II SA/Bd 594/10

Dnia 24 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Wiesław Czerwiński sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2010 roku sprawy ze skargi Cz. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw [...] w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw [...] w [...] na rzecz skarżącego 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, działając na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r., Nr 87, poz. 395 ze zm., dalej powoływanej jako "ustawa o świadczeniu pieniężnym") w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z 23 grudnia 2009 r., Nr 220, poz. 1734) odmówił przyznania skarżącemu C. N. uprawnienia do świadczenia pieniężnego, określonego we wskazanej ustawie. Zdaniem organu, skarżący w okresie okupacji wykonywał pracę przymusową, ale w pobliżu miejsca zamieszkania, zatem praca ta nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska, które można by utożsamić z deportacją Odwołując się skarżący podniósł, że mieszkał z rodzicami w W. w województwie poznańskim, powiat C.. Rzeka Noteć była granicą pomiędzy Polską a Niemcami. W 1943 r. prosto ze szkoły został zabrany do pracy w miejscowości F.. Miejscowość ta należała do Niemiec, językiem urzędowym był tam język niemiecki. Był zatem wysiedlony z rodzinnego domu, zmuszony do pracy, przy czym nie znał języka niemieckiego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej powoływanej jako "k.p.a.") oraz art. 2 pkt 2 lit a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia 19 maca 2010 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż pojęcie represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym zawiera przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Stosownie do tej regulacji represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Cytując uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07 organ zaznaczył, iż nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego uregulowanego ustawą o świadczeniu pieniężnym, lecz jedynie praca przymusowa, która przybrała szczególnie dotkliwą formę, o której mówi w/w wyrok Trybunału Konstytucyjnego, tzn. praca która była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika zaś, że skarżący w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w miejscu stałego zamieszkania w W.. Nie nastąpił zatem fakt deportacji wskazany w ustawie o świadczeniu pieniężnym. W skardze do sądu administracyjnego C. N. ponownie podniósł, że w okresie wojny pracował w Niemczech, w mieście F. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W świetle cytowanego wyżej art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym (interpretowanego z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r.) istotną kwestią w sprawie jest ustalenie, gdzie skarżący pracował przymusowo w okresie wojny – czy w miejscowości, w której stale zamieszkiwał (jak twierdzi organ), czy też w miejscowości na terytorium III Rzeszy Niemieckiej (jak twierdzi skarżący). W tym względzie ustalenia organu ograniczyły się do stwierdzenia, że miejscowość Wieleń należy utożsamić z miejscowością określaną niemiecką nazwą Filehne. Ustalenie to, w świetle powszechnie dostępnej wiedzy historycznej odnośnie losów tej miejscowości przed 1939 r., w okresie II wojny światowej i po wojnie, jest jednakże niewystarczające dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Jak wynika z informacji prezentowanych m.in. na oficjalnej stronie internetowej gminy Wieleń (http://wielen.pl dział "historia") w okresie międzywojennym, z racji tego, że granica pomiędzy III Rzeszą a terytorium państwa polskiego przebiegała na rzece Noteć, Wieleń podzielony był na dwie części: południową, przynależną do Polski oraz północną, przynależną do Niemiec. Dopiero z dniem 1 stycznia 1977 r., na mocy § 5 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej I Ochrony Środowiska z dnia 9 grudnia 1976 r. w sprawie połączenia, zniesienia, utworzenia, zmiany granic i nazw gmin oraz ustalenia siedzib gminnych organów władzy i administracji państwowej w województwach bielskim, częstochowskim, kieleckim, konińskim, pilskim, sieradzkim, skierniewickim i tarnowskim (Dz. U. Nr 41, poz. 244) doszło do połączenia gmin Wieleń Północny i Wieleń w jedną gminę o nazwie Wieleń. Możliwe zatem jest – jak wskazuje skarżący – iż nie pracował on w miejscowości Wieleń, ale w miejscowości Wieleń Północny (Filehne Nord), znajdującej się na terytorium III Rzeszy. W świetle powyższego, zdaniem Sądu organ dopuścił się naruszenia wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że skarżący podlegał represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, wobec faktu, że został wywieziony do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy. W ponownym postępowaniu organ winien wydać rozstrzygnięcie po uzupełnieniu materiału dowodowego w kwestii miejsca wykonywania przez skarżącego pracy przymusowej, w szczególności przy uwzględnieniu treści znajdującej się w aktach sprawy kopii dokumentu Arbeitsbuch (po jego wcześniejszym przetłumaczeniu). Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm., zwanej "p.p.s.a.") należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a. O kosztach (pkt 3 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., biorąc pod uwagę wysokość wniesionego wpisu.