II SA/Bd 588/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. S., A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...].03.2024 r nr [...].MP, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wójt Gminy C., po ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] ustalił wobec: - skarżącej J. S. obowiązek wnoszenia odpłatności za pobyt matki A. S. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" ul. [...], [...] T. ("dps") od dnia [...] lutego 2023 r. na kwotę [...]zł miesięcznie (pkt 1); zwalniając ją częściowo z obowiązku wnoszenia odpłatności za pobyt matki w dps ustalonej niniejszą decyzją na kwotę [...]zł od dnia [...] lutego 2023 r. (pkt 2) i zobowiązując ją do wnoszenia odpłatności za pobyt matki w dps w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia [...] lutego 2023 r. (pkt 3); - skarżącego A. S. obowiązek wnoszenia odpłatności za pobyt matki A. S. w ww. dps od dnia [...] lutego 2023 r. na kwotę [...]zł miesięcznie (pkt 4); zwalniając go częściowo z obowiązku wnoszenia odpłatności za pobyt matki w dps ustalonej niniejszą decyzją na kwotę [...]zł od dnia [...] lutego 2023 r. (pkt 5) i zobowiązując go do wnoszenia odpłatności za pobyt matki w dps w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia [...] lutego 2023 r. (pkt 6). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że matka skarżących decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. skierowana została do dps dla osób przewlekle psychicznie chorych, w którym koszt miesięcznego pobytu od dnia [...] lutego 2023 r. wynosił [...] zł miesięcznie, a od dnia [...] marca 2024 r. wynosi [...] zł miesięcznie, której to opłaty matka skarżących nie jest w stanie wnosić w całości. Wójt, ustalił, że kolejnymi osobami do wnoszenia opłaty są skarżący jako zstępni którym, jak zaznaczył, zaproponowano zawarcie umowy, zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej jako "ups"), czego odmówili. W związku z tym organ, jak wyjaśnił, w toku postępowania dwukrotnie wydawał już decyzje ustalające odpłatność wobec skarżących, które to organ odwoławczy uchylił, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania wraz z zaleceniem ponownej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżących oraz oceny zasadności zwolnienia z opłaty celem rozstrzygnięcia sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę, Wójt, jak wskazał, oparł się na podstawie posiadanej dokumentacji, tj. rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] kwietnia 2023 r. przeprowadzonego u J. S. oraz z dnia [...] kwietnia 2023 r. przeprowadzonego u A. S.. Na tej podstawie organ ustalił, że A. S. utrzymuje się z jednego wynagrodzenia, w skład jego rodziny wchodzą 2 osoby, miesięczny dochód rodziny to [...] zł, a miesięczne wydatki w łącznej kwocie to [...] zł, po opłaceniu których zostaje kwota [...]zł. W ocenie organu, kwota ta nie jest wystarczająca by zobowiązać skarżącego do pełnej odpłatności za pobyt matki w dps, w związku z czym, skorzystał z art. 64 pkt 3 ups i zwolnił go częściowo z opłaty. Odnośnie zaś J. S. organ ustalił, że również utrzymuje się z jednego wynagrodzenia, a jej miesięczne wydatki to [...] zł, po opłaceniu których skarżącej pozostaje kwota [...]zł – którą to organ ocenił również jako niewystarczającą na zobowiązanie skarżącej do pełnej odpłatności. Wyjaśnił jednocześnie, że dokonał ponownego ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżących, zwracając się w do: Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u A. S., na co w odpowiedzi otrzymał informację o braku możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego ze skarżącym; oraz do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u J. S., na co w odpowiedzi wskazano, że nie było możliwości przeprowadzenia wywiadu, pomimo skutecznego doręczenia wezwania. Wobec tego, organ wyjaśnił, że mimo podjętej próby nie miał możliwości ustalenia aktualnej sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia opłat przez zobowiązanych. Przy czym, jak wskazał, biorąc pod uwagę sytuację dochodową i faktyczne możliwości wnoszenia opłaty częściowo zwolnił skarżących z odpłatności. Wójt nie uwzględnił jednak wniosku skarżących o całkowite zwolnienie z wnoszenia opłaty w związku z rażącym naruszeniem obowiązków sprawowania opieki rodzicielskiej przez matkę skarżących, z uwagi na to, że w jego ocenie art. 64 pkt 7 ups nie znajduje zastosowania w sprawie. Skarżący, jak wskazał, uzasadnili bowiem swe żądanie w zakresie zwolnienia tym, że matka miała ograniczoną władzę rodzicielską i niewłaściwie ją sprawowała. W toku postępowania skarżący nie dokonali jednak samodzielnych ustaleń dowodowych, by wykazać zaistnienie okoliczności stanowiącej przesłankę do fakultatywnego zwolnienia z opłaty. Wnieśli o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków m.in. ojca oraz babci, na podstawie których organ ustalił, że choroba A. S., schizofrenia paranoidalna, mogła stanowić obiektywną przeszkodę w sprawowaniu należytej władzy rodzicielskiej i wywiązywaniu się przez matkę z obowiązków rodzinnych względem swoich dzieci. Z relacji świadków wynika bowiem, że choroba przyczyniła się do okresowych zaniedbań rodzicielskich, natomiast w okresach kiedy stan zdrowotny A. S. jej na to pozwalał wykazywała ona chęć i zainteresowanie dziećmi. Wobec tego organ uznał, że zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich w trakcie trwania choroby nie wyczerpuje znamion całkowitego braku zainteresowania wychowaniem dzieci przez A. S.. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że w sprawie bez wątpienia doszło do naruszenia obowiązków rodzinnych przez matkę skarżących, jednak twierdzeń tych nie poparto wystarczającymi dowodami, które pozwoliłyby jednoznacznie rozważyć tę okoliczność jako przesłankę do ustawowego całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt w dps. Od powyższej decyzji skarżący wnieśli odwołania. J. S. wskazując na wysokie koszty samodzielnego życia, gdzie wydatki na podstawowe potrzeby życiowe pochłaniają większość jej budżetu oraz dodatkowe obciążenia związane z pogorszeniem stanu zdrowia psychicznego, podniosła, że nie jest w stanie ponosić realnie kosztów utrzymania matki w dps. Podkreśliła też, że nie ma z matką żadnego kontaktu. A. S. również wskazał, że nie ma kontaktu z matką od kilku lat i zakwestionował wypełnianie obowiązków rodzicielskich przez matkę w okresie kiedy nie przebywała w szpitalu. Zaznaczył ponadto, że nie skontaktowano się z nim w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a zatem kwoty odnośnie jego zarobków i wydatków nie są poprawne. Po rozpoznaniu wniesionych odwołań Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że Wójt przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, a wysokość ustalonej opłaty oraz kwoty co do której wnoszenia po udzieleniu częściowego zwolnienia, zostały zobowiązane strony, nie budzi zastrzeżeń. Odnosząc się do zarzutu A. S., SKO wskazało, że strony wykazały brak współdziałania z organem, co skutkowało brakiem możliwości przeprowadzenia kolejnego wywiadu środowiskowego. Podkreśliło przy tym, że A. S. był informowany o zamiarze przeprowadzenia wywiadu w piśmie wysłanym na adres zamieszkania w G.. Wobec tego zdaniem organu II instancji Wójt prawidłowo oparł swe ustalenia na danych wynikających z dotychczasowych wywiadów. Ponadto SKO stwierdziło, że organ I instancji zasadnie wziął pod uwagę treść art. 61 ust. 2 ups, jak i art. 64 ups oraz poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie stanu faktycznego, związanego z relacjami skarżących z matką, co pozwoliło na stwierdzenie, że sposób sprawowania władzy rodzicielskiej przez A. S. zdeterminowany był jej stanem zdrowia. Okoliczność ta nie stanowi jednak zdaniem SKO przesłanki do zwolnienia z obowiązków względem własnego rodzica, który potrzebuje pomocy, gdyż nie można osobie, której stan zdrowia utrudniał zbudowanie prawidłowych relacji z dziećmi, zarzucić rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych. Rażące naruszenie musi bowiem uwzględniać stopień zawinienia i celowość działania, na które mają wpływ problemy natury psychicznej osoby przebywającej w dps. Podsumowując SKO uznało, że ostateczna wysokość opłat uwzględnia jednak ww. okoliczności jak i sytuację dochodową i życiową stron i jest do nich adekwatna. Na powyższą decyzję skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia obydwu wydanych w sprawie decyzji oraz zarzucając naruszenie: - art. 61 pkt 7 ups poprzez jego niezastosowanie pomimo rażącego zaniedbywania obowiązków alimentacyjnych oraz innych obowiązków rodzinnych przez matkę skarżących, a w szczególności obowiązku sprawowania władzy rodzicielskiej i pieczy nad małoletnimi wówczas skarżącymi, - art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) poprzez niewyjaśnienie w sprawie stanu faktycznego w taki sposób, by możliwym było ustalenie czy rażące zaniedbywanie przez matkę skarżących jej obowiązków było przez nią zawinione, tj. czy miało miejsce w okresie remisji choroby, czy była ona w stanie w okresie remisji choroby wywiązywać się względem skarżących ze swoich obowiązków rodzinnych, w tym alimentacyjnych, czy podejmowała próby leczenia, czy przerywała leczenie, z jakiego powodu przerywała leczenie; - art. 87 § 1 kpa poprzez niepowołanie w sprawie biegłego z zakresu psychiatrii do ustalenia istotnych w sprawie faktów, co do możliwości wywiązywania się przez A. S. z jej obowiązków alimentacyjnych i rodzinnych, zakresu i okresów takiej możliwości, wpływu przerywania leczenia lub odmowy leczenia na te możliwości, pomimo tego, że organ nie dysonował własną wiedzą z zakresu występujących w sprawie wiadomości specjalnych uzasadniających powołanie biegłego. W uzasadnieniu skargi podnieśli m.in., że matka nie płaciła zasądzonych na ich rzecz alimentów w symbolicznej wysokości [...] zł, co świadczy o rażącym naruszeniu obowiązku alimentacyjnego. Tym bardziej, że jak wynika z zebranego materiału dowodowego, przez jakiś czas pracowała ona zawodowo. Zarzucili niewyjaśnienie w sprawie charakteru schorzenia oraz jego wpływu na możliwość wywiązywania się ze swoich obowiązków rodzicielskich przez A. S., a także nieustalenie tego czy podjęła ona leczenie czy też nie chciała się leczyć. W ocenie skarżących SKO przedwcześnie przyjęło, że nieprawidłowe relacje między skarżącymi, a ich matką nie były przez nią zawinione. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Kolegium dostrzegło jednocześnie, że nie podniesiono w skardze zarzutów co do ustalenia wysokości samej opłaty obciążającej skarżących, a wyłącznie co do częściowego a nie całościowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia płatności. Przy czym, jak zauważyło, w tym zakresie organ ma swobodę decyzyjną co do swobodnej oceny stanu faktycznego oraz w zakresie wyboru rozstrzygnięcia na zasadzie uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie organ uznał, że ocena zasadności udzielenia częściowego lub całkowitego zwolnienia z odpłatności nie wymaga udowodnienia przez powołanie biegłego. Osobie której stan zdrowia przynajmniej znacznie utrudniał zbudowanie prawidłowych relacji z dziećmi nie sposób bowiem zarzucić rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 ups obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Przy czym, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ups opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (lit. a); w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (lit. b). W art. 64 ups ustanowiono zaś katalog otwarty przesłanek warunkujących częściowe lub całkowite zwolnienie osób wnoszących opłatę lub obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, pośród których wskazano m.in. na sytuację gdy małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia (pkt 3), a także gdy osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (pkt 7). Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, wyrok NSA z 14 października 2021 r., I OSK 574/21), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ups bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 ups. Prawidłowy zaś sposób ustalenia przedmiotowej opłaty polega na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej w sposób określony w art. 6 pkt 3 ups, to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną. Podkreślić należy bowiem, że ustalona różnica pomiędzy dochodem skarżących, a ustalonym kryterium dochodowym nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, ponieważ do wyliczonej w ten sposób górnej granicy odpłatności, należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d ustawy, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 ups. Dopiero zaś po ustaleniu kwoty odpłatności w powyższy sposób organ może przejść do dalszego etapu jakim jest rozważenie czy zachodzą przesłanki częściowego lub całkowitego zwolnienia z odpłatności tejże kwoty, co umożliwia art. 64 ups. W realiach sprawy w związku z tym, że skarżący odmówili zawarcia umowy regulującej zasady odpłatności za pobyt matki w dps, o której mowa w art. 103 ust. 2 ups, w sprawie zaistniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca dps. Odmowa skarżących zawarcia umowy wyczerpała bowiem hipotezę art. 61 ust. 2d ups, który to obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2 ups, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ups, ale również możliwości skarżących. Wobec tego, zgodnie z art. 61 ust. 2d ups obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było wzięcie pod uwagę wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tym przepisie. Analiza akt sprawy doprowadziła jednak Sąd do wniosku, że organy ustalając opłatę na podstawie art. 61 ust. 2d ups nie uwzględniły ograniczeń wynikających z art. 103 ust. 2 ups, wyliczając wobec skarżących tylko górną granicę tejże opłaty, a następnie zwalniając ich częściowo w trybie art. 64 ups z odpłatności wadliwie ustalonej kwoty. Podkreślić należy, że przepisy dotyczące zasad ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej mają charakter bezwzględnie obowiązujący i jako takie muszą być ściśle stosowane, bez możliwości jakichkolwiek odstępstw. Ustawodawca nie pozostawił w tym zakresie organom administracji możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i pominięcia lub uwzględniania innych kryteriów niż te, które wskazane zostały w ustawie. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd ukształtowany w orzecznictwie na tle wykładni przytoczonego przepisu art. 61 ust. 2d ups (por. m.in. wyrok WSA w Opolu z 31 marca 2022 r., II SA/Op 20/22), że z regulacji tej wynika jednoznacznie, iż w razie gdy nie doszło do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, organ ustala odpłatność w drodze decyzji, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2, jak i wynikających z art. 103 ust. 2 ups. Oznacza to, że odpłatność może być ustalona tylko wówczas, gdy w przypadku osoby samotnie gospodarującej, dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, a jednocześnie z uwzględnieniem wysokości dochodów i możliwości osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty. Co więcej, w takiej sytuacji ustawodawca wprost wyłączył stosowanie zasady proporcjonalności. Regułę proporcjonalności przewidział bowiem wyłącznie do osób (zstępnych/wstępnych), które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2e i 2f ups), który przecież służy m.in. ustaleniu ich możliwości ponoszenia takiej odpłatności. Ustawodawca tylko w takiej sytuacji zezwala na obciążenie ich odpłatnością w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (tak: WSA w Lublinie w wyroku z 26 stycznia 2021 r., II SA/Lu 721/20; WSA w Gliwicach w wyroku z 21 grudnia 2021 r., II SA/Gl 802/21). Biorąc zatem pod uwagę to, że organ winien najpierw ustalić prawidłowo kwotę odpłatności przy uwzględnieniu ograniczeń z art. 103 ust. 2 ups, a dopiero potem od tak ustalonej kwoty rozpatrywać przesłanki umożliwiające zwolnienie z odpłatności, nie ulega wątpliwości, że uchybienie to miało istotny wpływ na końcowe rozstrzygnięcie. Wskazać należy przy tym, że w istocie, jak wskazało SKO w odpowiedzi na skargę, kwestia zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty pozostaje w granicach swobody decyzyjnej organu. Powyższe powoduje jednak tym bardziej konieczność uprzedniego jak najdokładniejszego wyjaśnienia wszelkich okoliczności faktycznych sprawy (w tym przypadku ustalenia odpłatności w oparciu o prawidłowo rozważoną sytuację dochodową i rodzinną skarżących), gdyż dopiero ustalenie stanu faktycznego w należyty sposób pozwala na przejście do kolejnego etapu, tj. podjęcia rozstrzygnięcia w granicach uznania administracyjnego. Tym samym stwierdzona przez Sąd z urzędu powyższa wadliwość powoduje konieczność uchylenia z tej przyczyny obydwu wydanych w sprawie decyzji. Kolejnym uchybieniem, które dostrzegł Sąd jest częściowe zwolnienie skarżących ustalonej (wadliwie) odpłatności na podstawie przesłanki utrzymywania się z jednego wynagrodzenia (art. 64 pkt 3 ups), którą to jednak zbadano w stosunku do każdego ze skarżących w sposób niepełny. W odniesieniu do A. S., organ ustalił, że na dwie osoby, po uiszczeniu miesięcznych wydatków obejmujących wyłącznie wynajem mieszkania oraz czynsz, pozostaje kwota [...]zł. Po zapłacie ustalonej ostatecznie kwoty [...]zł na dps, miesięczna kwota pozostająca do dyspozycji A. S. na dwie osoby wchodzące w skład rodziny wynosi zatem [...] zł. Przy czym, co istotne, organ w żaden sposób nie rozważył czy A. S. po uiszczeniu ustalonej opłaty za pobyt matki w dps będzie w stanie pokryć koszty wyżywienia, które uznać należy za podstawowe i konieczne koszty miesięcznego utrzymania. W ocenie Sądu nierozważenie tego czy pozostała po uiszczeniu kosztów wynajmu oraz opłaty na dps, kwota – [...] zł – wystarczy na miesięczne wyżywienie dla 2 osób, co w ocenie Sądu wydaje się być wątpliwe, stanowi zatem istotne uchybienie, rzutujące na podjęte rozstrzygnięcie. Natomiast w odniesieniu do J. S., organ ustalił, że po uiszczeniu kosztów mieszkania pozostaje jej kwota [...]zł, a więc po uiszczeniu odpłatności za pobyt w dps [...] zł, pozostaje jej kwota [...]zł. Organ nie uwzględnił jednak że ponosi ona również miesięczne koszty leczenia związane z pogorszeniem stanu zdrowia psychicznego (na co wskazała we wniosku z zwolnienie z opłaty, wskazując że ponoszone koszty z tego tytułu wynoszą [...] zł), po uiszczeniu których "na życie" pozostaje jej kwota [...]zł. Przy czym, tak jak w przypadku A. S., organ nie uwzględnił w ramach oceny sytuacji J. S. kosztów wyżywienia, które stanowią element konieczny utrzymania, a ponadto jak podkreślono kosztów leczenia. Zdaniem Sądu miesięczne koszty wyżywienia i leczenia osoby mającej być obciążoną opłatą za pobyt członka rodziny w dps, powinny być ocenione i rozważone w postępowaniu dotyczącym ustalenia takiej odpłatności. Podsumowując powyższe, stwierdzić należy zatem, że organy nie oceniły czy zwolnienie częściowe ustalone w sprawie, pozwoli na utrzymanie się przez skarżących. Ponownie wskazać należy również, że organ podjął rozstrzygnięcie w trybie art. 64 ups, w ramach uznania administracyjnego, bez uprzedniego należytego rozpatrzenia okoliczności sprawy i ustalenia stanu faktycznego we właściwy sposób, tj. po pierwsze bez prawidłowego ustalenia bazowej kwoty odpłatności na podstawie art. 61 ust. 2d, w ramach której należało rozważyć także odgraniczenia z art. 103 ust. 2 ups (a więc już na tym etapie wysokość dochodów i możliwości), a po drugie bez należytego rozważenia przesłanki o której mowa w art. 64 pkt 3 ups, gdyż bez rozważania czy ustalone częściowe zwolnienie z opłatności za pobyt członka rodziny (matki) w dps pozwoli na utrzymanie się osób obciążonych odpłatnością (skarżących). Kolejnym istotnym uchybieniem, które Sąd dostrzegł z urzędu, jest przeprowadzenie przez organy powyższych ustaleń – w zakresie ustalenia kwoty odpłatności oraz rozważenia przesłanki zwolnienia z odpłatności - na podstawie dotychczasowej dokumentacji zebranej w aktach sprawy, a w szczególności nieuaktualnionych wywiadów środowiskowych, a więc de facto w oparciu o dane sprzed roku, co organy uzasadniły tym, że skarżący nie współdziałali z organem i nie było możliwości przeprowadzenia takich wywiadów, celem ich uaktualnienia. Analiza akt sprawy prowadzi jednak do innych wniosków. Zaznaczyć należy bowiem po pierwsze, że A. S. w piśmie z dnia [...] lipca 2023 r. wskazał adres do korespondencji – N. D. [...] C.. Jak wynika z akt sprawy, wezwanie do skarżącego z prośbą o kontakt w sprawie przeprowadzenia wywiadu Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G. przesłał jednak na adres w G. (ul. [...]). Tym samym w sprawie nie ma podstaw do tego, by uznać, że nie było możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z uwagi na brak współdziałania ze strony skarżącego. Powyższe wezwanie nie zostało bowiem skutecznie doręczone na skutek uchybienia organu i uniemożliwiło tym samym skarżącemu jakiekolwiek współdziałanie. Podkreślić należy przy tym, że na gruncie odwołania skarżący podniósł zarzut w powyższym zakresie. Jednak SKO nie dostrzegając nieprawidłowości w doręczeniu skarżącemu ww. wezwania, nie uwzględniło tego zarzutu, dopuszczając się tym samym uchybienia, które Sąd dostrzega. Odnośnie zaś J. S., wskazać należy że również ona jako adres do korespondencji wskazała [...] C.. Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] stycznia 2024 r. wynika, że w dniu [...] stycznia 2024 r. skarżąca odebrała wysłane na jej adres zamieszkania wezwanie, jednak nie nawiązała kontaktu z pracownikiem socjalnym celem ustalenia terminu wywiadu środowiskowego oraz nie zastano jej w domu w trakcie wizyty pracownika socjalnego. W aktach sprawy brakuje jednak dowodu doręczenia skarżącej ww. wezwania, na które wskazano w treści ww. pisma, ale którego jednak nie dołączono do akt sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że na podstawie okoliczności wynikających z przedłożonych akt administracyjnych, przedwczesnym i nie opartym na kompletnym materiale dowodowym jest stwierdzenie by skarżący nie chcieli współdziałać z organem i tym samym by za usprawiedliwione uznać oparcie się przez organy o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy. Odnosząc się natomiast do podniesionego w skardze zarzutu, dotyczącego przesłanki rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do dps lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty - o której mowa w art. 64 pkt 7 ups - Sąd uznał, że w okolicznościach sprawy nie zasługuje on na uwzględnienie. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że przepis art. 64 pkt 7 ups nie może znajdować zastosowania w tego typu sytuacjach faktycznych, jak w niniejszej sprawie, a więc gdy zarzut rażącego naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnym dotyczy osoby chorej psychicznie. Jak zauważono w uzasadnieniu ustawy zmieniającej ustawę o pomocy społecznej – ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66), mocą której wprowadzono art. 64 pkt 7, projekt uwzględniał, w ramach przesłanek fakultatywnego wyłączenia obowiązku ponoszenia opłaty, sytuacje rażącego naruszenia przez rodzica obowiązku alimentacyjnego względem dziecka lub innych obowiązków rodzinnych. Projektowana nowelizacja uwzględniała fakt, iż dorosłe dzieci rodziców, którzy względem nich w sposób rażący zaniedbywali obowiązki rodzicielskie, doprowadzając tym do ustania więzi rodzinnych, zasługują na ochronę państwa i powinni zostać objęci możliwością zwolnienia z opłaty bez względu na ich sytuację materialną. Proponuje się w związku z tym dodanie nowej przesłanki mogącej wyłączyć obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt pensjonariusza w dps, tj. sytuację, w której osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, np. obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój (projektowany art. 64 pkt 7). Przepis ten umożliwia zatem osobie obowiązanej do ponoszenia opłaty uwolnienie się od obowiązku pokrywania kosztów przebywania pensjonariusza w dps z powodu zawinionego przez tego pensjonariusza działania naruszającego więzi rodzinne mające ten obowiązek uzasadniać. W ocenie Sądu dla możliwości zastosowania ulgi konieczne jest zatem ustalenie, że doszło do zawinionego działania naruszającego więzy rodzinne, w tym opiekę nad małoletnim dzieckiem. Okolicznością bezsporną pozostaje, że matka skarżących była (i jest) osobą chorującą na zaburzenia psychiczne (ojciec skarżących wskazał na zdiagnozowaną u matki skarżących przez lekarza psychiatrę schizofrenię maniakalną), co potwierdzają zeznania świadków – ojca oraz babci skarżących oraz czego nie kwestionują skarżący. Z zeznań wynika ponadto, że choroba ta ujawniła się po narodzinach pierwszego dziecka, a matka skarżących podejmowała leczenie (które miała przerywać) i przebywała w szpitalach nawet po kilka miesięcy. Z relacji członków rodziny wynika, że choroba psychiczna przyczyniła się do zaniedbań obowiązków rodzicielskich. Biorąc pod uwagę schorzenie na jakie cierpi matka skarżących, nie sposób w ramach oceny jej postawy nie uwzględnić okoliczności, że sposób wykonywania przez nią obowiązków rodzinnych - dopuszczanie się w tym zakresie zaniedbań, determinowany był także stanem zdrowia matki skarżących. Jakkolwiek jednak relacje w rodzinie, w której jedna osoba choruje psychicznie, mogą odstępować od relacji, które powszechnie przyjmuje się za normalne, to jednak z punktu widzenia możliwości zastosowania ulgi, o jaką wnoszą skarżący, istotnym jest to, czy można matce skarżących zarzucić umyślność i celowość określonego postępowania, a więc czy brak prawidłowego wywiązywania się z obowiązków względem dzieci był zawiniony, celowy i wypełniał tym samym cechę rażącego naruszania obowiązków rodzinnych. W ocenie Sądu w sytuacji, gdy mamy do czynienia z chorobą psychiczną rodzica, brak jest podstaw do uznania, by okoliczności, jakie podnoszą skarżący mogły wyczerpywać przesłankę rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że rażące naruszenie, o którym mowa w art. 64 pkt 7 ups, musi uwzględniać stopień zawinienia i celowość działania, na ocenę czego bez wątpienia mają wpływ problemy psychiczne osoby przebywającej w dps. Bez wpływu na powyższe stanowisko pozostają argumenty skarżących dotyczące dokonania ustaleń dotyczących okresów remisji oraz konieczności powołania biegłego celem zbadania możliwości wywiązywania się przez matkę skarżących z jej obowiązków alimentacyjnych i rodzinnych, a także wpływu przerywania leczenia lub odmowy leczenia na te możliwości. Przede wszystkim dostrzec należy, że biegły nie miałby możliwości rzetelnego zbadania z mocą wsteczną wszystkich podnoszonych przez skarżących aspektów. Jednocześnie okoliczność stwierdzonej choroby psychicznej i to schizofrenii maniakalnej, w ocenie Sądu stanowi okoliczność, która stanowi o tym, że nie można wobec takiej osoby stwierdzić zawinionego niewywiązywania się z obowiązków rodzinnych. Zdaniem Sądu osoba taka nie może bowiem podlegać ocenie stosowanej co do zasady wobec ogółu i to nawet w okresie remisji. W związku z tym Sąd przyjął, że organy administracji zasadnie wywiodły, że w sprawie nie można mówić o rażącym niewywiązywaniu się przez matkę skarżącej z obowiązków rodzinnych z uwagi na chorobę psychiczną. Tym samym nie zasługują na uwzględnienie podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 64 pkt 7 ups, a także przepisów postępowania – tj. art. 7 i art. 87 § 1 kpa. Podsumowując, Sąd uznał, że organy ustalając wobec skarżących odpłatność za pobyt matki w dps, nie dokonały wszystkich koniecznych ustaleń i nie rozpoznały sprawy w jej całokształcie stosownie do wymogów wynikających z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 ups, czym w istotny sposób naruszyły wskazane regulacje oraz przepisy art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa. Nie wyjaśniając okoliczności dotyczących "możliwości" skarżących organy nie zrealizowały obowiązków wynikających z obowiązujących je reguł proceduralnych (zasady praworządności, konieczności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej, należytego uzasadnienia decyzji). Nie można tym samym uznać, że podjęte zostały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie możliwości finansowych skarżących oraz do załatwienia sprawy stosownie do wymogów ustawy, co miało wpływ na końcowe rozstrzygnięcie. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy obowiązkiem organu będzie po pierwsze uaktualnienie wywiadu środowiskowego. Przy czym, podkreślić należy, że w tym celu organ zobowiązany jest zwrócić się do skarżących na wskazane przez nich aktualne adresy do korespondencji. Następnie zaś rolą organu będzie przeanalizowanie wszystkich przesłanek i ograniczeń, które zakreślił ustawodawca oraz szczegółowe uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu i sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia istoty sprawy na podstawie art. 61 ust. 2d ups przy uwzględnieniu wskazanych ograniczeń, o których mowa w art. 103 ust. 2 ups i przedstawionej przez Sąd w tym zakresie wykładni. Dopiero zaś po dokonaniu ustalenia odpłatności w oparciu o ww. przepisy, organ będzie mógł przejść do kolejnego etapu, jakim jest rozważenie przesłanek zwolnienia skarżących z odpłatności w całości lub w części. W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ww. ustawy. Wszystkie przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).