II SA/Bd 565/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanowił: oddalić wniosek. W dniu 18 listopada 2013 r. (uzupełniony 13 grudnia 2013 r. ) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wpłynął wniosek (formularz PPF) E.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiada niewykończony dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Utrzymuje się z pomocy rodziny, która miesięcznie wynosi około [...] zł. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Podał, że działki rolne sprzedał w celu spłacenia zadłużenia. Wskazał, że w listopadzie 2013 r. uzyskał dochód z tytułu sprzedaży obrazów na łączną kwotę [...] zł. Saldo końcowe rachunku bankowego na dzień [...] listopada 2013 r. wynosiło [...] zł. Jak wynika z kserokopii wypisu aktu notarialnego z dnia [...] marca 2013 r. wnioskodawca dokonał sprzedaży nieruchomości, z której uzyskał kwotę [...] zł. Według zeznania podatkowego PIT-39 za 2012 r. uzyskał dochód z tytułu zbycia nieruchomości w wysokości [...] zł zaś w 2011 r. [...] zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej należało uznać, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak i ustanowienia pełnomocnika bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Wpływ na takie rozstrzygnięcie miało to, iż skarżący obecnie ma zdeponowaną na rachunku bankowym kwotę w wysokości [...] zł (na dzień [...] listopada 2013 r.), otrzymuje pomoc od rodziny, która miesięcznie wynosi około [...] zł oraz uzyskał w 2013 r. kwotę [...] zł z tytułu sprzedaży nieruchomości. Biorąc pod uwagę tylko kwotę z tytułu sprzedaży nieruchomości w bieżącym roku oraz kwotę jaką otrzymuje cyklicznie od rodziny należy wskazać, że dysponuje kwotą dochodu w wysokości około [...] zł miesięcznie. Jest to kwota, która przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2013r., która wynosi [...] zł miesięcznie (vide: § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2012 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2013 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1026)). Poza tym we wniosku zostały podane typowe wydatki, które ponosi każde gospodarstwo domowe i ich ponoszenie nie jest przesłanką do tego aby stronę wnioskującą zwolnić od kosztów sądowych, ponieważ trzeba by to czynić w każdym przypadku. Nie taka jest jednak istota prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Istotne w przedmiotowej sprawie jest również i to, że strona skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zaś przepis wyraźnie wskazuje, że w tym stanie rzeczy powinna wykazać, że nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych. Tymczasem uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości wskazanej powyżej – tym samym nie spełnia wymagań zawartych w ww. przepisie. Stwierdzić należy, że strona ponosi wydatki związane ze swym utrzymaniem, co nie jest kwestionowane. Z drugiej jednak strony wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Strona zaś posiada środki pieniężne. Kolejną kwestią jest wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. W tym przypadku również pod uwagę jest brany jedynie czynnik majątkowy a nie czynnik skomplikowania sprawy. Podobnie jak w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów w celu ustanowienia pełnomocnika bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Na marginesie należy wskazać, że skarżący dotychczas ponosił koszty sądowe tj. uiścił wpis sądowy w wysokości 100 zł oraz opłatę kancelaryjną w wysokości również 100 zł. W przypadku ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej wpis sądowy również wynosi 100 zł. Czyli jak wynika z powyższego koszty sądowe w przedmiotowej sprawie nie są wysokie i kształtują się na stałym poziomie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.