II SA/Bd 540/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Mariusz Pawełczak Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2025r. Prezydent M. [...] uznał G. L. (skarżący) za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że dłużnik nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. Ponadto z ustaleń organu wynikało, iż dłużnik przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych w każdym miesiącu w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W odwołaniu od powyższego orzeczenia skarżący wyjaśnił, iż od 2012 r. pracuje w [...] i od tego roku płacił regularnie zaległe alimenty. W lutym 2025 r. przeoczył płatność i spóźnił się po raz pierwszy, jednak dokonał płatności dwa razy w miesiącu marcu tego roku. Kopie przelewów dołączył do odwołania. Podkreślił, że sprawa jest dla niego bardzo ważna, gdyż nie chciałby utracić prawa jazdy, ponieważ jest to jego źródło utrzymania i zobowiązania spłaty zadłużenia. Wskazał, że na jego utrzymaniu pozostają dwie córki zamieszkujące wraz z nim. Decyzją z dnia [...] czerwca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (zwana dalej: "u.p.o.u.a."), która reguluje m.in. zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych. Organ stwierdził, że przeprowadzona analiza akt sprawy potwierdziła, że zarówno wszczęcie przez organ pierwszej instancji postępowania w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jak i wydanie w dniu [...] kwietnia 2025 r. decyzji w tym przedmiocie, było zasadne. Bezsporne jest bowiem ustalenie, że pomimo skutecznego doręczenia skarżącemu pism w dniu [...] marca 2025 r. i w dniu [...] marca 2025 r. zobowiązujących do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy, skarżący w wyznaczonym terminie obowiązku tego nie wykonał. Nie zostały również przedłożone żadne dokumenty potwierdzające zatrudnienie łącznie z zaświadczeniem o wysokości wynagrodzenia, do którego to strona była zobowiązana pismem z dnia [...] stycznia 2025 r. Jednocześnie w okresie 6 miesięcy poprzedzającym wydanie powyższej decyzji skarżący nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, co jednoznacznie potwierdza załączone do akt sprawy pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we [...] z dnia [...] lutego 2025 r. obejmującego okres sierpień 2024 r. - styczeń 2025 r. oraz pisma z dnia [...] kwietnia 2025 r. obejmującego okres październik 2024 r. - marzec 2025 r. Jak wskazuje również skarżący w okresie 6 miesięcy poprzedzającym wydanie powyższej decyzji wskazany obowiązek nie został zrealizowany poprzez brak wpłaty w lutym 2025 r. W świetle powyższych ustaleń, organ odwoławczy stwierdził, iż zachodzi określona w art. 5 ust. 3 pkt 2 u.p.o.u.a. przesłanka wydania decyzji uznającej skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a jednocześnie nie była spełniona przesłanka odstąpienia od wydania takiej decyzji, określona w ust. 3a powyższego artykułu. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do tut. Sądu. Stwierdził, że spełnił wszystkie prośby, jednak nie zostały one pozytywnie rozpatrzone. Wniósł o zapoznanie się z załączoną do skargi dokumentacją, tj. zaświadczenia o przelewach na konto komornika we [...] oraz zaświadczenia z ostatniego roku rozliczeniowego z [...], gdzie pracuje do teraz od [...] lutego 2012 r. Skarżący zauważył, że wszystkie dokumenty zostały przesłane do MOPS-u oraz do SKO we [...]. Skarżący ponownie wniósł o nieobieranie mu prawa jazdy, gdyż stanowi ono źródło utrzymania jego i jego córek. Skarżący stwierdził, że zaskarżone orzeczenie jest niesłuszne i krzywdzące. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2025 r. skarżący podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Stwierdził, że nie zalega z płatnościami alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do art. 5 ust. 2 u.p.o.u.a. w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika: 1) zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny wraz ze wskazaniem nie dłuższego niż 30-dniowy terminu na wykonanie tego zobowiązania; 2) informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego. W myśl natomiast art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, przyjęcia propozycji prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o rynku pracy i służbach zatrudnienia - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z kolei zgodnie z treścią art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Wskazać należy, że konsekwencje wydania (ostatecznej) decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych są daleko idące, bowiem zgodnie z art. 5 ust. 3b pkt 1 i 2 u.p.o.u.a. jest ona podstawą złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 kodeksu karnego oraz skierowania wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami. Obliguje to organ do wykazania szczególnej staranności i aktywności w toku postępowania administracyjnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że spełnienie chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. warunkuje wypełnienie dyspozycji tego przepisu, a przesłankę negatywną uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych przewiduje art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. (por. wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2904/15). Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie organ miał podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań. Pomimo bowiem doręczenia skarżącemu pism z dnia [...] marca 2025 r. i z dnia [...] marca 2025 r. zobowiązujących go do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy we [...] jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy, skarżący w wyznaczonym terminie tego obowiązku nie wykonał. Nie przedłożył także w toku postępowania administracyjnego żadnych dokumentów potwierdzających zatrudnienie. Nadto, w oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego z dnia [...] marca 2025 r. podał, że jest osobą bezrobotna niezarejestrowaną. Tym samym organ zasadnie przyjął, że wystąpiła przesłanka określona w art. 5 ust. 3 pkt 2 u.p.o.u.a., tj. odmowy zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ. W dalszej kolejności organ zobowiązany był do wyjaśnienia, czy w sprawie występuje przesłanka negatywna uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, o której mowa w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. W tym względzie w zaskarżonej decyzji stwierdzono, że w okresie 6 miesięcy poprzedzającym wydanie powyższej decyzji skarżący nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, co jednoznacznie potwierdza załączone do akt sprawy pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we [...] z dnia [...] lutego 2025 r. obejmującego okres sierpień 2024 r. - styczeń 2025 r. oraz pisma z dnia [...] kwietnia 2025 r. obejmującego okres październik 2024 r. - marzec 2025 r. Obowiązkiem SKO było jednak ustalić i zbadać okres ostatnich sześciu miesięcy przypadających bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez ten organ. Wynika to z generalnej reguły - mającej swe źródło w ogólnej zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) - zgodnie z którą organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a nie tylko ogranicza się do kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wniesienie odwołania od decyzji wywołuje bowiem skutek prawny w postaci uruchomienia postępowania odwoławczego, przenosząc na organ odwoławczy kompetencje do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy wcześniej rozstrzygniętej decyzją nieostateczną organu pierwszej instancji. To z kolei implikuje konieczność uwzględniania przez organ odwoławczy wszelkich zmian w stanie faktycznym i prawnym sprawy, jakie zaszły po wydaniu decyzji w pierwszej instancji. Zatem zwrot "przez okres ostatnich 6 miesięcy" użyty w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. należy rozumieć okres bezpośrednio poprzedzający wydanie decyzji przez organ II instancji (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z dnia 4 września 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 504/19; w Łodzi z dnia 19 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 794/21; w Krakowie z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 1418/24 i powołane tam orzecznictwo sądowe i literatura). Skoro więc decyzja Kolegium została wydana w dniu [...] czerwca 2025 r., to okres 6 miesięcy obejmował okres od grudnia 2024 r. do maja 2025 r. Istotne jest zatem, czy w tym właśnie okresie, a nie w okresach wskazanych w pismach przesłanych przez komornika, skarżący wywiązywał się z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Należy przy tym zauważyć, że ani z decyzji organu pierwszej instancji, ani z decyzji organu odwoławczego nie wynika w jakiej wysokości skarżący został zobowiązany do płacenia alimentów. W akta sprawy brak jest też wyroku czy ugody określających wysokość alimentów. Natomiast, np. z kwestionariusza wywiadu alimentacyjnego sporządzonego przez skarżącego wynika, że wysokość zasądzonych alimentów wobec A. L. wynosi [...] zł. Podkreślenia również wymaga, że w toku postępowania administracyjnego G. L. przedłożył dowody wpłaty alimentów. Zarówno Kolegium, jak i organ pierwszej instancji, w ogóle nie odnieśli się do tych wpłat. Obejmują one także wskazany wyżej okres od grudnia 2024 r. do maja 2025 r. Przykładowo skarżący dokonał wpłaty w dniu: [...] kwietnia 2025 r. - [...] zł, [...] kwietnia 2025 r. – [...] zł, [...] kwietnia 2025 r. – [...] zł, [...] kwietnia 2025 r. – [...] zł, [...] maja 2025 r. – [...] zł. W kontekście tych wpłat organ powinien szczegółowo wyjaśnić, czy w wymienionym okresie skarżący faktycznie nie wykonał obowiązku alimentacyjnego w wysokości odpowiadającej w każdym miesiącu kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Organ powinien przy tym mieć na względzie, że brzmienie art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. nie stoi na przeszkodzie dokonywaniu przez dłużnika wpłat z góry za dwa lub więcej miesięcy, w okresie 6 miesięcy, o których mowa w tym przepisie. Albowiem z właściwości i celu zobowiązania alimentacyjnego - obejmującego obowiązek dostarczania środków utrzymania - wynika, że termin spełnienia przez dłużnika pieniężnego świadczenia alimentacyjnego jest terminem zastrzeżonym w istocie na korzyść dłużnika. Oznacza to, że dłużnik może spełnić swoje świadczenie wcześniej i nie stanowi to wówczas nienależytego wykonania zobowiązania. Zarazem świadczenie tak spełnione nie kwalifikuje się jako nienależne, co wyłącza możliwość żądania jego zwrotu przez dłużnika (zob. art. 411 pkt 4 k.c.). Spełnienie świadczenia alimentacyjnego (pieniężnego) przed terminem jego wymagalności musi być traktowane na równi ze spełnieniem świadczenia w terminie. To zaś oznacza, że dłużnik alimentacyjny uiszczający świadczenia alimentacyjne z góry za jeden, dwa lub więcej miesięcy, powinien być uznawany za dłużnika wywiązującego się ze zobowiązań alimentacyjnych, w rozumieniu art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. w każdym z tych miesięcy (por. wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 25 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 775/21; WSA w Olsztynie z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt II SA/OI 623/21; WSA w Gdańsku z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 842/21). Organ powinien też wyjaśnić podnoszoną w zaskarżonej decyzji kwestii braku wpłaty alimentów za luty 2025 r., biorąc pod uwagę zawarte już w odwołaniu od decyzji organy pierwszej instancji tłumaczenia skarżącego, że uczynił to przez przeoczenie, po raz pierwszy, i w marcu 2025 r. dokonał płatności dwa razy. Jeżeli tłumaczenie to nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, to organ powinien podać powody zajęcia takiego stanowiska. Kolegium powinno też wyjaśnić, czy w odniesieniu do lutego 2025 r. skarżący nie wykonał świadczenia już wcześniej, dokonując "nadpłacenia" alimentów za wcześniejsze okresy. W konsekwencji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję