II SA/Bd 553/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych postanawia przyznać skarżącej G. L. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Bydgoszczy. Pismem z dnia 17 kwietnia 2014 r. G. L. dalej skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem i mają na utrzymaniu [...] uczących się dzieci (J. jest na [...] roku [...] na Uniwersytecie [...] w T., P. na [...] roku [...] na Uniwersytecie [...], J. jest w [...] klasie liceum [...]). W oświadczeniu majątkowym strona skarżąca wskazała, że jest właścicielem nieruchomości [...]m2, mieszkania [...] m2 oraz sklepu o powierzchni [...] m2. Nie wykazała przy tym żadnego majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Skarżąca nadto podkreśliła, że oboje z mężem prowadzą działalność gospodarczą, której uzyskują miesięcznie [...] zł brutto. Kwota ta wydatkowana jest między innymi na podatek od nieruchomości, który wynosi w skali jednego miesiąca około [...] zł. Natomiast pozostałą kwotę pochłaniają wydatki związane z bieżącym utrzymanie rodziny i domu. Wobec konieczności uzupełnienia przedstawionych informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej oraz jej rodziny, jak również wyjaśnienia wątpliwości wynikających ze złożonego oświadczenia została wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej i finansowej, takich jak: aktualne dochody jej gospodarstwa domowego, oświadczenia o łącznej wysokości przeciętnych comiesięcznych wydatków związanych wyłącznie z koniecznym utrzymaniem strony skarżącej i ewentualne rodziny oraz ponoszonych i udokumentowanych opłat związanych z domem takich jak czynsz, energia elektryczna, gaz, opał, podania czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochód, a nadto przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych). W odpowiedzi na wystosowane wezwanie skarżąca szczegółowo opisała swoją sytuację materialną i rodzinną. Podkreśliła, że wraz z mężem prowadzi działalność gospodarczą od [...] r. polegającą na sprzedaży [...], jednakże ich sytuacja materialna nie jest najlepsza. Zalegają z opłatami za podatek od nieruchomości i aktualnie są na stracie. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w dniu 13 sierpnia 2014 r. (data wpływu do Sądu) sprzeciw zarzucając, że Referendarz błędnie ocenił jej sytuację majątkową i rodzinną. Nadto wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca została ponownie wezwana do uzupełnienia przedstawionych informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej oraz jej rodziny oraz do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej i finansowej, takich jak. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca wyjaśniła, że sytuacja materialna jej rodziny jest bardzo ciężka. Podkreśliła, że synowie studiują i mimo tego, że otrzymują stypendia to i tak ich nauka obarcza w znacznej mierze domowy budżet. Nadto mąż prowadzący działalność gospodarczą ponosi straty i jest zadłużony w [...]. Podniosła także, że aktualnie są w trakcie likwidacji sklepu [...], który prowadził mąż. Zaznaczyła również, że razem z mężem posiadają samochód marki [...] oraz marki [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: ustawą ppsa. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. I FZ 570-581/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 245 § 1 ustawy ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowieni adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 ). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek określonych w § 1 art. 246 ustawy ppsa. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. Nadto strona ma obowiązek we wniosku podać precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 ustawy ppsa strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony, gdyż strona musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jej trudną sytuację materialną. W rozpatrywanej sprawie należało z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a które na tym etapie postępowania wynoszą 500 zł – koszt wpisu sądowego, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składa się oprócz uzyskiwanego dochodu również posiadany majątek. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że sytuacja majątkowa skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W takim zakresie strona wnioskowała o pomoc. Oceniając bieżącą sytuację materialną strony, uwzględnić należało, że skarżąca wraz z mężem na utrzymaniu mają troje uczących się dzieci, a kondycja finansowa rodziny nie jest najlepsza bowiem prowadzona działalność gospodarcza męża skarżącej, która była głównym źródłem utrzymania jest w trakcie likwidacji, a sama skarżąca uzyskuje niewielkie dochody sprzedając [...]. Za wiarygodne należało uznać oświadczenia skarżącej o jej wydatkach związanych z utrzymaniem jej i jej rodziny dlatego też Sąd uznał, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków majątkowych, które umożliwiałyby jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a uzyskiwany dochód niewątpliwie pozwala na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb skarżącej i jej rodziny. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.