II SA/Bd 544/04

Dnia 13 kwietnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: sędzia WSA Wojciech Jarzembski ( spr.) asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Ewa Czerwińska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi Andrzeja B. na decyzję Wojewody [...], z dnia [...] 2004 nr [...], w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] 2004r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W wyniku rozpatrzenia sprawy wszczętej na wniosek Ireny B. Prezydent Miasta B. działając w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) decyzją sygn. [...] z dnia [...] 2004r. orzekł o wymeldowaniu Andrzeja B. z miejsca pobytu stałego w B. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że wymieniony opuścił miejsce pobytu stałego, gdzie nie ma żadnych rzeczy niezbędnych do życia i zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w B. Powyższą decyzję w trybie odwoławczym zaskarżył Andrzej B. wnosząc o jej uchylenie. W treści odwołania podniósł, że został przymuszony do opuszczenia mieszkania poprzez zachowanie Ireny B., usunięcie mebli oraz wymianę zamków w drzwiach wejściowych. Stwierdził, że organ I instancji błędnie ocenił stan faktyczny sprawy. Wojewoda [...] jako organ odwoławczy decyzją z [...] 2004r. znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. sygn. akt K/20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716), orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy m.in. wskazał, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy o ewidencji ludności. /.../ jest spełniona, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. Nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Zdaniem organu odwoławczego z akt sprawy wynika bezspornie, że Andrzej B. nie przebywa w miejscu zameldowania, co najmniej od 2002r. Fakt ten potwierdzają przeprowadzone w dniu [...] 2003r. oględziny lokalu przy ul. [...] (dowód: karta 55-57), sama strona o wymeldowanie której prowadzone jest postępowanie w składanych wyjaśnieniach (dowód: karta nr 17, 76) a także kurator sądowy (dowód: karta nr 70). Podnoszone zaś przez Andrzeja B. utrudnianie w dostępie do mieszkania nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wyrokiem Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...] z dnia [...] 2003r. wymieniony został skazany za psychiczne i fizyczne znęcanie się nad żoną Ireną B. i córką, w tym za utrudnianie w korzystaniu z mieszkania (dowód: karta nr 69). Strona o wymeldowanie której prowadzone jest postępowanie nie wykazała się również dowodem na to, że wystąpiła na drogę postępowania cywilnoprawnego przed sądem powszechnym w celu przywrócenia naruszonego posiadania lokalu. Z akt sprawy wynika również, że wymieniona strona nie partycypowała w kosztach utrzymania spornego lokalu (dowód: karta nr 56). Powyższe wskazuje na to, że Andrzej B. spełnił przesłankę "opuszczenia" miejsca pobytu stałego bowiem faktycznie nie przebywa w lokalu, w którym uprzednio miał zorganizowane centrum życiowe i opuszczenie to było dobrowolne. Na powyższą decyzję Andrzej B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie, podnosząc - podobnie jak wcześniej w odwołaniu- że został przymuszony do opuszczenia mieszkania poprzez zachowanie Ireny B., usunięcie mebli oraz wymianę zamków w drzwiach wejściowych. Skarżący zarzucił błędne dokonanie ustaleń faktycznych. Wskazał także, że wystąpił na drogę sądową występując z pozwem o przywrócenie naruszonego poświadczenia przedmiotowego lokalu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje. Na wstępie sięgając do Rozdziału 2 ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: Kpa) zawierającego zgodnie z swoim tytułem Zasady ogólne - podstawowe, kardynalne zasady postępowania administracyjnego należało zwrócić uwagę na treść art. 8. Wynika z niego, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Do przepisów tego Rozdziału sięgnął zresztą i organ odwoławczy w końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji przytaczając treść art. 7 Kpa stanowiącego, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uzupełniając jednak wywody organu odwoławczego w tym zakresie - co jest konieczne z uwagi na brak pełnego materiału dowodowego i bezpodstawne zaniechanie czynności dowodowych mogących go istotnie wzbogacić - należy podkreślić, że przepis ten wprowadza do postępowania administracyjnego zasadę prawdy obiektywnej. Rozwinięciem tej zasady i uzupełnieniem tego przepisu są dalsze przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego a w szczególności art. 75, 77 i 80 Kpa. Wynika z nich m.in., że jako - dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 Kpa) - organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. (art. 77 § 1 Kpa) - organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. (art. 80 Kpa). Na treść tych przepisów organy obu instancji nie zwróciły jednak uwagi przez co niewyciągnąwszy z nich właściwych wniosków zaniedbały zebrania - mimo że taka możliwość istniała - całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie czy zachodzą przesłanki wskazane w powołanym w obu decyzjach art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, iż narzędziem umożliwiającym realizację zasad określonych w art. 7 i 8 Kpa są m.in. art. 89 i 90 Kpa. Wynika z tego m.in., że: - organ administracji publicznej powinien przeprowadzić rozprawę jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków (art. 89 § 2 Kpa) - przygotowując rozprawę organ administracji publicznej podejmuje przed rozprawą czynności niezbędne do jej przeprowadzenia. W szczególności organ wzywa: 1) strony do złożenia przed rozprawą wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów i do stawienia się na rozprawę osobiście lub przez przedstawicieli albo pełnomocników, 2) świadków i biegłych do stawienia się na rozprawę (art. 90 § 1- 2). Co prawda organ pierwszej instancji zwrócił uwagę na treść 89 § 2 Kpa dokonując oględzin. Było to jednak zdecydowanie niewystarczające dla wyjaśnienia sprawy w szczególności z uwagi na odmienne twierdzenie stron co do istotnych okoliczności sprawy i należało przeprowadzić rozprawę przesłuchując na niej także świadków ( na ich istnienie zwraca uwagę chociażby złożone na rozprawie przed sądem administracyjnym przez uczestniczkę pismo z 27 maja 2002r.). Nie ma więc żadnych przeszkód aby osoby te przesłuchiwać jako świadków na okoliczność miejsca pobytu skarżącego. Rozprawa jest bowiem formą postępowania wyjaśniającego, umożliwiającą w najszerszym zakresie realizację zasady kontradyktoryjności, koncentracji dowodów, bezpośredniości, a także prostoty, oszczędności oraz jedności i celowości wszystkich czynności składających się na proces administracyjny umożliwia bowiem koncentrację w jednym czasie i miejscu środków dowodowych oraz wszystkich uczestników postępowania w danej sprawie, którzy ustnie i bezpośrednio dokonują poszczególnych czynności postępowania. Zauważyć bowiem należy odwołując się do treści art. 95 § 1 Kpa, że na rozprawie strony mogą składać wyjaśnienia, zgłaszać żądania, propozycje i zarzuty oraz przedstawiać dowody na ich poparcie. Ponadto strony mogą wypowiadać się co do wyników postępowania dowodowego. Z użytych zaś w § 2 art. 89 Kpa sformułowań "organ przeprowadzi", "organ powinien" wynika, że są to przepisy zawierające normy nakazujące przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w formie rozprawy. W toku takiej rozprawy organ mógłby a właściwie należy użyć sformułowania: powinien także przesłuchać w niniejszej sprawie jako świadka kuratora sądowego (vide pismo z 19 listopada 2003r. - k. 70 akt administracyjnych). Jednocześnie stosownie do treści art. 75 § 1 Kpa określającego dozwolone środki dowodowe organ powinien przeprowadzić także dowód z akt dozoru kuratorskiego IV Sądu Rejonowego w B. [...] sporządzonego w związku z wyrokiem skazującym Sądu Rejonowego w B. z [...] 2003r. w sprawie [...]. Dowód z bezpośrednich zeznań kuratora sądowego, których w niniejszej sprawie nie może zastąpić pismem z dnia [...] 2003r. oraz z akt dozoru kuratorskiego [...] w zasadniczej mierze może pozwolić na obiektywne i niebudzące wątpliwości ustalenie czy skarżący "... nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...]" - jak stwierdza organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją - (dodając: " W lokalu tym strona nie ześrodkowała swojego życia..."). Zauważyć bowiem należy że kurator sądowy zobowiązany jest odrębnymi przepisami do składania cyklicznych sprawozdań z wykonywanego dozoru. Wszystkie powyższe wywody prowadzą do jednego oczywistego wniosku, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia ww. przepisów postępowania co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. I dlatego po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono jak w pkt 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku oparto natomiast na art. 152 ww. ustawy. Prowadząc ponownie postępowanie organ kierując się wskazanymi wyżej przepisami Kpa zbierze zgodnie z art. 75-88 cały dostępny materiał dowodowy i dopiero po przeprowadzeniu zgodnie z art. 89-96 Kpa rozprawy rozstrzygnie sprawę. Prowadząc ponownie postępowanie organ dokona także ustaleń i oceny okoliczności podnoszonych w skardze a dotyczących złożenia pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania. Organ ustalił bowiem, że "skarżący nie wykazał się ... dowodem... że wystąpił na drogę postępowania cywilnopranwego przed sądem powszechnym w celu przywrócenia naruszonego posiadania lokalu". Twierdzenia skarżącego w tym zakresie są odmienne i dołączył do skargi dokumenty zdające się potwierdzać jego stanowisko w tym zakresie tj. dołączył odpis pozwu złożonego w Sądzie Rejonowym w B. w dniu [...] 2004r. oraz postanowienie tego Sądu z [...] 2004r. I już chociażby ta okoliczność zdaje się wskazywać na brak pełnych ustaleń w postępowaniu administracyjnym i oparciu rozstrzygnięcia wydanego w tym postępowaniu na niepełnym materiale dowodowym. I dlatego orzeczono jak w sentencji wyroku.