II SA/Bd 591/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi Mai B. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w T. z dnia [...] 2006 r., nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu [...] w T. z dnia [...] 2006 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. We wniosku z dnia [...] 2005 r. M. B. zwróciła się o przyznanie jej w roku akademickim 2005/2006 stypendium socjalnego. Do wniosku zostało dołączone oświadczenie, iż wnioskodawczyni jest osobą samotnie wychowującą dziecko (S. B.), odpis skrócony aktu urodzenia dziecka oraz zaświadczenie wydane przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. stwierdzające, iż w roku podatkowym 2004 r. dochód wnioskodawczyni wyniósł 7691,70 zł. Rozpatrująca wniosek Komisja Stypendialna Wydziału Nauk Ekonomicznych pismem z dnia [...] 2005 r. wezwała skarżącą do uzupełnienia brakujących dokumentów tj. zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o dochodach rodziców skarżącej za rok 2004 bądź ich aktów zgonu oraz kopii odpisu wyroku sądu o rozwodzie i zasądzonych alimentach. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia [...] 2005 r. poinformowała, że wraz z synem S. B. stanowi samodzielne gospodarstwo domowe, a ich jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę (849 zł brutto), nigdy nie była i nie jest zamężna – w związku z czym nie może dostarczyć kopii odpisu wyroku sądu orzekającego rozwód, natomiast kwestia alimentów nie była rozstrzygana w postępowaniu sądowym. Ponadto skarżąca oświadczyła, że od [...] 2004 r. jest zatrudniona w wymiarze pełnego etatu i otrzymuje wspomniane wynagrodzenie. Pismem z dnia [...] 2005 r. organ administracji, określający się tym razem jako Wydziałowa Komisja Stypendialna Nauk Ekonomicznych i Zarządzania wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku z dnia [...] poprzez przedłożenie kopii umowy o pracę, z której by wynikało, że wnioskodawczyni pracowała w 2004 r. i pracuje do chwili obecnej oraz otrzymuje wynagrodzenie nie mniejsze niż najmniejsze wynagrodzenie krajowe. Decyzją Komisji Stypendialnej Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu [...] z dnia [...] 2006 r., podpisaną przez Przewodniczącego tej Komisji, odmówiono przyznania M. B. stypendium socjalnego w roku akademickim 2005/2006. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że wniosek skarżącej nie zawierał kompletu dokumentów, a brak ten – pomimo wezwania z dnia [...] 2005 r. – nie został uzupełniony. Uniemożliwiło to Wydziałowej Komisji Stypendialnej merytoryczne rozpatrzenie wniosku. Odwołując się od decyzji organu pierwszej instancji M. B. podniosła, iż nie otrzymała wezwania z [...] (odebrała je osoba trzecia i nie przekazała do rąk własnych skarżącej), wskutek czego nie przedłożyła wymaganego dokumentu – umowy o pracę. Wyjaśniła, że w 2004 r. pracowała w wymiarze całego etatu, ale kilka miesięcy pobierała zasiłek chorobowy (tj. w okresie [...] 2004 – [...] 2004); informacja w tym przedmiocie była we wniosku jak też w odrębnych oświadczeniach, także ustnych. Zwróciła uwagę, że umowa o pracę stanowić może tajemnicę wyłącznie dla stron ją zawierających. Kopia umowy o pracę może być przez skarżącą przedłożona wyłącznie za zgodą pracodawcy. Zdaniem skarżącej jej oświadczenia w toku postępowania zawierały w swojej treści pełniejszą informację niż umowa o pracę. Jednocześnie w ostatnim zdaniu odwołania skarżąca zawarła informację, że załącza kopię umowy o pracę. Pismem z dnia [...] 2006 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] wezwała skarżącą do uzupełnienia wniosku z dnia [..] poprzez przedłożenie zaświadczenia Urzędu Skarbowego o dochodach rodziców za rok 2004, ewentualnie aktów zgonu rodziców, oraz przedłożenie kopii odpisu wyroku sądu o rozwodzie lub/i zasądzonych alimentach. Odpowiadając na wezwanie M. B. w piśmie z dnia [...] 2006 r. ponownie oświadczyła, że wraz z synem stanowi odrębną rodzinę prowadzącą własne gospodarstwo domowe oraz że nie była i nie jest osobą zamężną. Ponadto oświadczyła, że: – wraz z synem zamieszkuje samodzielnie w wyodrębnionym lokalu; – rodzice żyją, ale nie może przedstawić zaświadczeń o ich dochodach, bo w sprawie takich zaświadczeń skarżąca dla Urzędu Skarbowego nie jest stroną, a rodzice nie chcą ujawnić swoich dochodów; – sąd nie orzekał o alimentach; – ani ojciec dziecka ani żadna osoba trzecia nie przekazują jej świadczeń alimentacyjnych, – jedynym dochodem jest ten wskazany w dotychczasowym postępowaniu; – dotychczas nie otrzymywała żadnych zapomóg i świadczeń społecznych, a jedynym uzyskiwanym świadczeniem jest zasiłek rodzinny na dziecko. Decyzją z dnia [..] 2006 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] utrzymała w mocy decyzję wydziałowej komisji stypendialnej z dnia [...] 2006 r. W uzasadnieniu, wskazując na przepisy art. 173 ust. 1, art. 179 i art. 186 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365), przepisy Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] oraz ustalone przez Rektora [...] w porozumieniu z Radą Studentów [..] kwoty uprawniające do otrzymania stypendium socjalnego – organ drugiej instancji stwierdził, że skarżąca złożyła niekompletny wniosek o przyznanie stypendium, co uniemożliwiło ustalenie dochodu uprawniającego do przyznania stypendium. Pomimo wezwania Odwoławczej Komisji Stypendialnej, które zostało prawidłowo doręczone skarżącej, organ odwoławczy nie otrzymał żądanych prawem informacji. Wobec tego nie było możliwości uwzględnienia żądania zawartego w odwołaniu. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy M. B. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzuciła, że zaskarżona decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej narusza prawo materialne poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisu art. 179 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz błędną wykładnię § 16 – 20 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom UMK z dnia 1 października 2005 r., a ponadto naruszenie prawa materialnego poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie podatkowym z mocy art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego skarżąca stwierdziła, że żądania Odwoławczej Komisji Stypendialnej zawarte w wezwaniu z dnia [...] 2006 r. były chybione, gdyż wielokrotnie oświadczała w toku postępowania, iż wraz z synem tworzy odrębną i samodzielną rodzinę, nie może przedłożyć zaświadczeń o dochodach rodziców, wyroku rozwodowego i dotyczącego alimentów. W dotychczasowym postępowaniu nie była zobowiązana do przedkładania wspomnianych dokumentów, wymogu przedstawienia takich dokumentów nie reguluje także wskazany w wezwaniu przepis prawa tj. art. 50 § 1 Kpa. Uzasadniając z kolei zarzut naruszenia przepisów proceduralnych skarżąca wskazała, że zaskarżona decyzja była wydana przez organ kolegialny, powinna być zatem podpisana przez wszystkich członków organu biorących udział w wydaniu decyzji. Tymczasem decyzję podpisał tylko przewodniczący Odwoławczej Komisji Stypendialnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Komisja zwróciła uwagę, że zgodnie z art. 179 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym dochodów rodziców nie wlicza się do dochodu studenta dopiero wówczas, kiedy wykaże on, że on jest osobą samodzielną finansowo. Skarżąca, pomimo wezwań, nie przedłożyła żądanych prawem informacji, wobec czego nie można było ustalić rzeczywistej sytuacji faktycznej i rozpatrzyć wniosku pozytywnie. Zdaniem Komisji skarżąca powinna najpierw zwrócić się o pomoc do rodziców (na których ciąży obowiązek alimentacyjny), a dopiero jeżeli pomoc ta okaże się niemożliwa (poświadczać to muszą właściwe dokumenty), można ubiegać się o pomoc materialną ze strony państwa. W takim sam sposób skarżąca powinna zachować się względem ojca dziecka, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny. Mając na uwadze, iż skarżąca nie wykazała, że jest osobą samodzielną finansowo, a wezwana dwukrotnie nie przedstawiła zaświadczenia o dochodach rodziców ani nie wyjaśniła sytuacji ojca dziecka - w opinii Komisji zapadłe w sprawie decyzje są prawidłowe. Uznając za niezasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania Komisja zwróciła uwagę, że w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym istnieje przepis szczególny tj. art. 177 ust. 4 – zgodnie z którym decyzje wydane przez komisje stypendialne podpisują przewodniczący tych komisji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek Sąd nie podziela w pełni argumentacji skarżącej. Chybiony jest zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez brak na decyzji podpisów wszystkich członków komisji stypendialnej, którzy brali udział w jej wydaniu. Rzeczywiście, z zawartego we wskazanym przez skarżącą art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej dalej "kpa", skarżąca omyłkowo pisze o Kodeksie postępowania cywilnego) wymogu, by decyzja administracyjna zawierała "podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji" należy wywodzić, że w przypadku kiedy decyzję wydaje organ kolegialny, powinni się pod nią podpisać wszyscy członkowie tego organu, którzy biorą udział w jej wydaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 455/02, opubl. w "Wokandzie" z 2003 r., Nr 7-8, poz. 76). Tym niemniej Sąd podziela pogląd Odwoławczej Komisji Stypendialnej, iż w tej kwestii ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (zwanym dalej P.s.w.) zawiera regulację szczególną względem art. 107 § 1 kpa. Takim szczególnym przepisem jest wskazany przez Komisję art. 177 ust. 4 P.s.w., który stanowi, że "decyzje wydane przez komisje stypendialne i odwoławcze komisje stypendialne, o których mowa w art. 175 ust. 3 i art. 176 ust. 3, podpisują przewodniczący tych komisji lub działający z ich upoważnienia wiceprzewodniczący." Ten wymóg przy wydawaniu zaskarżonych decyzji został zachowany. Zdaniem Sądu nie doszło w sprawie do błędnej wykładni art. 179 P.s.w. Błędna wykładnia przepisu miałaby miejsce, jeżeli by organ błędnie odczytał znaczenie przepisu. Skarżąca na poparcie tezy o błędnej wykładni tego przepisu wskazała na okoliczności związane z badaniem jej sytuacji rodzinnej, jak też wysokości jej dochodów i dochodów jej rodziców. Zarzut skarżącej naruszenia prawa materialnego (a więc przepisu, z którego wynika pewne prawo lub obowiązek) byłby uzasadniony, gdyby prawidłowo odczytany przepis wskazywał, że sytuacja rodzinna i dochody wnioskodawcy nie warunkują przyznania prawa w postaci stypendium socjalnego. Tymczasem stosownie do art. 179 ust. 1 P.s.w. stypendium socjalne ma prawo otrzymywać nie jakikolwiek student, ale student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przy czym wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne jest określana przez rektora w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego (art. 179 ust. 2 P.s.w.). Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się m.in. dochody osiągane przez rodziców studenta (art. 179 ust. 4 pkt 3 P.s.w.). Dochodów rodziców nie wlicza się do dochodów studenta tylko, o ile student jest samodzielny finansowo (art. 179 ust. 5 pkt 1 P.s.w.), tj. jeżeli on lub jego małżonek spełnia łącznie następujące warunki: 1) posiadał stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym; 2) posiada stałe źródło dochodów w roku bieżącym; 3) jego miesięczny dochód w okresach, o których mowa w pkt 1 i 2, nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników ogłaszanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w ostatnim miesiącu ostatniego roku podatkowego w przypadku dochodu studenta z ostatniego roku podatkowego i obowiązującego w miesiącu złożenia wniosku o przyznanie stypendium; 4) nie złożył oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami bądź jednym z nich (art. 179 ust. 6 P.s.w.). Z przywołanych przepisów zdaniem Sądu wynika obowiązek organów zbadania zarówno sytuacji rodzinnej, jak też dochodów osoby wnioskującej o stypendium socjalne, a nawet – o ile wnioskodawcy nie spełnia warunków określonych w art. 179 ust. 6 P.s.w. – dochodów rodziców wnioskodawcy. Prawidłowe zwrócenie uwagi przez organy na przesłanki warunkujące przyznanie prawa muszą się jednak wiązać z prawidłowym (tj. zgodnym z prawem) zbadaniem, czy owe przesłanki w konkretnej sytuacji, dotyczącej konkretnego wnioskodawcy, wystąpiły. Jak wskazuje treść przepisu art. 207 ust. 1 P.s.w. – komisje stypendialne, prowadząc postępowanie w przedmiocie przyznanie stypendium socjalnego, są zobowiązane stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją Odwoławczej Komisji Stypendialnej, przy badaniu ustawowych przesłanek przyznania stypendium, doszło do naruszenia przepisów postępowania zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, i to w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 7 i 77 kpa organ administracji ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego potrzebnego do rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązkiem organu jest zatem zebranie całego potrzebnego materiału dowodowego, w szczególności włączenie do akt sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów. Dla potrzeb oceny, czy skarżąca jest osobą "samodzielną finansowo" (a co za tym idzie – czy należy do jej dochodów doliczać dochody rodziców) niewątpliwie potrzebne było zbadanie, czy posiada stałe źródło dochodów i jaki był jej dochód miesięczny. Skarżąca była wezwana do przedłożenia istotnego w tej kwestii dowodu tj. umowy o pracę. Jak stwierdziła skarżąca w piśmie z dnia 22 lutego 2006 r. – przedłożyła ona kopię tej umowy do akt sprawy. Tymczasem dokumentu tego w aktach sprawy brak. Rzeczą organu orzekającego było zatem zwrócenie uwagi na tę okoliczność tj. zbadanie, czy akta na podstawie których orzeka są kompletne, czy też zachodzi potrzeba ich uzupełnienia o dowód wskazany przez stronę. Obowiązku tego organ nie dopełnił. Oceniając prawidłowość przeprowadzonego przez Odwoławczą Komisję Stypendialną postępowania dowodowego trudno jest Sądowi zrozumieć uporczywość w domaganiu się dokumentów w postaci wyroku orzekającego rozwód i alimenty w sytuacji kiedy skarżąca – i to wyraźnie – oświadcza, że nigdy nie była mężatką i nie starała się o sądowe orzeczenie alimentów. Jeżeli zdaniem organu twierdzenia te są nieprawdziwe, powinien z własnej inicjatywy przeprowadzić stosowne dowody na tę okoliczność. Z kolei brak informacji o dochodach rodziców byłby uzasadnioną przesłanką odmowy przyznania stypendium dopiero w takiej sytuacji, gdyby zostało wykazane, iż skarżąca nie jest osobą "samodzielną finansową", co – jak wyżej wskazano – nie zostało w sposób prawidłowy dokonane. Odnośnie zarzutu skarżącej naruszenia przepisów Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...], należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 186 ust. 1 w związku z art. 173 ust. 1 pkt 1 P.s.w. szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów m.in. w postaci stypendium socjalnego, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Przepis rangi ustawowej wyraźnie zatem wskazuje organ kompetentny do wydania takiego aktu – rektora uczelni. Tymczasem regulamin, którym posługiwały się orzekające w sprawie komisje stypendialne został podpisany przez prorektora. Żaden przepis Prawa o szkolnictwie wyższym nie wskazuje, iż rektor jest władny przekazać swoją kompetencję w powyższej materii innej osobie, w szczególności prorektorowi. Nie jest możliwe też, aby owo przekazanie kompetencji nastąpiło w statucie uczelni, gdyż jak wskazuje art. 9 P.s.w. – statut może regulować tylko takie sprawy związane z ustrojem i funkcjonowaniem uczelni, które nie zostały uregulowane w ustawie. Wydanie decyzji w oparciu o przepisy regulaminu podpisanego przez osobę, która nie jest uprawniona do jego wydania, narusza ww. przepis art. 186 ust. 1 P.s.w. Prowadząc dalsze postępowanie organy powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe uwzględniając oświadczenia strony odnośnie braku pozostawania w związku małżeńskim i braku wyroku o alimentach oraz włączyć do akt kopię umowy o pracę skarżącej. Postępowanie, jak też rozstrzygnięcie powinno być oparte o przepisy regulaminu wydanego przez rektora [...]. Należy zwrócić uwagę, iż zawarte w odpowiedzi na skargę twierdzenia organu co do konieczności zwrócenia się przez skarżącą do rodziców i ojca dziecka przed wystąpieniem o przyznanie stypendium - nie mają oparcia w przepisach prawa; w szczególności art. 179 P.s.w. nie uzależnia przyznania pomocy materialnej od wcześniejszego bezskutecznego ubiegania się o pomoc członków rodziny lub innych osób zobowiązanych do alimentacji. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 Praw o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.