II SA/Bd 523/25
WyrokWSA w Bydgoszczy2026-01-14
Skład orzekający: Joanna Brzezińska, Joanna Janiszewska-Ziołek, Mariusz Pawełczak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy prawo do kultu pamięci osoby zmarłej, oparte na przepisach Kodeksu cywilnego, stanowi wystarczający interes prawny do udostępnienia dokumentacji związanej z dowodem osobistym zmarłego na podstawie ustawy o dowodach osobistych?Ratio decidendi
Prawo do kultu pamięci osoby zmarłej, choć stanowi dobro osobiste chronione przepisami Kodeksu cywilnego, nie jest wystarczające do wykazania interesu prawnego w rozumieniu ustawy o dowodach osobistych do udostępnienia dokumentacji związanej z dowodem osobistym zmarłego. Interes prawny musi mieć oparcie w konkretnej normie prawa materialnego i być związany z ochroną konkretnego prawa lub sytuacją w toczącym się postępowaniu, a nie jedynie z faktem posiadania dobra osobistego, które nie jest zagrożone ani naruszone.Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o udostępnienie dokumentów z koperty dowodowej swojej zmarłej prababci, powołując się na przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach oraz art. 73 Konstytucji RP. Organy administracji odmówiły udostępnienia dokumentacji, uznając, że skarżąca nie wykazała interesu prawnego w rozumieniu ustawy o dowodach osobistych, a jedynie interes faktyczny oparty na prawie do kultu pamięci zmarłej. Skarżąca zaskarżyła decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Mariusz Pawełczak Protokolant sekretarz sądowy Dominika Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowa udostępnienia dokumentów związanych z dowodem osobistym oddala skargę.
Pismem z [...] kwietnia 2025 r. (data wpływu do organu) A. R. (dalej "skarżąca") wniosła o udostępnienie dokumentów znajdujących się w kopercie dowodowej zmarłej prababci F. L.. Podniosła, że z przepisów art. 16a ust. 1 i art. 16b ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach wynika, że dokumenty ewidencji ludności, po upływie 30 lat od ich wytworzenia, podlegają udostępnieniu jako materiały archiwalne. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, powinny już zostać przekazane do archiwum państwowego jako materiały posiadające wartość historyczną i osobową. Skarżąca powołała się jednocześnie na art. 73 Konstytucji RP oraz wyrok NSA z 13 grudnia 2023 r. sygn. II OSK 1983/22. Do wniosku dołączono odpisy skrócone aktów stanu cywilnego. Organ wezwał do złożenia wyjaśnień w sprawie, w tym podstawy prawnej z której wnioskująca wywodzi uprawnienie do żądania dokumentacji związanej z dowodem osobistym F. L. , wykazanie, że dokumenty te służą ochronie praw strony do kultu pamięci zmarłej krewnej poprzez załączenie stosownych dokumentów oraz wykazania określonej sytuacji w związku z toczącym się postępowaniem przed sądem lub innym organem administracji publicznej. W piśmie z [...] kwietnia 2025 r. skarżąca wyjaśniła, że interes prawny w uzyskaniu danych wynika z konieczności ochrony dóbr osobistych osoby zmarłej tj. jej czci, pamięci zgodnie z art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Jako prawnuczka zmarłej skarżąca pozostająca z nią w bezpośredniej linii pokrewieństwa podejmuje działania mające na celu upamiętnienie osoby w rodzinnych opracowaniach genealogicznych. Podkreśliła również, że dokumentacja ta została wytworzona ponad 30 lat temu i zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym posiada wartość historyczna i osobową. Powinna zostać zatem przekazana do archiwum państwowego.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2025 r. (znak [...]) Burmistrza [...] (dalej: Burmistrz, organ I instancji) odmówił udostępnienia dokumentacji związanej z dowodem osobistym zmarłej F. L.. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca wnosząc o jej uchylenie, zobowiązanie organu do udostępnienia żądanej dokumentacji, do niezwłocznego przekazania dokumentacji do właściwego archiwum państwowego oraz kontroli przestrzegania w tym zakresie obowiązków przez Urząd Miejski w B. .
Wojewoda Kujawsko – Pomorski decyzją z dnia [...] czerwca 2025 r. znak [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazano, że materialnoprawną przesłanką rozstrzygnięcia w sprawie były przepisy ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 671, z późn. zm., dalej: u.d.o.). Organ powołał się również na przepisy regulujące zasady archiwizacji dokumentów związanych z dowodem osobistym określone ustawą z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach – dalej u.o n.z.a.i.a. Dz. U. z 2020 r. poz. 164 ze zm.) oraz rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych (Dz.U. z 2011 r. poz. 14 nr 67). Wojewoda wskazał, że czynności z zakresu przekazywania kopert dowodowych osób zmarłych do archiwum zakładowego związane są z realizacją ustawowych obowiązków dotyczących przechowywania dokumentacji związanej z dowodami osobistymi oraz jej udostępnienia uprawnionym podmiotom, to jednak sam proces przekazywania takich kopert, nie został ściśle uregulowany. Nie ma w tym zakresie ogólnopaństwowych norm i przepisów, które w sposób bardziej skonkretyzowany określają jasne i sztywne zasady porządkowania i przekazywania tych dokumentów do archiwów państwowych. Wskazana przez organ gminy data upływu 25 lat, liczona od daty zgonu posiadacza dowodu osobistego nie wynika ze swobodnego uznania organu, lecz z przyjętej i od lat stosowanej przez archiwa państwowe praktyki przekazywania kopert dowodowych. Wobec powyższego Wojewoda stwierdził, że organ I instancji zobowiązany był do udostępnienia przedmiotowej dokumentacji na zasadach i w trybie przewidzianym w przepisach ustawy szczególnej, jaką w tym przypadku stanowi ww. u.d.o.
Na podstawie art. 75 ust. 2 u.d.o. dokumentację związaną z dowodami osobistymi udostępnia się na uzasadniony wniosek złożony przez uprawniony podmiot na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym podpisem lub w postaci elektronicznej, opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Zgodnie zaś 4 z art. 75 ust. 3 ustawy o dowodach osobistych do uzyskania dostępu do dokumentacji związanej z dowodami osobistymi są uprawnione: 1) podmioty, o których mowa w art. 66 ust. 3 pkt 1-11; 2) sądy; 3) inne podmioty - jeżeli wykażą interes prawny. Strona odwołująca jest niewątpliwie "innym podmiotem" w rozumieniu art. 75 ust. 3 pkt 3 ustawy o dowodach osobistych, a wobec tego może uzyskać dostęp do dokumentacji związanej z dowodami osobistymi, co jednak istotne dopiero po spełnieniu ustawowego warunku, jakim jest wykazanie istnienia po jej stronie interesu prawnego.
W ocenie Wojewody odwołanie się przez wnioskująca dla wykazania jej interesu prawnego jedynie na normę art. 23 Kodeksu cywilnego nie jest wystarczające do wykazania interesu prawnego, ponieważ przepis ten wiązać należy z określonymi działaniami, które zmierzałyby do ochrony określonego dobra w przypadku jego naruszania lub też w wykazaniu określonej sytuacji w związku z toczącym się przed sądem lub innym organem administracji publicznej postępowaniem. W rozpoznawanej sprawie zainteresowana do takich okoliczności się nie odwołuje, a tym samym nie wykazała, iż legitymuje się stosownym interesem prawnym. Z prawa do kultu pamięci osoby zmarłej nie można bowiem wywieść konkretnego obowiązku lub uprawnienia, którego realizacji można dochodzić w postępowaniu administracyjnym. Artykuł 23 k.c. sam w sobie nie kreuje prawa, ale wskazuje na określone dobra osobiste, których istnienie wiąże się z człowieczeństwem i które są dopiero podstawą wszelkich praw i obowiązków. Dobra te podlegają ochronie, ale w sytuacji wystąpienia zagrożenia bądź naruszenia. Posiadanie dobra osobistego w postaci kultu pamięci zmarłego nie determinuje więc interesu prawnego co do udostępnienia dokumentów związanych z dowodami osobistymi. Wnioskodawca musi mieć interes prawny w posiadaniu tychże dokumentów, które mają mu służyć do realizacji jego konkretnych praw. Strona musi zatem wykazać, że posiadanie wnioskowanych dokumentów służy ochronie jej prawa do kultu pamięci zmarłego krewnego. W przypadku jednak - jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - gdy kult pamięci po zmarłej prababci nie jest ani zagrożony, ani naruszony, uznać należy, że odwołująca nie wykazała się interesem prawnym w posiadaniu wnioskowanych dokumentów, a u podstaw jej działania leży realizacja interesu faktycznego. W ocenie organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie organ I instancji prawidłowo przyjął, że zasadna jest odmowa udostępnienia odwołującej dokumentacji związanej z dowodem osobistym jej zmarłej prababci. Warunkiem udostępnienia dokumentacji związanej z dowodami osobistymi jest legitymowanie się przez wnioskodawcę interesem prawnym, który powinien mieć swoje oparcie w konkretnej normie prawa materialnego.
Organ odwoławczy dostrzega potrzebę dostępu krewnych osoby zmarłej do dokumentacji związanej z dowodami osobistymi, niestety obecna regulacja prawna, określona w ustawie o dowodach osobistych, która jest tutaj ustawą szczególną, w dacie orzekania nie daje możliwości uzyskania tej dokumentacji, bez wykazania interesu prawnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów k.p.a. Wojewoda wskazał, że nie została naruszona zasada zaufania obywatela do organów administracji publicznej (art. 8 Kpa), jak i zasada udzielania pełnej informacji (o okolicznościach faktycznych i okolicznościach prawnych) stronie postępowania (art. 9 Kpa). W rozpatrywanej sprawie organ gminy w piśmie z [...].04.2025 r. wyjaśnił wnioskodawczyni po spełnieniu jakich warunków może ona uzyskać żądane dokumenty i wezwał do ich przedstawienia. Tym samym spełnił obowiązek czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu odmiennej interpretacji prawa i w tym celu udzielił jej niezbędnych wyjaśnień. Organ I instancji nie naruszył również art. 73 Konstytucji RP dotyczący korzystania z dóbr kultury, poprzez odmowę udostępnienia dokumentacji z koperty dowodowej zmarłej.
A. R. (dalej: skarżąca) w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Bydgoszczy na powyższą decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zobowiązanie organu do ponownego rozpatrzenia sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że decyzja rażąco narusza obowiązujące przepisy prawa , opierając się na wadliwym założeniu, jakoby dokumentacja posiadająca wartość archiwalną mogła być przetrzymywana w archiwum zakładowym przez czas nieoznaczony. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, dokumentacja kategorii "A" powinna zostać przekazana do archiwum państwowego niezwłocznie po upływie 25 lat od jej wytworzenia. Organy administracji samorządowej zignorowały ten przepis i podjęły próbę reinterpretacji w oparciu o nieistniejące podstawy prawne, uznając że bieg terminu przekazania liczony jest od daty zgonu osoby, której dotyczy dokument. Zdaniem skarżącej takie podejście jest błędne i logicznie absurdalne, skoro przepis mówi wprost o dacie wytworzenia dokumentu, a nie życiorysie konkretnej osoby. Powoływanie się na nieformalna praktykę urzędową jako podstawę działania organów stoi w sprzeczności z konstytucyjną zasadą legalizmu, to nie praktyka bowiem tworzy prawo.
Organy odrzuciły także powołanie się na ochronę dobra osobistego w postaci kultu pamięci osoby zmarłej, pomimo wyraźnego wskazania art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Prawo do pielęgnacji pamięci o bliskich podlega ochronie jako dobro osobiste. Tymczasem decyzje organów całkowicie pominęły ten aspekt, co stanowi rażące naruszenie nie tylko przepisów prawa cywilnego, lecz także art. 73 Konstytucji RP, który gwarantuje wolność dostępu do dóbr kultury. Dokumentacja zawarta w kopercie dowodowej, jako materiał o charakterze osobistym, historycznym i archiwalnym, niewątpliwie mieści się w zakresie tych dóbr. Zdaniem skarżącej odmowa jej udostępnienia, pomimo spełnienia przesłanek ustawowych, jest przejawem działania sprzecznego z zasadą zaufania do organów administracji publicznej.
Skarżąca nadto zarzuciła organowi drugiej instancji naruszenie art. 7, 8 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. art. 7 i art. 73 Konstytucji RP oraz błędną wykładnię pojęcia interesu prawnego w kontekście dobra osobistego. Podniosła, że ograniczenie dostępu do materiałów archiwalnych, prowadzi wprost do pozbawienia jej prawa do uczestnictwa w kulturze historycznej i dziedzictwie narodowym. W przypadku dokumentów rodzinnych ma to również wymiar osobisty i tożsamościowy. Zaskarżona decyzja, utrwalając bezprawną praktykę, godzi nie tylko w prawa skarżącej, ale również w interes publiczny polegający na zapewnieniu zgodnego z prawem funkcjonowania systemu archiwizacji dokumentów w Polsce. Dokumentacja znajdująca się w kopercie dowodowej może zawierać unikalne elementy, takie jak fotografia identyfikacyjna prababci F. L.. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że może to być jedyny zachowany wizerunek tej osoby, mający nie tylko wartość archiwalną, lecz także istotne znaczenie w kontekście dokumentowania historii rodziny i ochrony pamięci o przodkach. Fotografia dowodowa, dla bliskich może być to jedyną szansa na upamiętnienie tej osoby w formie wizerunku umieszczonego na nagrobku, a zablokowanie jej przez organy państwowe stanowi nie tylko naruszenie obowiązujących przepisów prawą lecz także przejaw zaniechania uznania i zachowania w pamięci wartości życia które zasługuje na upamiętnienie. Odmowa dostępu do tego typu zasobów jest sprzeczna z celem i duchem przepisów dotyczących narodowego zasobu archiwalnego, a także z konstytucyjną wolnością dostępu do dóbr kultury (art. 73 Konstytucji RP), której integralną częścią są także źródła osobiste i rodzinne. Skarżąca podkreśliła, ze niniejsza sprawa dotyczy nie tylko jej - dotyczy każdego, kto oczekuje od państwa szacunku, przejrzystości i przestrzegania prawa, a także ochrony praw obywatelskich, które nie mogą opierać się na przyzwyczajeniach urzędników, lecz muszą wynikać z obowiązujących przepisów.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267). W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), rozstrzygając w granicach danej sprawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną jednakże powyższe regulacje nie pozwalają sądowi na stosowanie przy orzekaniu zasad współżycia społecznego lub zasad słuszności. Uchylenie decyzji lub postanowienia, względnie stwierdzenie ich nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego, odpowiednio mogących mieć lub mających wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że materialnoprawną podstawę działania organów w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 6 sierpnia 2020 r. o dowodach osobistych. Co istotne, w aspekcie części zarzutów odwołania i skargi, wniosek A. R. z [...] kwietnia 2025 r. złożony w Urzędzie Miejskim w [...], który zainicjował postępowania administracyjne w niniejszej sprawie, dotyczył udostępnienia dokumentacji związanej z dowodem osobistym F. L.. Przedmiotu żądania skarżącej skierowanego do organu nie stanowiło zatem przekazanie wskazanych dokumentów do archiwum państwowego. Także treść rozstrzygnięć organów jest jednoznaczna i dotyczy odmowy udostępnienia dokumentacji związanej z dowodem osobistym zmarłej prababci, a nie przykładowo odmowy przekazania tej dokumentacji do archiwum państwowego, czego zdaje się nie dostrzegać skarżąca.
W konsekwencji indywidualne postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji nie toczyło się w sprawie przekazania dokumentacji związanej z dowodem osobistym do archiwum państwowego. Nie podlega zatem ocenie w niniejszej sprawie administracyjnej prawidłowość i legalność działań organu I instancji czy też ewentualnie bezczynność w tym zakresie.
Wobec powyższego podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach nie stanowiły podstawy prawnej wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, a podnoszenie zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Sama tylko kwestia odnoszenia się do tego zagadnienia w uzasadnieniu skarżonej decyzji, jako wyjaśnienie skierowane wobec zarzutu i wniosków odwołania nie zmienia przedmiotu sprawy administracyjnej. Ta część zarzutów skargi, tym bardziej w aspekcie ogólnym, nie podlega zatem ocenie legalności działania organów administracji w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej.
Nie jest wszakże sporne w sprawie pomiędzy skarżąca i organami, że w dacie wydania skarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej wnioskowana dokumentacja związana z dowodem osobistym F. L. znajdowała się w posiadaniu organu gminy.
Jak wynika z treści art. 75 ust. 1 ustawy o dowodach osobistych organy gminy udostępniają dokumentację związaną z dowodami osobistymi znajdującą się w ich posiadaniu. W myśl ust. 2 art. 75 u.d.o. dokumentację tę udostępnia się na uzasadniony wniosek złożony przez uprawniony podmiot na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym własnoręcznym podpisem lub w postaci elektronicznej, opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Stosownie zaś do art. 75 ust. 3 u.d.o. do uzyskania dostępu do dokumentacji związanej z dowodami osobistymi są uprawnione: 1) podmioty, o których mowa w art. 66 ust. 3 pkt 1-11, 2) sądy, 3) inne podmioty - jeżeli wykażą interes prawny.
W okolicznościach sprawy zasadniczą kwestia sporna pozostaje to czy skarżąca posiada i wykazała interes prawny, który uzasadniałby dostęp do dokumentów związanych z dowodami osobistymi swojej prababci F. L..
Jak wskazała skarżąca we wniosku o udostępnienie dokumentacji związanej z dowodami osobistymi oraz w skardze, prawo do kultu zmarłego członka rodziny jest uznane za samoistne dobro osobiste, przy czym przepis art. 23 k.c. jest podstawą do żądania udostępnienia dokumentów.
W ocenie Sądu stanowisko skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podziela w całości stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których wskazano, że obecnie obowiązująca regulacja prawna nie daje możliwości uzyskania dokumentacji związanej z dowodami osobistymi przez krewnych osoby zmarłej, bez wykazania interesu prawnego (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2023 r. sygn. II OSK 1983/22, sygn. II OSK 1761/22, sygn. II OSK 1762/22, sygn. II OSK 517/23) .
W ocenie skarżącej jej interes prawny miałby wynikać z samoistnie z art. 23 i art. 24 k.c. Zgodnie z tym przepisem dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach, przy czym wskazany przepis zawiera otwarty katalog dóbr osobistych. Skarżący na podstawie tego przepisu, jako dobro osobiste wskazał kult pamięci i czci po zmarłym przodku. Zauważyć zatem należy, że prawo do kultywowania pamięci osoby zmarłej, chociaż niewymienione w art. 23 k.c. stanowi samoistne dobro osobiste (wyrok SN z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt V CSK 256/10, LEX nr 794581).
Kult pamięci osoby zmarłej jest chroniony na gruncie prawa cywilnego w sytuacji, gdy powstaje jego zagrożenie lub naruszenie (art. 24 k.c.). Dopiero wówczas można wystąpić o jego ochronę. W sytuacji braku zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego, brak jest interesu prawnego w domaganiu się jego ochrony. Istnienie dobra osobistego jest kwestią faktu. Interes prawny ma natomiast wynikać z prawa, a nie z faktu. Podkreślić należy, że dopiero z potrzeby ochrony dobra osobistego może wynikać cudzy interes prawny.
Oznacza to, że zasadne jest stanowisko organów, zgodnie z którym samo li tylko posiadanie dobra osobistego, które jest chronione na gruncie art. 23 i art. 24 k.c. przed zachowaniem mu zagrażającym lub je naruszającym, nie skutkuje jeszcze istnieniem interesu prawnego, o którym mowa w art. 75 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 u.d.o. Odwołanie się przez skarżącą wyłącznie do art. 23 k.c. nie jest zatem wystarczające do wykazania interesu prawnego, ponieważ przepis ten wiązać należy z określonymi działaniami, które zmierzałyby do ochrony określonego dobra w przypadku jego naruszania lub też w wykazaniu określonej sytuacji w związku z toczącym się przed sądem lub innym organem administracji publicznej postępowaniem. W rozpoznawanej sprawie skarżąca do takich okoliczności nie odwołuje się, a tym samym nie wykazała, iż legitymuje się stosownym interesem prawnym, w rozumieniu art. 75 ust. 3 pkt 3 u.d.o.
Z prawa do kultu pamięci osoby zmarłej nie można wywieść konkretnego obowiązku lub uprawnienia, którego realizacji można dochodzić w postępowaniu administracyjnym. Artykuł 23 k.c. sam w sobie nie kreuje prawa, ale wskazuje na określone dobra osobiste, których istnienie wiąże się z człowieczeństwem i które są dopiero podstawą wszelkich praw i obowiązków. Dobra te podlegają ochronie, ale w sytuacji wystąpienia zagrożenia bądź naruszenia. Posiadanie dobra osobistego w postaci kultu pamięci zmarłego nie determinuje więc interesu prawnego co do udostępnienia dokumentów związanych z dowodami osobistymi. Skarżąca musi mieć interes prawny w posiadaniu tychże dokumentów, które mają służyć do realizacji konkretnych praw. Strona musi zatem wykazać, że posiadanie wnioskowanych dokumentów służy ochronie jej prawa do kultu pamięci zmarłego krewnego. W przypadku jednak - jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - gdy kult pamięci po zmarłym nie jest ani zagrożony, ani naruszony, uznać należy, że skarżąca nie wykazała się interesem prawnym w posiadaniu wnioskowanych dokumentów. Badanie dziejów rodziny nie stanowi interesu prawnego, a zatem nie uzasadnia dostępu do dokumentów związanych z dowodami osobistymi. Jest to jedynie realizacja interesu faktycznego skarżącej, co też słusznie stwierdziły organy.
Niezasadne okazały się w konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów art. 7 i art. 73 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżona decyzja została wydana na podstawie i w granicach prawa, jak również nie godzi w konstytucyjną wolność skarżącej korzystania z dóbr kultury. Nie wykazano w sprawie w szczególności w jakikolwiek sposób, aby objęta wnioskiem zawartość koperty dowodowej stanowiła dobro kultury, o którym mowa w art. 73 Konstytucji RP.
W ocenie Sądu organy administracji nie naruszyły także przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 – 9 k.p.a. W toku kontrolowanego postępowania organy dochowały zasady praworządności i podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Skarżąca kwestionując stanowisko organów w tej sprawie nie wykazała, aby udostępnienie jej wnioskowanych dokumentów, mimo braku legitymowania się indywidualnym interesem prawnym, wbrew dyspozycji art. 75 ust. 3 pkt 3 – stanowić miałoby realizację jej słusznego interesu, a tym bardziej interesu publicznego. Dostęp do danych z dokumentacji związanej z dowodami osobistymi został prawnie ograniczony, co stanowi gwarancję ochrony tych dokumentów przed dostępem podmiotów nieuprawnionych. Zapewnienie tej ochrony przez organ będący w posiadaniu dokumentów wrażliwych stanowi zatem realizację interesu publicznego. Analiza akt sprawy nie daje również podstaw do stwierdzenia, aby organy prowadziły postępowanie w tej sprawie z naruszeniem zasady zaufania do władzy publicznej, zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Konkretnego uzasadnienia dla zarzutów w tej kwestii nie wskazała także skarżąca. W ocenie Sądu organy również należycie i wyczerpująco informowały stronę w toku postępowania
o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło