II SA/Bd 585/13

Dnia 23 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant: Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 23 lipca 2013 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Bydgoszczy z dnia 21 lutego 2013 r., nr 6666/01/FA/11, 1. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 2 pkt 5 a i pkt 7 lit. a, art. 9 ust. 2 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r., Nr 205, poz. 2012 ), art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. Nr 139, poz. 992) oraz § 1 i § 2 ust. 2 pkt 1 lit i, § 9 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej w skrócie "k.p.a."), uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] nr [...] r. dla dziecka A. S. – T. w okresie od dnia 1 lipca 2012 r. do dnia 30 września 2012 r. w kwocie 750,0 zł za świadczenia nienależnie pobrane. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia orzekający organ podniósł, iż w dniu 26 listopada 2012 r. skarżąca A. S. złożyła oświadczenie, z którego wynika, iż jej córka A. S. – T. nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego wskazując jednocześnie, iż ze względu na brak kontaktu z córką, nie jest w stanie ustalić daty początkowej tego faktu. W związku z powyższym organ I instancji podjął czynności wyjaśniające w sprawie: w dniu 24 stycznia 2013 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną poprzez przesłuchanie w charakterze świadka A. S. – T.. Na podstawie protokołu tego przesłuchania ustalono, świadek zaprzestała prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącą od dnia 28 czerwca 2012 r., a tym samym zmieniła się sytuacja rodzinna i konieczne stało się ponowne przeliczenie dochodów rodziny. Wskazując, iż stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł, organ dokonał ponownego jego ustalania, uwzględniając dochody uzyskane w 2010 r. pomniejszone o należny podatek, opłacane składki zdrowotne i społeczne, pomniejszone o udokumentowaną kwotę alimentów świadczonych w 2010 r. na rzecz syna A. T. Organ wyliczył, że ogółem dochód w 2010 r. wyniósł 20.200,64 zł; średni miesięczny dochód wynosi 1683,39 zł, natomiast w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 841,69 zł (1683,39 zł : 2 osoby) – a zatem przekracza ustawową wysokość o 116,69 zł. Skutkowało to wszczęciem postępowania w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń. Organ zwrócił również uwagę, że w pouczeniu decyzji nr [...] r. skarżąca została poinformowana o braku prawa do pobierania przyznanych świadczeń w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do ich pobierania. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami. Zwróciła uwagę, że ze względu na sytuację finansową nie jest w stanie ponieść kosztów zwrotu nienależnie pobranego świadczenia bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie okolicznością poza sporem jest, iż osobą zobowiązaną do łożenia na utrzymanie małoletniej A. S. – T. jest jej ojciec A. S. – T., który, zgodnie z ugodą zawartą przed Sądem Okręgowym w [...] dniu 29 listopada 2006 r., sygn. akt XC 180/06, zobowiązał się łożyć rentę alimentacyjną w wysokości 250,00 zł miesięcznie na rzecz córki. Do wniosku o przyznanie świadczeń skarżąca przedłożyła zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji wobec A. S. – T.. Z akt sprawy wynika, iż córka skarżącej A. S. – T., z dniem 18 czerwca 2012 r. podjęła pracę w firmie [...]Sp. z o.o. w [...]. Ponadto w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego A. S. – T. oświadczyła, że z dniem 28 czerwca 2012 r. wyprowadziła się od matki i od tego dnia nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego (protokół przesłuchania świadka z dnia 24 stycznia 2013r.). Organ zwrócił tez uwagę, że strona w dniu 19 lutego 2013 r. zapoznała się z materiałem zgromadzonym w sprawie, jednakże wskazała, że nie zgadza się z interpretacją organu I instancji i nie czuje się winna w tej sprawie, gdyż nie wiedziała, o fakcie prowadzenia osobnego gospodarstwa domowego przez córkę A., o czym informowała w listopadzie 2012 r. - czyli już po fakcie. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca przedwcześnie podnosi argumentację odnośnie ewentualnego umorzenia określonej decyzją kwoty. Konsekwencją uznania świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane będzie wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu świadczeń i wówczas stosownie do treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek strony umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...], na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. orzekło o sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki w treści wydanej decyzji z dnia [...] wskazując, iż w dacie decyzji na str. 1 wiersz 1 od góry wpisano: [...] r., winno być [...]r. oraz w treści decyzji na stronie 1 wiersz 9 od góry i 17 dołu i na stronie 2 wiersz 28 i 45 od góry oraz na str. 3, otrzymują: wpisano A. S. – T. winno być A. S. i na stronie 2 wiersz 25 od góry wpisano [...] Sp. z o.o., winno być [...] Sp. z o.o. oraz w poz. otrzymują jest A. S. – T., winno być A. S. W skardze do sądu A. S. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji wyrażając swoje niezadowolenie z treści zawartych w nich rozstrzygnięć. Skarżąca zwróciła przede wszystkim uwagę na szereg błędów pisarskich zawartych w decyzji Kolegium z dnia [...] (w tym odnośnie daty, jej nazwiska i nazwy firmy zatrudniającej córkę). Ponadto skarżąca drobiazgowo opisała wzajemne relacje pomiędzy nią, jej córką oraz A. S. – T. Nie kwestionując kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwróciła uwagę, że nie wiedziała, iż jej córka wyprowadziła się z jej mieszkania 28 czerwca 2012 r., dlatego też w jej ocenie nie doszło z jej strony do zatajenia jakichkolwiek faktów istotnych dla uznania za nienależne, wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. Podkreśliła, że w rezultacie wydanej decyzji przyznaje się świadczenie pełnoletniej A. S. – T., pomimo że w lipcu i sierpniu 2012 osiągała ona dochód z wykonywanej pracy w wysokości 1588,75 zł, a odmawia się przyznanie za ten okres świadczenia małoletniej i nie osiągającej żadnych dochodów A. S. – T.. W odpowiedzi na skargę organ o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Stosownie zaś do art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Niewątpliwie okolicznością powodującą ustanie prawa do wypłaty świadczeń jest zmniejszenie ilości członków gospodarstwa domowego, które skutkuje takim zwiększeniem dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, że zostaje przekroczony próg dochodowy określony w art. art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak wynika z ustaleń dokonanych w kontrolowanej sprawie – taki skutek ma opuszczenie gospodarstwa domowego skarżącej przez jej córkę A. Co do zasady zatem świadczenia wypłacone po tym fakcie są świadczeniami nienależnie pobranymi. Ustalenie powyższego faktu powinno nastąpić z zachowaniem wymogów proceduralnych, określonych Kodeksie postępowania administracyjnego (k.p.a.). Na konieczność przestrzegania reguł proceduralnych zawartych w k.p.a. wskazuje art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. W kontrolowanej sprawie wymogi te nie zostały zachowane. Ustalając, kiedy zaistniał fakt opuszczenia przez A. S. – T. wspólnego ze skarżącą gospodarstwa domowego organy oparły się wyłącznie na zeznaniu córki skarżącej przesłuchanej w charakterze świadka. W trakcie tego przesłuchania jako datę opuszczenia wspólnego gospodarstwa domowego (wyprowadzenia się) świadek wskazała 28 czerwca 2012 r. Skarżąca wbrew wymogowi określonemu w art. 79 § 1 k.p.a. nie była zawiadamiana o terminie przeprowadzenia tego dowodu (por. treść wezwania k. 28 akt organu I instancji); jak wynika z protokołu przesłuchania – skarżąca nie brała także udziału w przeprowadzeniu dowodu. Została zatem pozbawiona możliwości zadawania pytań świadkowi i na bieżąco odnoszenia się do jej twierdzeń. Należy przy tym zwrócić uwagę, że skarżąca oświadczyła, iż córka około 25 czerwca 2012 r. wyjechała na około miesiąc czasu, a po tym okresie nie wróciła do domu ani nie wskazała nowego miejsca pobytu, nie nawiązała żadnego kontaktu (k. 27 akt organu I instancji). Powyższe oświadczenia świadka i skarżącej są w istocie sprzeczne. Z oświadczenia skarżącej wynika, że jej córka w czerwcu 2012 r. jedynie na jakiś czas opuściła dom. Opuszczenie na stałe gospodarstwa domowego nastąpiło zaś w późniejszym okresie. Jej córka twierdzi zaś, że w czerwcu 2012 r. ostatecznie opuściła dom. Organy administracji w żaden sposób nie zweryfikowały tych dwóch sprzecznych wersji chociażby przez zbadanie, czy opuszczając czerwcu 2012 r. dom córka skarżącej zabrała wszystkie swoje rzeczy, w tym rzeczy osobiste, co mogłoby wskazywać, że opuszcza dom na stale, czy też pozostawiła część swoich rzeczy – co mogłoby wskazywać, że decyzję o stałym opuszczeniu domu podjęła np. w trakcie wyjazdu, o którym mówi skarżąca. Nie wiadomo nawet nic na temat charakteru wyjazdu, o którym mówi skarżąca, np. czy był to wyjazd wakacyjny, o czym mogłoby świadczyć jego zaplanowanie (wykupienie "turnusu" czy zakup biletów na planowany przejazd do miejsca wypoczynku). Ustalenie tego rodzaju okoliczności mogło być istotne dla rozstrzygnięcia, mogłoby bowiem skutkować uznaniem, że opuszczenie gospodarstwa domowego przez córkę skarżącej nastąpiło nie wcześniej niż z zakończeniem planowanego wyjazdu. W konsekwencji należy stwierdzić, że organy z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego koniecznego do rozpatrzenia sprawy. Powyższe uchybienia przepisom postępowania mogły mieć wpływ na wynik postępowania poprzez ustalenie, że ilość członków gospodarstwa domowego skarżącej zmieniła się w innej dacie niż ustaliły organy, w szczególności po ustaniu okresu, na który było przyznane świadczenie. Oznaczałoby to z kolei, że w tym okresie istnieje co najwyżej podstawa do ustalenia dochodu we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącej z uwzględnieniem dochodów jej córki. Dopiero w oparciu o takie przeliczenie dochodu możliwe byłoby rozstrzygnięcie, czy rzeczywiście doszło do sytuacji utraty prawa do uzyskiwania świadczeń. W ponownym postępowaniu organy winny wydać rozstrzygnięcie po uprzednim uzupełnieniu postępowania dowodowego odnośnie ustalenia daty opuszczenia wspólnego gospodarstwa domowego przez córkę skarżącej, z zachowaniem praw skarżącej jako strony postępowania – stosownie do powyższego stanowiska Sądu. W podjętym rozstrzygnięciu organ stosownie do art. 107 § 3 k.pa. powinien w szczególności wskazać fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 ww. ustawy.