II SA/Bd 57/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lutego 2009 r. sprawy ze skargi J. F. – C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania zaliczki alimentacyjnej po wznowieniu postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy [...], powołując się art. 7 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. (Dz. U. z 2008 r., Nr 119, poz. 770), w wyniku wznowionego postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją administracyjną z dnia [...] r., nr [...], orzekł o odmowie przyznania J. F. – C. zaliczki alimentacyjnej na syna J. C. na okres od 1 czerwca 2008 r. do 30 września 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż w trakcie powyższego postępowania, po uwzględnieniu dochodów męża wnioskodawczyni – M. F. (zaświadczenie o dochodach z Urzędu Skarbowego za 2006 r.) stwierdzono, że dochód na 1 członka rodziny w 2006 r. wyniósł 969,91 zł, natomiast kryterium dochodowe uprawniające do przyznania w/w świadczenia nie może przekroczyć 583 zł na 1 osobę w rodzinie. Odwołując się od decyzji organu I instancji J. F. – C. przedstawiła trudną sytuację materialną swojej rodziny informując jednocześnie, że mąż pracuje w stoczni i najprawdopodobniej z powodu likwidacji zakładu straci pracę. Skarżąca wniosła o uwzględnienie tych okoliczności i "spłatę" zaliczki alimentacyjnej, której niesłusznie jej pozbawiono. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że decyzją ostateczną z dnia [...] r. organ l instancji zmienił decyzję nr [...] z dnia [...] r. i orzekł o zakończeniu z dniem 1 maja 2008 r. realizacji w/w decyzji przyznającej zaliczkę alimentacyjną dla dziecka J. C. w kwocie 300 zł miesięcznie, wskazując, że powodem zakończenia wypłaty zaliczki jest zawarcie przez matkę dziecka związku małżeńskiego w dniu 26 kwietnia 2008 r. Według organu odwoławczego jest rzeczą bezsporną, iż w związku z powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. oraz wnioskiem o wznowienie postępowania złożonym przez J. F. – C., w terminie miesięcznym od dnia jego publikacji, zaistniała podstawa z art. 145a Kpa do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] r., a następnie należało przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy wnioskodawczyni spełnia wszystkie ustawowe kryteria objęcia jej świadczeniem w formie zaliczki alimentacyjnej. Na podstawie zaświadczeń Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] organ I instancji ustalił, że dochód rodziny w roku kalendarzowym 2006, na który składał się dochód odwołującej się w wysokości 1 838,70 zł oraz dochód jej męża w wysokości 32801,14 zł, wyniósł łącznie 34 639,84 zł, co miesięcznie daje kwotę 2886,65 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie - kwotę 962,22 zł. Jak zaznaczył organ odwoławczy, organ l instancji obliczając dochód odwołującej się za 2006 r. nie wyliczył wprawdzie wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne według wzoru wskazanego w § 15 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, tj. uwzględnił błędnie składkę na ubezpieczenie zdrowotne, zamiast 8,5% składki obowiązującej w 2006 r., lecz okoliczność ta nie miała znaczenia dla ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej w przedmiotowej sprawie ze względu na nadal występujące, znaczne przekroczenie progu dochodowego określonego w ustawie. W konsekwencji organ stwierdził, że J. F. – C. nie spełnia kryterium dochodowego, stanowiącego jeden z warunków przyznania zaliczki alimentacyjnej, które to warunki muszą wystąpić łącznie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] J. F. – C. wniosła o przyznanie jej niesłusznie zabranej od czerwca 2008 r. zaliczki alimentacyjnej i wypłatę zaległej kwoty. W ocenie skarżącej, przy obliczaniu dochodu jej gospodarstwa domowego za 2006 r., nie powinny być brane pod uwagę zarobki jej obecnego męża, ponieważ w 2006 r. była osobą samotnie wychowującą dziecko. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazło podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Nie może zatem wkraczać w uprawnienia organów administracji orzekając bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności, a więc uwzględnienie skargi przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta uchybia prawu. Na wstępie podkreślenia wymaga, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu jest decyzja wydana w następstwie wznowienia postępowania na podstawie art. 145a § 1 Kpa w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06, którym uznano art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim pomijają prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, za niezgodny z Konstytucją RP. Instytucja wznowienia postępowania stwarza możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Po przeprowadzeniu przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia i stwierdzenia wystąpienia pozytywnej przesłanki określonej w art. 145a § 1 Kpa, organ zobowiązany był do rozstrzygnięcia w przedmiocie pozostawienia w obrocie prawnym decyzji ostatecznej, której dotyczyło wznowione postępowanie. W toku powyższego postępowania organ obligowany był zatem ustalić, czy istniały przesłanki do skrócenia okresu otrzymywania przez skarżącą zaliczki alimentacyjnej, a zatem, czy decyzja ostateczna z dnia [...] r. odpowiadała prawu, a tym samym- czy zmiana na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzji z 12 września 2007 r. była prawidłowa. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 5a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej osobą legitymującą się do otrzymania zaliczki alimentacyjnej jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba ta jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Natomiast w myśl art. 7 ust. 1 cyt. ustawy, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, przy czym ust. 2 powyższego artykułu przewiduje wymóg, by dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekraczał kwoty 583 zł. Odnosząc się do pierwszej z wymienionych przesłanek warunkujących prawo do zaliczki alimentacyjnej, stwierdzić należy, że wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoduje konieczność uznania skarżącej, mimo zawarcia przez nią związku małżeńskiego z M. F., za osobę samotnie wychowującą syna J. C. pochodzącego z jej poprzedniego związku małżeńskiego. Podkreślić bowiem trzeba, że w judykaturze sądowej ukształtowało się jednolite stanowisko co do tego, iż przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niegodny z Konstytucją RP nie może być stosowany przez sądy i inne organy w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału (vide postanowienie SN z dnia 7 grudnia 2000 r. nr III ZP 27/00-OSNAP i KS 2001, nr 10, poz. 331 oraz wyrok NSA z 23 lutego 2006 r. sygn. II OSK 1403/05- Lex nr 214402). W związku z tym w niniejszej sprawie zastosowanie ma nowy stan prawny ukształtowany w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jako mający pierwszeństwo przed zasadą rozstrzygania według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanej przez skarżącą decyzji ostatecznej, to jest w dniu [...] r. Konsekwencją zatem omawianego wyroku TK musiało być uznanie decyzji, której dotyczyło wznowione postępowanie, za wadliwą. Ze względu na treść art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. jednak istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie ma również właściwe rozumienie pojęcia "dochód rodziny", stanowiącego dodatkowo punkt wyjścia dla ustalenia wysokości zaliczki alimentacyjnej. W tym zakresie art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są one sprzeczne z niniejszą ustawą. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych jako dochód rodziny należy traktować przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Dla pełnego wyjaśnienia pojęcia należy odwołać się jeszcze do art. 3 pkt 10, wg którego okres zasiłkowy to okres od 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Biorąc więc pod uwagę, że w przypadku skarżącej okres zasiłkowy, na który przyznano jej decyzją z 12 września 2007 r. zaliczkę obejmował okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r., to zgodnie z powołanym art. 3 pkt 2 cyt. ustawy stosowanym odpowiednio, rok kalendarzowy poprzedzający ten okres zasiłkowy to rok 2006 (od 1 stycznia do 31 grudnia) i tylko w tym zakresie czasowym należy badać przeciętny, miesięczny dochód rodziny. Wbrew stanowisku organów obydwu instancji rodzina skarżącej w 2006 r. była dwuosobowa - stanowili ją skarżąca oraz jej syn J. C. urodzony w 2000 r., zaś powiększyła się o męża skarżącej dopiero w 2008 r. Bezzasadnie więc ustalając dochód rodziny za 2006 r. ujęto w nim dochód roczny M. F., który nie należał jeszcze do tej rodziny. Dochód zaś samej skarżącej, jak wynika z zaświadczenia urzędu skarbowego, wyniósł w 2006 r. 1838,70 zł , czyli miesięcznie 153,22 zł, a na osobę 76,61 zł, co oznacza dochód znacznie odbiegający w dół od ustawowego kryterium dochodowego. Z uwagi na spełnienie kryterium dochodowego, a także kryterium bycia matką samotnie wychowującą dziecko (w związku z treścią wyroku TK) nie zachodziły podstawy do skrócenia do 1 maja 2008 r. pobierania przez skarżącą zaliczki alimentacyjnej przyznanej jej decyzją z [...] r. W konkluzji wznowione postępowanie administracyjne winno skutkować wydaniem pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia i to o treści przewidzianej dla zakończenia tego nadzwyczajnego trybu postępowania w art. 151 § 1 pkt 2 kpa, a więc nawiązującej do decyzji ostatecznej z dnia [...] r., której dotyczyło przedmiotowe postępowanie, a która okazała się wadliwa. Zwrócić bowiem należy uwagę, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. także co do samej formy było nieprawidłowe, typowe dla przeprowadzonego w I instancji postępowania w trybie zwykłym, zakończonego decyzją wydaną na podstawie art. 104 Kpa, co zostało przeoczone przez organ II instancji, który utrzymał wskazaną decyzję w mocy. Z przedstawionych wyżej względów uznając skargę za uzasadnioną, na mocy art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 20002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej