II SA/Bd 542/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Asesor WSA Anna Klotz Protokolant: Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 września 2007 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 542/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] Wójt Gminy [...] zobowiązał M. D. do zwrotu części pobranej zaliczki alimentacyjnej przyznanej decyzją z dnia [...].09.2006 r., nr [...], za okres od [...].11.2006 r. do [...].11.2006 r. Kwotę nienależnie pobranych świadczeń za wymieniony okres określił na 370 zł plus odsetki. W motywach decyzji organ wskazał, iż strona była pouczana o negatywnych przesłankach wyłączających prawo do zaliczki alimentacyjnej, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Na podstawie przedłożonego przez żonę wnioskodawcy B. D. pisemnego oświadczenia stwierdzającego, iż syn P. D. pozostaje pod jej wyłączną opieką, postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].10.2006 r. oraz potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy P. D. w B., organ ustalił, iż M. D. nienależnie korzystał ze świadczeń alimentacyjnych w miesiącu listopadzie 2006 r. W wyniku dokonania ponownych obliczeń, organ stwierdził, iż dochód na osobę w rodzinie M. D., w skład, której wchodzi faktycznie tylko on i jego córka M. D., wynosi 755,18 zł, a tym samym przekracza kryterium dochodowe wynoszące 583 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji M. D. wskazał, iż B. D. złożyła fałszywe oświadczenie o tym, że ich syn P. pozostaje pod jej wyłączną opieką, a postanowienie sądu z dnia [...] października 2006 r. nie zmienia wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2005 r. (sygn. akt I 1C 502/03) o wykonywaniu przez niego władzy rodzicielskiej. Wskazał przy tym, iż syn w ciągu tygodnia – od niedzieli wieczorem do wtorku rana i od środy wieczorem do piątku rana, przebywa w miejscu tymczasowego zameldowania, w pozostałe zaś dni przebywa u niego, pod adresem stałego zameldowania. Dodał również, iż część z pieniędzy otrzymany z GOPS przekazywał synowi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wobec zmiany w sytuacji rodzinnej M. D., o której to zmianie wyżej wymieniony nie poinformował organu i przekroczenia przez niego kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń rodzinnych, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] marca 2007 r. zmienił decyzję własną z dnia [...].09.2006 r. przyznającą wyżej wymienionemu zaliczkę alimentacyjna na dwoje dzieci i odmówił przyznania tych świadczeń od dnia [...].11.2006 r.. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy prawomocną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].03.20007 r.. W związku z tym, zdaniem organu odwoławczego istniały podstawy do wydania przez Wójta Gminy [...] decyzji zobowiązującej M. D. do zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej za okres [...].11.2006 do [...].11.2006 r.. Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu, organ wskazał, iż w przywołanym wyżej postanowieniu Sądu Rejonowego w B. określono jednoznacznie, iż P. D. zamieszkuje przy matce, co potwierdza również informacja o zmianie zameldowania pobytu dziecka. Ponadto organ stwierdził, iż udokumentowanie przez odwołującego się przekazania części z otrzymanych pieniędzy synowi oraz dokonanie zakupu niezbędnych rzeczy uzasadniać może wystąpienie przez stronę z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję M. D., podniósł, iż jest ona dla niego krzywdząca, gdyż otrzymane pieniądze przeznaczył na dzieci. Wskazał ponadto ponownie, iż postanowienie Sądu Rejonowego w B. dotyczące tymczasowego zameldowania syna u matki nie zmieniło wyroku Sądu Okręgowego przyznającego mu opiekę nad dziećmi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, iż doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów prawa mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia organów obu instancji stanowił przepis art. 15 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732; z późn. zm.) zgodnie, z którym osoba, która pobrała nienależnie zaliczkę, jest zobowiązana do jej zwrotu. Pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia, w świetle przepisu art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. tj. z 2006 r., Nr 139, poz. 992; z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania rozstrzygnięcia przez organ II instancji, do której odesłanie znajduje się w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (cyt. wyżej), należy przy tym rozumieć: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; Jak wynika z uzasadnienia kwestionowanego rozstrzygnięcia, wydanie decyzji zobowiązującej M. D. do zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej za okres od [...] listopada 2006 do [...] listopada 2006 r. stanowiło konsekwencje utrzymania w mocy przez Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] decyzji Wójta Gminy [...] zmieniającej decyzję własną z dnia [...].09.2006r., przez ograniczenie okresu, na jaki przyznano wyżej wymienionemu świadczenia - odmowa przyznania świadczeń od [...].11.2006 r.. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, iż nie zawsze zmiana decyzji przez ograniczenie okresu, na jaki przyznano zaliczkę alimentacyjną będzie pociągała za sobą obowiązek zwrotu pobranych przez stronę świadczeń za okres, gdy nie przysługiwało jej prawo do tych świadczeń. Do zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej może dojść bowiem, zgodnie z przepisem art. 10a cyt. wyżej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, nie tylko gdy osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, ale również gdy uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki. Wydając decyzję zobowiązującą stronę do zwrotu części pobranej zaliczki alimentacyjnej, organy obu instancji nie mogły zatem ograniczyć się jedynie do powołania na fakt wydania ostatecznego rozstrzygnięcia, z którego wynika, iż stronie nie przysługiwało prawo do tego świadczenia od dnia [...] listopada 2006 r., ale obowiązane były również wykazać, iż pobrane przez skarżącego świadczenie było nienależne, a zatem w realiach niniejszej sprawy, że wprowadził on świadomie organ w błąd lub mimo prawidłowego pouczenia nie poinformował o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji wskazano, iż podstawą do zmiany decyzji Wójta Gminy [...] przyznającej skarżącemu zaliczkę alimentacyjną była zmiana jego sytuacji rodzinnej, a w konsekwencji wyższy dochód na osobę w rodzinie i przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania tego świadczenia. Wspomniana zamiana sytuacji rodzinnej polegać miała zaś na tym, iż syn M. D. – P. został tymczasowo zameldowany w B. u matki, a tym samym, zdaniem organu nie będzie on wchodził w skład rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. wyżej). Odnosząc się do powyższego, podnieść trzeba, iż sama okoliczności zameldowania P. D. na pobyt czasowy przy matce w związku z podjęciem przez niego nauki w B., nie przesądza o tym, że nie wchodzi on w skład jego rodziny i nie pozostaje na utrzymaniu skarżącego. Należy bowiem mieć na uwadze to, że miejsce stałego zamieszkania P. D. nie zmieniło się i jak wynika z pism skarżącego w część dni tygodnia mieszka on z ojcem. Ponadto z oświadczeń skarżącego wynika, iż część z otrzymanych świadczeń pieniężnych przekazywał synowi dla zaspokojenia jego potrzeb. Dodać należy również, iż nawet gdyby organ administracji ustalił w sposób niebudzący wątpliwości, że P. D. nie pozostaje na utrzymaniu skarżącego, a zatem, że zmieniła się sytuacja rodzina skarżącego, ustalenie to nie stanowiłoby wystarczającej podstawy do orzeczenie o zwrocie pobranego przez stronę świadczenia. Jak już bowiem wcześniej wskazano, organ winien był wykazać, iż zaistniała jedna z przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. wyżej) prowadzących do uznania świadczenia za nienależne. Z wyżej wskazanego przepisu wprost wynika, iż strona powinna zostać szczegółowo pouczona, tak aby miała świadomość, iż dana okoliczność będzie wywierała wpływ na prawo do pobierania przez nią świadczenia. Tylko w przypadku prawidłowego pouczenia o okolicznościach wyłączających prawo do zaliczki alimentacyjnej może zaistnieć podstawa do uznania świadczenia za nienależne w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu. Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie zachodziła określona w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy (cyt. wyżej) sytuacja, a mianowicie strona mimo pouczenia o okolicznościach wyłączających prawo do pobierania zaliczki alimentacyjnej, nie poinformowała organu o ich zaistnieniu. Pouczenie, jakie otrzymał skarżący, odpowiadało przy tym treści przepisu art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. wyżej), zgodnie, z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust.1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne (zaliczkę alimentacyjną). Z decyzji organów obu instancji wynika, iż okolicznością, o której strona nie poinformowała, była zmiana liczby członków jego rodzinny związana z tym, że jego syn został tymczasowo zameldowany u matki w B., gdzie podjął naukę. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, iż pouczenie zawarte we wniosku o ustalenie zaliczki alimentacyjnej nie dawało skarżącemu podstaw do przyjęcia, iż zaistniała jedna z przesłanek wyłączających prawo do tego świadczenia, w szczególności zaś, że tymczasowe zameldowanie dziecka u drugiego z rodziców będzie miało wpływ na prawo do pobierania przez niego zaliczki alimentacyjnej. Nie można uznać, iż wystarczającym jest pouczenie skarżącego, iż jedną z okoliczności wyłączających prawo do zaliczki będzie zmiana liczby członków rodziny. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. wyżej) pojęcie "rodzina" oznacza: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Mając na uwadze powyższą definicję rodziny, stwierdzić należy, iż sam fakt zameldowania i to tymczasowego P. D. przy matce nie przesądza o tym, iż nie pozostaje on na utrzymaniu skarżącego i w związku z tym nie wlicza się go do rodziny w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle oświadczeń skarżącego, z których wynika, iż część z otrzymywanych świadczeń pieniężnych przekazywał synowi, oraz, że syn nadal u niego mieszkał przez część tygodnia, tym bardziej trudno oczekiwać od niego by miał świadomość, iż tymczasowe zameldowanie syna przy matce będzie prowadziło do zmiany liczby członków jego rodziny i wywrze wpływ na prawo do pobieranego przez niego zaliczki alimentacyjnej. Wątpliwości w niniejszej sprawie budzić może również wyznaczony przez organ administracji okres nienależnie pobranego, zdaniem organu, świadczenia, w szczególności jego data początkowa – [...].11.2006 r.. Jak wynika z akt sprawy, informacje o okolicznościach stanowiących podstawę do zmiany decyzji przyznającej M. D. prawo do świadczeń pieniężnych, organ I instancji zaczerpnął z pisma B. D. z dnia [...].12.2006r., w którym wyżej wymieniona wskazała, iż P. D. od 1 września 2006 r. pozostaje pod jej opieką, na dowód czego załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] października 2006 r., sygn. akt VI NSM 363/06 ustalające miejsce zamieszkania małoletniego P. D. przy matce oraz potwierdzenie zameldowania syna na pobyt czasowy w B. Z uzasadnienia decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] zmieniającej decyzję własną z dnia [...].09.2006 r. w sprawie przyznania M. D. zaliczki alimentacyjnej wynika, iż ustalając datę, od której stronie nie przysługiwało powyższe świadczenie, organ kierował się datą uprawomocnienia się wyżej wskazanego postanowienia Sądu Rejonowego w B. Należy w związku z tym podnieść, iż z informacji zawartej na tymże postanowieniu wynika, iż uprawomocniło się ono [...] listopada 2006 r. nie zaś [...] listopada 2006 r.. Termin wynikający z przepisu art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. wyżej) biegnący od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych (zaliczki alimentacyjnej) dotyczy zaś tylko naliczania odsetek. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy [...] wydane zostały bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i bez wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całokształtu materiału dowodowego, a zatem z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a., co zdaniem sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, uznając jednocześnie, że przed wydaniem ponownego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie niezbędne jest uzupełnienie materiału dowodowego w znacznej części, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej.