II SA/Bd 57/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 maja 2011 r. sprawy ze skargi Z. R. działającej jako opiekun prawny W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] odmówił skarżącej Z. R. przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla W. R. z powodu przekroczenia przez W. R., której opiekunką prawną jest skarżąca, kryterium dochodowego w 2009 r., wynoszącego 725 zł miesięcznie, na osobę w rodzinie. Organ wskazał, że do obliczenia dochodu W. R. przyjęto wskazany w zaświadczeniu Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] dochód za 2009 r. w kwocie 6.133,18 zł oraz wykazany w zaświadczeniu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. dnia [...] dochód z tytułu otrzymanych w 2009 r. alimentów na rzecz W. R. w kwocie 2756,32 zł. Ogółem więc dochód W. R. w 2009 r. wyniósł 8.889,50 zł, a średni miesięczny dochód wyniósł 740,79 zł i przekroczył kwotę graniczną – 725 zł. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 2, 9 ust. 2 i ust. 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2003 r., Nr 1, poz. 7, z późn.zm.), dalej powoływanej w skrócie jako: "ustawa o pomocy", oraz art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992; z późn. zm.), a także § 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalenia dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836), dalej powołane w skrócie jako: "rozporządzenie." W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca oświadczyła, że rozliczyła się wspólnie z córką i odpisała swój sprzęt rehabilitacyjny z córki renty socjalnej oraz, że zrobi korektę zeznania podatkowego i odda kwotę 135 zł do Urzędu Skarbowego, na potwierdzenie czego otrzyma nowe zaświadczenie z Urzędu o dochodach. Oświadczyła ponadto, że Komornikowi odda 54,48 zł zaległych alimentów, ponieważ nie wiedziała, że umorzył on zaocznie zaległe alimenty na syna R. i córkę D. Wyjaśniła, że organ uznał, iż alimenty, które wypłacał Komornik w całości przekazywała córce W., podczas gdy faktycznie przekazywała jej tylko 190 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. (SKO) utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że zasadniczym powodem odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego było przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy, wynoszącego 725 zł miesięcznie, na osobę. Wyjaśniono, że dochodu z 2009 r. nie pomniejsza wpłata na rzecz Komornika kwoty 55 zł, na poparcie czego przytoczono treść art. 3 ust. 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. na wstępie), z którego wynika, co zalicza się do dochodu rodziny oraz art. 9 ust. 3 i art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy, w których wyjaśnione jest pojęcie utraconego dochodu, stwierdzając, że wpłata dokonana przez skarżącego do Komornika nie spowodowała utraty dochodu w rozumieniu powyższych przepisów. Wskazano natomiast, że zgodnie z przepisem art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należało od dochodu odliczyć zapłacony przez skarżącą podatek w kwocie 135 zł. W tej sytuacji, według SKO miesięczny dochód uzyskany przez W. R. wyniósł 729,54 zł, co przekracza kryterium dochodowe wynosząc 725 zł. Zaznaczono także, że nie było podstaw, aby uznać, że zaświadczenie Komornika stwierdzające, że w 2009 r., na poczet alimentów wyegzekwowano i przekazano wierzycielce kwotę 2756,32 zł nie odpowiada rzeczywistości, zwłaszcza z uwagi na treść § 13 rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadku gdy członek rodziny ma ustalone prawo do alimentów, ale ich nie otrzymuje lub otrzymuje w wysokości niższej lub wyższej od ustalonej w tytule egzekucyjnym, do dochodu rodziny stanowiącego podstawę ustalenia prawa do świadczeń wilcza się alimenty w otrzymanej wysokości udokumentowanej: 1) przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne w zaświadczeniu o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów, w przypadku uzyskania alimentów niższych nie ustalone w tytule egzekucyjnym; 2) w oświadczeniu o wysokości otrzymanych alimentów lub zaświadczeniu organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o wysokości wyegzekwowanych alimentów, gdy jest prowadzona egzekucja komornicza, w przypadku uzyskania alimentów wyższych niż ustalone w tytule egzekucyjnym. Za chybiony w związku z tym uznano zarzut skarżącej, iż alimenty otrzymane w 2009 r. stanowiły alimenty zaległe dwójki pozostałych dzieci, które nie wchodzą w skład rodziny. Następnie SKO wskazało na treść art. 9 pkt 12 ustawy o pomocy, zgodnie z którym w przypadku gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej i wyjaśniło, że opieka prawna jest stosunkiem prawnym, który nie tworzy rodziny. Skoro opiekun prawny i podopieczny, wywodzi SKO, nie tworzą rodziny, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie wiążą ich wzajemności alimentacyjne, to dochód osiągany przez opiekuna prawnego nie może być traktowany jako dochód z którego korzysta podopieczny. Przeciwnie rola opiekuna prawnego ogranicza się przede wszystkim do aspektów właściwej reprezentacji osoby uprawnionej do świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czynienie zabiegów o prawidłowe jej kierowanie. SKO skonstastowało, że w niniejszej sprawie, w jego ocenie sytuacja jest odmienna. Stosunek jaki łączy skarżącą z W. R. jest wprawdzie opieką prawną, ale ponadto obie tworzą rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy (art. 2 pkt 12), ponieważ zamieszkują pod wspólnym adresem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, wspólnie rozliczają się z dochodów. Powołując się na Komentarz do ustawy o pomocy autorstwa A. Korch- Maciejko, SKO stwierdziło, że składniki definicji rodziny zawarte w art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy wskazują, iż podstawową przesłanką przesądzającą o składzie rodziny jest zakres faktycznych relacji zachodzących pomiędzy osobami bliskimi. Przy czym istotne są nie tyle relacje pokrewieństwa ile faktycznie "pozostawanie na utrzymaniu," "pozostawanie w związku," "posiadanie wspólnego dziecka" oraz zakres realnych utrudnień związanych z liczebnością osób wspólnie gospodarujących i ich stanem zdrowia. Mając na uwadze powyższe oraz przepisy art. 9 ust. 2, art. 2 pkt 5 i 12 ustawy o pomocy, a także art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych SKO ustaliło, że skarżąca i jej podopieczna tworzą rodzinę, pomimo że skarżąca jest opiekunem prawnym swojej córki. W związku z tym dochód stanowiący podstawę ustalenia kryterium dochodowego SKO ustaliło na podstawie art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 9 rozporządzenia, sumując kwotę 8945,40 zł (9830,11 minus 9% składniki na ubezpieczenie zdrowotne) i kwotę 5998,19 zł (6739,76 zł minus 9% składniki na ubezpieczenie zdrowotne, minus 135 zł podatku) oraz kwotę 2756,32 zł tytułem alimentów uzyskanych w 2009 r. przez W. R., co wynika z zaświadczenia Komornika z dnia [...]. Uzyskany łączny dochód w wysokości 17699, 91 zł podzielono przez 2 członków rodziny oraz przez 12 miesięcy i otrzymano średni miesięczny dochód na 1 osobę w rodzinie w wysokości 737,50 zł, co przekracza kryterium dochodowe (725 zł) i jednocześnie oznacza, że decyzja organu I instancji pomimo odmiennego uzasadnienia odpowiada prawu. SKO podkreśliło, że przekroczenie kryterium dochodowego przez ubiegającą się o świadczenie jest okolicznością przesądzającą o odmowie przyznania świadczenia bez względu na wielkość przekroczenia, czy też inne towarzyszące sprawie okoliczności i powoduje, że organ nie jest zobowiązany do badania pozostałych przesłanek, od których zależy prawo do świadczenia. Reasumując SKO wskazało, że do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji doszło z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do nabycia świadczenia alimentacyjnego, co ustalono zarówno w oparciu o dochód wyłącznie osoby uprawnionej pozostającej pod opieką prawną, jak również dochód rodziny, która tworzy skarżąca wraz ze swoim opiekunem prawnym. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie SKO skarżąca wniosła o przyznanie alimentów od października 2010 r. i wyjaśniła, że nie prowadzi z córką wspólnego gospodarstwa domowego, że jest osobą samotną i mieszka sama, emerytura z trudem wystarcza jej na utrzymanie się, córka ze względu na liczne, ciężkie schorzenia potrzebuje pieniądze na leki. Podkreśliła, że w okresie od września do kwietnia organ nie wliczył jej emerytury i córka otrzymywała zasądzone alimenty w kwocie 190 zł, mając to samo zaświadczenie od Komornika. Ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu w skardze z dnia 14 maja 2011 r. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji z powodu naruszenia przez te organy prawa, a w szczególności art. 9 ust. 2 ustawy poprzez przyjęcie, że pozostającej pod opieką skarżącej nie przysługuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, skoro dochód jej w 2009 r. przekraczał kwotę 725 zł, podczas gdy z okoliczności wynikałoby, że dochód tej kwoty nie przekroczył. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej przedstawił prawidłowy, jego zdaniem, sposób obliczenia dochodu na potrzeby niniejszej sprawy. Po pierwsze przyjął zasadę obliczania wynikającą z art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy (przytoczony w całości powyżej), a następnie zsumował kwotę 6133.18 zł (dochód z tyt. renty socjalnej), kwotę 2756,32 zł (przekazane w 2009 r. alimenty), co dało kwotę 8889, 50 zł, od której odjął zwrócone przez skarżącą do Urzędu Skarbowego 135 zł oraz zwrócone Komornikowi 55 zł. Otrzymał w ten sposób kwotę 8699, 50 zł, czyli miesięcznie 724,96 zł co daje uprawnienie do świadczenia alimentacyjnego. W skardze stwierdzono, że stanowisko organu co do odmowy zasadności potrącenia kwoty 55 zł nie wydaje się słuszne. Niezależenie bowiem od tego, jaki był cel zwrotu komornikowi sądowemu kwoty 55 zł, faktem jest, że zwrot ten nastąpił z kwoty rentowej przekazanej uprzednio przez komornika W. R., a zatem została ona o tą kwotę zubożona. Przytaczając treść art. 9 ust. 3 ustawy o pomocy, stanowiącego o dochodzie utraconym, wskazano, że zwrot komornikowi kwoty 55 zł posiada cechę "utraty dochodu." Ponadto podniesiono, że W. R., jako osoba pozostająca pod pieczą opiekuna prawnego nie jest objęta zakresem osób wymienionych w art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy i zgodnie z treścią art. 9 ust. 12 tejże ustawy, w jej przypadku uwzględnienia się tylko dochód osoby uprawnionej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo zawracając uwagę na to, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z dnia 9 września 2010 r. , w pkt 3 skarżąca ujawniła, że w skład rodziny wchodzi ona wraz z córką W. R. i oświadczyła że te dane są prawdziwe (cz. II pkt 1 wniosku), a ponadto z kopii dowodu osobistego W. R. i z zaświadczenia Komornika z dnia [...] wynika, że jest zameldowana pod tym samym adresem co skarżąca i tam zamieszkuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego, nie wkraczając przy tym w zakres uprawnień organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. Oceniając więc zaskarżoną decyzję, w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Podstawą materialno-prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (cyt. na wstępie, w skrócie przywołanej jako: "ustawa o pomocy"). Zgodnie z przepisem art. 9 tej ustawy świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1). Przy czym świadczenie to przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (ust. 2). W niniejszej sprawie koniecznym było ustalenie czy dochód rodziny przekroczył kwotę graniczną. W celu wyjaśnienia tej spornej kwestii należało mieć na uwadze treść art. 3 pkt 1 ppkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. na wstępie), mającego zastosowanie w sprawie w związku z art. 2 pkt 5 ustawy o pomocy. Stanowi on, że dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W związku z tym, że skarżąca wnioskuje o świadczenie za okres zasiłkowy liczony od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. należało wziąć pod uwagę dochód uzyskany w 2009 r. Pozostaje wyjaśnić czyj dochód powinien być wzięty pod uwagę, w sytuacji gdy osoba uprawniona, jako ubezwłasnowolniona ma ustanowionego opiekuna prawnego, którym jest jej matka, tak jak w rozpatrywanej sprawie – skarżąca jest bowiem ustanowiona opiekunem prawnym swojej ubezwłasnowolnionej całkowicie córki W. R. [vide: zaświadczenie Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia [...] (k-6), postanowienie Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 20 września 2004 (k-8) akt administracyjnych]. Należy, zdaniem sądu przyjąć, że ustawodawca przewidział specjalne rozwiązanie dla takiej sytuacji, które zawarł w art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnienia się tylko dochód osoby uprawnionej. Nie ma wątpliwości w ocenie sądu co do tego, że przepis ten reguluje kwestie sposobu obliczania dochodu w sytuacji faktycznej takiej jak w niniejszej sprawie. W związku z tym nie ma potrzeby rozważenia kwestii przekroczenia (lub nie) dochodu granicznego w przypadku zsumowania dochodu skarżącej z dochodem uprawnionej, czym dodatkowo zajął się organ II instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze treść art. 9 ust. 12 ustawy o pomocy należało więc zsumować kwotę 2756,32 zł wynikającą z zaświadczenia komornika z dnia [...], przekazaną w 2009 r. opiekunce prawnej W. R. z tytułu zasądzonych na jej rzecz alimentów, oraz kwotę 5998,18 zł stanowiącą dochód roczny W. R. z tytułu renty socjalnej pomniejszony o 9 % składkę na ubezpieczenie zdrowotne (6133,18 zł), od którego następnie odjęto kwotę 135 zł w związku z korektą zeznania podatkowego (vide: zaświadczenie Urzędu Skarbowego z dnia [...] i z dnia [...]). Łącznie stanowi to kwotę 8754,50 zł, która następnie po podzieleniu przez 12 daje kwotę dochodu średniego miesięcznego w 2009 r. w wysokości 729,54 zł. Tak obliczany dochód uprawnionej W. R. przekracza kryterium dochodowe wynikające z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy wynoszące 725 zł. Prawidłowo, w ocenie sądu, w zaskarżonej decyzji organ uznał, że nie ma podstaw prawnych, aby od dochodu uprawnionej odjąć kwotę 55 zł, którą skarżąca wpłaciła na konto komornika w dniu 23 listopada 2010 r. Jedyną bowiem wynikającą z ustawy o pomocy możliwością dalszego pomniejszenia dochodu uprawnionej, mogłoby być uznanie wystąpienia utraty dochodu. Art. 9 ust. 3 ustawy o pomocy przewiduje, że w przypadku utraty dochodu prawo do świadczenia z funduszu ustala się na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o utracony dochód. Jednakże zgodnie z art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy przez utratę dochodu należy rozumieć tylko taką utratę, która spowodowana jest: - uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, - utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, - utratą zatrudniania lub innej pracy zarobkowej, - utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej z wyjątkiem renty przyznanej rolnikowi w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, - wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Żadna z powyżej wymienionych okoliczności nie miała miejsca w niniejszej sprawie i jest to bezsporne. Nie można więc uznać, że skarżąca wpłacając na konto komornika kwotę 55 zł utraciła dochód i nie można o tą kwotę pomniejszyć jej dochodu. Zgodzić należy się także z organem II instancji, że jedynym dokumentem na podstawie, którego do dochodu rodziny stanowiącego podstawę ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wlicza się alimenty może być zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji (§ 13 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej, cyt. na wstępie). Taki dokument został przez skarżącą do akt sprawy załączony i to właśnie z niego wynika, że w 2009 r. przekazana została należna W. R. z tytułu zasądzonych alimentów kwota 2756,32 zł, którą uwzględniono przy obliczaniu wysokości dochodu rocznego. Wobec takiej treści zaświadczenia komornika organ nie mógł sam korygować wysokości przekazanych alimentów na podstawie zapewnień skarżącej o nadpłacie należności przez komornika, który tego nie potwierdził stosownym dokumentem. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa, należało zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalić skargę.