II SA/Bd 545/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA: Marzenna Linska – Wawrzon (spr.) Sędzia WSA: Elżbieta Piechowiak Asesor WSA: Anna Klotz Protokolant: Magdalena Flinik po rozpoznaniu w dniu 22 września 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Jerzego L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2004 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] 2004 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Jerzego L. kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na oryginale właściwe podpisy II SA/Bd 545/04 UZASADNIENIE Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] 2004 r., wydaną na podstawie art. 138 §1 ust.1 Kpa. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 87 poz. 960 z 2002 r. ze zm.) – po rozpatrzeniu odwołania Jerzego L. z dnia [...] 2004 r. w przedmiocie wymeldowania – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji orzekając o wymeldowaniu Jerzego L. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] we W. postąpił zgodnie z przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78 poz. 716). Z uwagi na to, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że uzależnienie zameldowania w lokalu od posiadania uprawnień do przebywania w nim jest sprzeczne z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej, organ administracyjny w postępowaniu o wymeldowanie bada fakt, czy osoba rzeczywiście przebywała w lokalu, w którym jest zameldowana. Natomiast nie jest przedmiotem zainteresowania organu – tytuł prawny do lokalu i wynikające z tego uprawnienia osoby do przebywania w nim. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nastąpiło spełnienie przesłanki wymienionej w zdaniu pierwszym art.15 ust. 2 ww. ustawy, niezbędnej do wymeldowania Jerzego L. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] we W., albowiem opuścił on dotychczasowe miejsce pobytu bez wymeldowania. Decyzja od której odwołał się Jerzy L. została wydana po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek Małgorzaty L. – żony odwołującego, z dnia [...] 2003 r. Organ II instancji utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta W., przyjął jako dowód zeznania świadków stwierdzających fakt nie zamieszkiwania pod adresem stałego pobytu Jerzego L., jak również jego stwierdzenie poświadczające ten stan. Według organu z dowodów zebranych w sprawie – przesłuchanie świadków i stron postępowania, wynika jednoznacznie, że odwołujący nie zamieszkuje w spornym mieszkaniu od sierpnia 2002 r. Jerzy L. w uzasadnieniu wniesionego odwołania zarzucił organowi I instancji, że o ile organ stwierdził, że sprawy natury rodzinnej, uniemożliwiające mu obecnie zamieszkanie w miejscu zameldowania, nie są przedmiotem badania w postępowaniu meldunkowym, to na pewno przedmiotem badania winny być okoliczności uniemożliwiające mu zamieszkanie oraz jego wola stałego pobytu w miejscu zameldowania. Według organu II instancji trudno zgodzić się z tym stwierdzeniem odwołującego. Z akt sprawy wynika, że odwołujący do dnia [...] 2003 r. posiadał klucze do spornego lokalu i pomimo tego faktu nie próbował powrócić na stałe pod adres stałego zameldowania. Organ zaznaczył, że w myśl utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. 2001 r. Nr 87 poz. 960 z późń. zm.), należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszania do opuszczania lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym." – Wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2002 r. sygn. akt II SA/Wr 1320/2001. W ocenie organu II instancji należało stwierdzić, na podstawie zebranych dowodów w sprawie, że odwołujący nie został zmuszony do opuszczenia adresu pobytu stałego, ponieważ postępowanie karne w tej sprawie zostało umorzone. Według organu nie ma racji skarżący twierdząc, że organ I instancji przy podejmowaniu decyzji nie zwrócił należytej uwagi na okoliczność, że do Sądu Rejonowego we W. został skierowany przez niego pozew o dopuszczenie do współposiadania spornej nieruchomości. Organ zauważył, że od chwili opuszczenia spornego lokalu przez Jerzego L. tj. od sierpnia 2002 r. nie podjął on środków prawem dozwolonych do obrony swych praw do przebywania w wymienionym lokalu. Dopiero, gdy ww. dowiedział się, że żona złożyła wniosek o jego wymeldowanie (odebrane w dniu [...] 2003 r. wezwanie na rozprawę), to w dniu [...] 2003 r. złożył pozew do sądu o dopuszczenie do współposiadania. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 28.11.2001 r. sygn. akt SA/Rz 695/2000 "W świetle art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrudnianie lub uniemożliwianie pobytu w lokalu nie ma znaczenia prawnego, jeżeli strona w stosownym okresie nie skorzystała ze środków prawnych przeciwdziałających takiemu utrudnianiu. Jeżeli strona od momentu opuszczenia lokalu nie występowała do sądu powszechnego z powództwem o ochronę posiadania, stosownie do art. 344 § 2 kc jego roszczenie wynikające z posiadania wygasło po upływie roku od opuszczenia lokalu". Z kolei w myśl wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/2000 "O opuszczeniu miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2001 r. Nr 87 poz. 960 ze zm.) można mówić wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywała w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby. Przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu." W ocenie organu odwołujący, opuszczając adres pobytu stałego, spełnił przesłankę zawartą w zdaniu pierwszym art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tzn. bez wymeldowania się opuścił dotychczasowe miejsce pobytu, przy czym opuszczanie adresu pobytu stałego miało charakter dobrowolny. Ponadto organ zaznaczył, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Nie wystarczy sama wola strony, wola bowiem musi występować łącznie z faktycznym przebywaniem w miejscu zameldowania. Tu powinny być skoncentrowane wszystkie codzienne sprawy, gdzie osoba przebywa: nocuje, wypoczywa i prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymanie istniejącego stanu byłoby fikcją meldunkową. Postępowanie meldunkowe ma na celu zapewnienie zgodności ewidencji ze stanem faktycznym, a Jerzy L. nie przebywa w lokalu przy ul. [...] we W. Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak w sentencji. Jerzy L. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwą wykładnię oraz przepisów prawa formalnego, w szczególności art.7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte rozpatrzenie i nieuwzględnienie okoliczności wskazujących na rzeczywisty stan rzeczy. W uzasadnieniu skargi Jerzy L. wskazał, iż organ niesłusznie przyjął, że przesłanka "opuszczenia" z art. 15 ust. 2 ustawy została spełniona. Zgodnie z tezą wyroku NSA z dnia 21.03.2001 r., sygn. akt V SA 2950/00 "przez opuszczenie lokalu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jw. należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Jeżeli zaś strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego". Skarżący podniósł, że każda jego bytność w domu była pretekstem do prowokowania przez żonę awantur i dokonywania zgłoszeń na policję. Z obawy o własną przyszłość, wolność i zdrowie zmuszony został do nieprzebywania w domu. Fakt ten nie został w ogóle uwzględniony przez organy obydwu instancji. Postępowanie prowadzone w związku ze zgłoszeniami żony na policję, że skarżący znęcał się fizycznie i psychicznie nie potwierdziło tych pomówień i zostało umorzone, które to umorzenie, w związku z zaskarżeniem przez żonę postanowień prokuratur obydwu instancji, zostało podtrzymane orzeczeniem Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] 2003 r. Ta determinacja żony (ilość zaskarżeń) w połączeniu z jej wcześniejszym i późniejszym postępowaniem wskazuje na planowe działanie mające na celu stałe "pozbycie się" go z domu. Wymiana zamków w drzwiach uniemożliwiająca skarżącemu dostęp do mieszkania też nie została należycie uwzględniona przy wydawaniu decyzji. Organ w zaskarżanej decyzji wskazał jedynie, że postępowanie w sprawie o zmuszanie do określonego zachowania się zostało umorzone z uwagi na nie wyczerpanie znamion czynu zabronionego wg art. 191 § 1 kk. Fakt, że dany czyn tzn. wymiana zamków w drzwiach przez współwłaściciela nie jest spenalizowany nie oznacza, że nie ma on znaczenia dla przedmiotowej sprawy. Dalej skarżący podniósł, że nie próbował powrócić na stałe do przedmiotowego lokalu z uwagi na naganne, prowokacyjne zachowania żony. Skarżący zaznaczył, że w maju 2003 r. w toczącej się sprawie rozwodowej, wystąpił z wnioskiem o podział domu do używania. W swoim piśmie z dnia [...] 2004 r. (w aktach sprawy) podał sygnaturę i sąd, przed którym toczy się postępowanie. Okoliczność ta, mająca istotny wpływ na wynik sprawy, została pominięta w toku postępowania wyjaśniającego, jak też w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji. Został tylko przywołany fakt, że przed Sądem Rejonowym we W. toczy się z jego powództwa postępowanie o dopuszczenie do współposiadania wspólnej nieruchomości. Organ odwoławczy uznał jednak, że wystąpienie z powództwem o dopuszczenie do współposiadania wspólnej nieruchomości jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem skarżący złożył pozew dopiero wtedy, gdy dowiedział się, że żona wystąpiła z wnioskiem o wymeldowanie go. Tymczasem według skarżącego istotne jest to, że w dacie orzekania stan faktyczny był taki, że z jego inicjatywy toczą się równolegle dwa postępowania przed sądami powszechnymi: przed Sądem Okręgowym w T. o podział domu do używania i przed Sądem Rejonowym we W. o dopuszczenie do współposiadania wspólnej nieruchomości. Zdaniem skarżącego organy administracji nienależycie wyjaśniły i uwzględniły okoliczności sprawy oraz błędnie zinterpretowały fakty przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Wojewoda [...], podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Dokonując na mocy art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem należało uznać, że wydana ona została z naruszeniem przepisów prawa proceduralnego, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy obydwu instancji dokonując właściwej interpretacji przepisów mających zastosowanie w sprawie, wskutek błędnej oceny stanu faktycznego sprawy, bezpodstawnie uznały, że spełniona została w sprawie przesłanka do wymeldowania skarżącego, określona w zdaniu pierwszym art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. Nr 87, poz. 960 z 2001 r. ze zm. – dalej zwanej "ustawą") – mianowicie, że skarżący faktycznie opuścił przedmiotowy lokal, bez dopełnienia formalności wymeldowania się. Słusznie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w obecnym kształcie prawnym ewidencja służy wyłącznie do rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Dla zapewnienia zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu, lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. W tym miejscu podkreślić należy, że według art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym, warunkującym zameldowanie na pobyt stały, jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że " o opuszczeniu miejsca pobytu stałego" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy można mówić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, podstawowym zadaniem organów była ocena, czy opuszczenie przez skarżącego miejsca stałego zameldowania miało charakter dobrowolny. Skarżący bowiem konsekwentnie utrzymywał w toku postępowania, że mieszkanie wspólnie zajmowane z żoną opuścił wskutek zaistniałego konfliktu małżeńskiego, jednak miał zamiar wrócić do niego w razie sądowego uregulowania sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości. Zaznaczyć należy, że Jerzy L. już podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...] 2003 r., a następnie podczas przesłuchania w dniu [...] 2004 r. zeznał, iż w kwietniu (maju) 2003 r. zgłosił ustny wniosek w sprawie rozwodowej odnośnie podziału domu do użytkowania i postępowanie w tym zakresie toczy się. Fakt ten przyznany został przez wnioskodawczynię. Rzeczą organu było zatem wyjaśnienie tej okoliczności na podstawie akt sądowych. Tymczasem organ I instancji nie czyniąc tego, pominął to zagadnienie w swoich rozważaniach. Kwestia ta nie została również wyjaśniona w postępowaniu odwoławczym mimo, iż skarżący podniósł zarzuty w tym zakresie twierdząc, że jego niezamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu wiąże się z oczekiwaniem na rozstrzygnięcie sądu co do sposobu użytkowania domu przez strony. Zwrócić należy uwagę, że organ II instancji nie ustosunkował się do zawartego w odwołaniu stwierdzenia, że Jerzy L. omawiane zagadnienie przedstawił w piśmie z dnia [...] 2004 r. Tymczasem w aktach administracyjnych brak jest takiego pisma. Ma to istotne znaczenie, jeśli się zważy, że w rozstrzyganej sprawie niezwykle istotne było ustalenie, kiedy i jakie środki prawne podejmował skarżący w celu powrotu do miejsca stałego zameldowania. Skoro pomiędzy małżonkami L. trwała sprawa o rozwód, to zgłoszenie w tym postępowaniu przez skarżącego wniosku o uregulowanie przez sąd sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania (art. 443 § 1 kpc) mogłoby dowodzić, że wolą skarżącego było zamieszkiwanie w miejscu stałego zameldowania. Wówczas błędnym byłoby ustalenie organu I i II instancji, że od chwili opuszczenia spornego lokalu przez Jerzego L. tj. od sierpnia 2002 r. nie podjął on środków prawem dozwolonych w celu obrony swego prawa do przebywania w tym lokalu, a pozew o dopuszczenie do współposiadania złożył do sądu dopiero wtedy, gdy Małgorzata L. złożyła wniosek o jego wymeldowanie. Tym samym za nietrafną należałoby uznać konstatację organu odwoławczego, że skarżący w stosownym czasie nie skorzystał ze środków prawnych przeciwdziałających utrudnianiu lub uniemożliwianiu mu pobytu w spornym lokalu. Ponadto podnieść trzeba, że organ odwoławczy zbyt daleko idące wnioski wyprowadził z faktu umorzenia dochodzenia prowadzonego w sprawie zmuszania do określonego zachowania. Po pierwsze – organ nie zapoznając się z aktami karnymi, nie ustalił jakich konkretnie zdarzeń postępowanie karne dotyczyło. Po drugie – organ powinien samodzielnie, w drodze przesłuchania stron i ewentualnie dalszych świadków, ustalić szczegółowo okoliczności dotyczące wspólnego zamieszkania stron w przedmiotowym lokalu oraz opuszczenia tego lokalu przez skarżącego. Z tych względów należało uznać, że w prowadzonym postępowaniu organy nie zgromadziły pełnego materiału dowodowego, a w konsekwencji nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, co stanowi naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1, 80, 136 Kpa. Wobec powyższego orzeczono jak w wyroku, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).