobnienie istnienia interesu społecznego oraz powiązania z celami statutowymi. Ponadto, zgodnie z art. 31 § 2 k.p.a., organizacja społeczna nie musi przedstawiać szczegółowego materiału dowodowego na etapie wnioskowania o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Nie ma ona bowiem wglądu w akta sprawy, nie jest jeszcze stroną ani uczestnikiem. Wystarczające jest wskazanie okoliczności, które uzasadniają potrzebę uczestnictwa w postępowaniu.
Zdaniem Skarżącej, Wójt całkowicie pominął tę wykładnię, odrzucając wniosek Fundacji bez odniesienia się do jej treści w sposób merytoryczny. Zignorowano również fakt, że zgodnie z zasadą proporcjonalności oraz demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji), pierwszeństwo powinien mieć interes ogólny, reprezentowany tu przez organizację społeczną. Odmowa udziału Fundacji w postępowaniu, w opinii Skarżącej, skutkuje ograniczeniem społecznej kontroli nad decyzjami administracyjnymi, które mogą mieć istotny wpływ na środowisko i lokalną społeczność. Nieuprawnione było również odwoływanie się przez Wójta do faktu, że fundator Fundacji jest powiązany z podmiotem gospodarczym będącym stroną postępowania. Taka zależność nie ma znaczenia prawnego dla oceny, czy Fundacja działa w interesie społecznym - zwłaszcza że przedmiotem działania Fundacji jest działalność proekologiczna i monitorująca, nieprzynosząca zysku.
Skarżąca ponadto stwierdziła, że organ powinien uwzględnić, iż w świetle art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., w sytuacji gdy istnieje potrzeba dalszego postępowania wyjaśniającego, obowiązkiem organu odwoławczego lub kontrolnego jest przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi niższej instancji. Tymczasem organ I instancji bez wystarczającego rozpoznania sprawy odmówił dopuszczenia Fundacji do udziału w sprawie, co świadczy o przekroczeniu granic uznania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17).
W kontrolowanej sprawie Fundacja pismem z dnia [...] marca 2025 r. (wpływ do organu [...] marca 2025 r. – k. 270 akt adm.) złożyła wniosek o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony w sprawie zakończonej decyzją nr [...], [...] z dnia [...] maja 2023 r., ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku handlowo-usługowego wraz z infrastrukturą towarzyszącą na części działki nr [...], obręb [...], wznowionej postanowieniem Wójta Gminy C. z dnia [...] czerwca 2023 r. Następnie pismem z dnia [...] marca 2025 r. (wpływ do organu [...] marca 2025 r. - k. 337 akt adm.) Fundacja złożyła wniosek o dopuszczenie do ww. postępowania na prawach strony wskazując na nabycie w dniu [...] marca 2025 r. udziału w prawie niezabudowanej nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę oznaczoną nr [...] położoną w C., przy czym transakcja sprzedaży pomiędzy [...] sp. z o.o. sp. k. a Fundacją została udokumentowana w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...] Kancelarii Notarialnej notariusza M. L. (k. 341 akt adm.). Jak wynika zatem z akt sprawy, Fundacja z jednej strony wskazuje na swoje cele statutowe jako uzasadnienie wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony a z drugiej strony wnosi o dopuszczenie jej do tego samego postępowania już jako strony, ponieważ stała się współwłaścicielką działki nr [...] położonej w C..
W zaskarżonym postanowieniu Kolegium uznało, że Wójt Gminy C. prawidłowo odmówił dopuszczenia Fundacji do udziału na prawach strony w ww. postępowaniu administracyjnym. SKO stwierdziło, że nie było możliwości dopuszczenia Fundacji do postępowania na prawach strony jako organizacji społecznej, ponieważ postępowanie to nie dotyczy tylko innej osoby, ale też samej Fundacji. Następnie Kolegium przedstawiło rozważania dotyczące zapisów statutu Fundacji, powiązań kapitałowych i osobowych ze spółką [...] sp. z o.o. sp. k. oraz motywów działania Fundacji.
Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że zaskarżonej postanowienie podlega uchyleniu ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Stosownie do art. 31 § 1 k.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem:
1) wszczęcia postępowania,
2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu,
jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.
Zasadnym jest przy tym wyjaśnienie, że przymiot strony w postępowaniu w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu, poza podmiotem zainteresowanym uzyskaniem danej decyzji (tj. wnioskodawcą, inwestorem), posiadają także właściciele lub użytkownicy wieczyści działek sąsiednich (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt II OSK 1261/13; z dnia 29 stycznia 2016 r., sygn. akt II OSK 1358/14), przy czym przez te nieruchomości sąsiednie należy rozumieć nie tylko działki gruntu bezpośrednio ze sobą graniczące, ale także nieruchomości nie posiadające wspólnej granicy, lecz pozostające w zasięgu swoich wpływów lub w związku gospodarczym (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1186/08; z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1925/14; z dnia 18 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2882/14). Nie jest także wykluczane, że stroną postępowania w sprawie warunków zabudowy może być nie tylko właściciel (użytkownik wieczysty) działki bezpośrednio graniczącej z działką, której dotyczy postępowanie w sprawie warunków zabudowy, ale również działki znajdującej się w dalszej odległości (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 917/09; z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 172/11; z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 2924/12; z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2413/13). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1024/17, stwierdził, że nie zawsze właściciel (użytkownik wieczysty) działki bezpośrednio graniczącej z działką lub terenem, którego dotyczy postępowanie w sprawie warunków zabudowy, będzie uzyskiwał przymiot strony takiego postępowania (przy czym niewątpliwie będzie to sytuacja najczęstsza). Nie można bowiem z góry wykluczyć takich okoliczności sprawy, gdy ze względu na charakter inwestycji, jej usytuowanie na działce wynikające z ustalonych linii zabudowy, wielkość terenu objętego decyzją, czy też specyfikę działki sąsiedniej i jej usytuowanie względem terenu inwestycji, planowana zmiana sposobu zabudowy lub zagospodarowania terenu nie będzie w żaden sposób oddziaływać na sferę praw i obowiązków właścicieli nieruchomości sąsiedniej. Organ prowadzący postępowanie w sprawie warunków zabudowy ma jednak obowiązek zbadać rodzaj inwestycji, jej rozmiary oraz stopień i zakres jej uciążliwości dla otoczenia, a następnie ustalić, jak daleko będzie sięgać oddziaływanie planowanej inwestycji. Zakres tego oddziaływania pozwala na ustalenie kręgu osób, które mają interes prawny w sprawie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2413/13; z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 765/16).
W kontrolowanej sprawie Kolegium stwierdziło, że wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony jest niezasadny bowiem Fundacja stała się współwłaścicielką prawa własności działki nr [...], położonej w C.. Tym samym, zdaniem SKO, Fundacja występuje w sprawie w charakterze strony. W ocenie Sądu, wydanie zaskarżonego postanowienia nastąpiło jednak przedwcześnie bowiem w pierwszej kolejności organ powinien ustalić czy Fundacja – ze względu na nabycie udziału w ww. nieruchomości od Istoter sp. z o.o. sp. k. – posiada status strony. Wyjaśnienie tej kwestii wymaga zbadania rodzaju inwestycji, jej rozmiarów oraz stopnia i zakresu jej uciążliwości dla otoczenia, a następnie ustalenia, jak daleko będzie sięgać oddziaływanie planowanej inwestycji oraz czy w obszarze tym mieści się działka nr [...]. Sąd ma przy tym na uwadze, że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 27/24, oddalono sprzeciw [...] Sp. z o.o. w T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu ww. wyroku opisując dotychczasowy przebieg postępowania Sąd wskazał, że:
"Wójt Gminy C. decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2023 r. na podstawie art. 149 § 2 i art. 151 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako kpa) po rozpatrzeniu wniosku [...] Sp. z o.o. Sp. k. w R. (dalej określana jako Spółka) odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wójta Gminy C. z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w związku z brakiem podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa.
W uzasadnieniu organ wskazał, że Spółka złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją nr [...] Wójta Gminy C. z dnia [...] maja 2023 r. o ustalenie warunków zabudowy dla terenu obejmującego działkę: nr [...] (w części), obręb geodezyjny [...] 0013, w zakresie budowy budynku handlowo-usługowego wraz infrastrukturą towarzyszącą. Jako podstawę wznowienia wskazano art. 145 § 1 pkt 4 kpa - strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Jako uzasadnienie wniosku Spółka wskazała, że posiada interes prawny, powołała się na możliwe immisje, że realizacja inwestycji może uniemożliwić "prowadzenie na niej działalności zgodnie z przeznaczeniem, którą to możliwość decyzja może naruszać" ze względu na bliskie sąsiedztwo.
(...)
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 977 ze zm., dalej powoływana jako upzp) oraz art. 28, art. 145 § 1 pkt 4, art. 151 i art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej powoływana jako kpa) - uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że argumentacja, jaka legła u podstaw wydania zaskarżonej decyzji, jest błędna. Organ I instancji w żaden przekonujący sposób nie dowiódł, że Spółce nie przysługuje przymiot strony postępowania, a to w kontekście zasięgu oddziaływania planowanej inwestycji na nieruchomości sąsiednie oraz stopnia jej uciążliwości dla tych nieruchomości. W szczególności takim argumentem nie może być tak akcentowane w zaskarżonej decyzji twierdzenie, że planowana inwestycja nie będzie mieć wpływu na sposób zagospodarowania działki nr [...], ponieważ działka ta objęta jest ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Co więcej, w zaskarżonej decyzji organ I instancji zupełnie pominął fakt, że Spółka jest właścicielem działki nr [...], którą od działki nr [...] oddziela jedynie wąski pas działki nr [...] stanowiącej użytek drogowy (o szerokości ok. 4 m). W kontekście powyższego całkowicie zbędne są wywody odnośnie nieco dalej położonej działki nr [...] (która zresztą nie stanowi własności Spółki)."
Następnie uzasadniając zasadność oddalenia sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w prawomocnym wyroku z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 27/24, stwierdził, że:
"Samorządowe Kolegium Odwoławcze skutecznie wykazało konieczność wyjaśnienia zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. SKO słusznie wskazało, że w sprawie nie doszło do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, cała argumentacja związana ze wznowieniem postępowania dotyczyła działki nr [...], a nie działki nr [...], której właścicielem ma być Spółka. Jeżeli doszłoby w tym zakresie do oczywistej omyłki pisarskiej, to niewątpliwie organ I instancji miał możliwość jej sprostowania, czego niewątpliwie nie uczynił. Ponadto z uzasadnienia decyzji Wójta (vide jej ostania strona, pierwszy akapit) wprost wynika, że ustalenia dotyczyły działki nr [...], która jest położona w odległości 90 m od planowanej inwestycji. Tymczasem działka nr [...], będąca własnością Spółki, jest posadowiona znacznie bliżej, gdyż od planowanej inwestycji dzieli ją jedynie droga."
Mając powyższe na uwadze, w ocenie tut. Sądu, przedwczesnym było zajęcie przez organ stanowiska w kwestii odmowy dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony bowiem ani z zaskarżonego postanowienia, ani z akt administracyjnych sprawy nie wynika, że została przez organ przeprowadzona analiza rodzaju inwestycji, jej rozmiarów oraz stopnia i zakresu jej uciążliwości dla otoczenia, a następnie ustalenia, jak daleko będzie sięgać oddziaływanie planowanej inwestycji oraz czy w obszarze tym mieści się działka nr [...], której współwłaścicielem jest Skarżąca.
Zdaniem Sądu, zgodzić należy się z organem, że żądanie wzięcia udziału w postępowaniu jako strona jest żądaniem daleko bardziej idącym niż żądanie dopuszczenia w postępowaniu warunkowo na prawach strony. W związku z powyższym dopiero rozstrzygnięcie przez organ tego czy właścicielowi działki nr [...] położonej w C. przysługuje status strony postępowania o ustalenie warunków zabudowy – poprzedzone przeprowadzeniem odpowiedniej analizy okoliczności sprawy – uprawniałoby organ do zajęcia stanowiska w przedmiocie wniosku Fundacji o dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony. W ocenie Sądu, akta administracyjne przesłane wraz z odpowiedzią na skargę nie wskazują na to, że kwestia posiadania przez Fundację statusu strony była rozpatrywana przez organ – stosownie do wskazań tut. Sądu zawartych w wyroku z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 27/24. Kwestia ta, zdaniem Sądu, stanowi natomiast istotną okoliczność przy rozpoznawaniu wniosku Fundacji o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony.
Wskazać należy, że rozpatrując przewidziane ustawą środki odwoławcze SKO jest zobligowane stosować reguły postępowania określone w k.p.a., co obejmuje respektowanie wszystkich naczelnych zasad procedury administracyjnej tj. zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), poprzez podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, zasady dysponowania zakresem postępowania dowodowego przez organ orzekający (art. 77 § 1 k.p.a.), odczytywanej jako obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), sprowadzającej się do dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście całokształtu stanu faktycznego sprawy. Omówienie i podsumowanie przeprowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego (dowodowego) musi ponadto znaleźć wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji, które powinno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., tj. zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Poza tym, obowiązek prawidłowego sporządzenia uzasadnienia wiąże się również z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., której realizacja polega m.in. na zapoznaniu stron postępowania z argumentacją i przesłankami podejmowanych decyzji, by mogły zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ załatwiając sprawę. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Na gruncie procedury administracyjnej nie ulega wątpliwości, że realizacja powyższych zasad w toku prowadzonego postępowania administracyjnego jest nieodzownym warunkiem dla dokonania przez organ trafnej oceny istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i w rezultacie prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia wskazuje na to, że organ nie dokonał wnikliwej analizy sprawy i nie uzasadnił w sposób wyczerpujący tego na jakiej podstawie uznał, że Fundacji przysługuje status strony w postępowaniu, co wykluczało możliwość dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony. Twierdzeń Skarżącej o przysługującym jej statusie strony organ nie odniósł do materiału dowodowego sprawy. Zdaniem Sądu, powyższe stanowi naruszenie przez organ art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, stwierdzając, że w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu od skargi (100 zł), wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł) oraz opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
Ponownie orzekając organ odwoławczy, na zasadzie art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania sformułowane w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: https://orzeczenia.nsa.gov.pl
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło