II SA/Bd 61/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 61/16 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. J. K. – dalej skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 26 stycznia 2016r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Według Oświadczenia na druku PPF skarżący zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem. Dochód tegoż gospodarstwa wynosi łącznie [...] zł netto miesięcznie. Jest współwłaścicielem ˝ udziału w: nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, domu o powierzchni [...] m2, zabudowań gospodarskich, samochodu osobowego oraz maszyn rolniczych. Poza tym oświadczył, że posiada oszczędności ulokowane w akcjach w wysokości ok. [...] zł wartości (˝ udziału). Podał, że ponosi zobowiązania i stałe wydatki m.in.: spłata rat kredytu, media, ubezpieczenia. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2016 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, w szczególności braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dniu [...] maja 2016 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. To wnioskodawca zatem obowiązany jest rzetelnie i rzeczowo przedstawić swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę. Jak wynika z przedłożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem. Dochód tegoż gospodarstwa wynosi łącznie [...] zł netto miesięcznie. Jest współwłaścicielem ˝ udziału w: nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, domu o powierzchni [...] m2, zabudowań gospodarskich, samochodu osobowego oraz maszyn rolniczych. Poza tym oświadczył, że posiada oszczędności ulokowane w akcjach w wysokości ok. [...] zł wartości (˝ udziału). Podał, że ponosi zobowiązania i stałe wydatki m.in.: spłata rat kredytu, media, ubezpieczenia. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2016 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, w szczególności braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dniu [...] maja 2016 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując na swoją trudną sytuację materialną. W związku z tym, że oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a. okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, skarżący został zobowiązany na podstawie zarządzenia sędziego WSA z dnia 19 lipca 2016r., przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego w terminie 10 dni, w szczególności: 1/ aktualnych dokumentów wykazujących wysokość uzyskiwanych przez stronę skarżącą oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów z tytułu: umowy o pracę, diet, stypendiów, renty, emerytury, najmu, dzierżawy, prac dorywczych lub sezonowych, działalności gospodarczej, rolniczej, stażu itp.; 2/ oświadczenia o łączne wysokości przeciętnych comiesięcznych wydatków związanych wyłącznie z koniecznym utrzymaniem strony skarżącej i osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym oraz ponoszonych i udokumentowanych opłat związanych z domem takich jak: czynsz, energia elektryczna, gaz, opał, 3/ oświadczenia czy skarżący posiada rachunki bankowe, jeżeli tak to należy przedłożyć wyciągi z tych kont za okres ostatnich 3 miesięcy, 4/ wskazania i udokumentowania wysokości rat spłacanych kredytów; 5/ oświadczenia o dodatkowych źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę - należy podać wysokość), 6/ zaświadczenia od właściwego organu Gminy L. o wysokości rocznego dochodu z należącego do skarżącego gospodarstwa rolnego. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] sierpnia 2016r. (k. 108 akt sądowych). W wyznaczonym terminie skarżący udzielił odpowiedzi na wezwanie Sądu oraz nadesłał dokumenty z których wynika, że skarżący na rachunku bankowym ma zgromadzone oszczędności w wysokości [...] zł (stan na [...] lipca 2016 r.) oraz przeciętny roczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł – zaświadczenie Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. Ponadto skarżący nie jest obciążony żadnym kredytem. Skarżący podał także, że ponosi wydatki na energię elektryczną, zakup opału oraz koszty obsługi gospodarstwa rolnego takich jak: zakupu nasion, nawozów, herbicydów. Wysokość ponoszonych opłat, których łącznej miesięcznej wysokości skarżący wbrew wezwaniu nie określił, nie uzasadnia stwierdzenia, iż skarżący nie może z własnego majątku opłacić kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że prawo pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową skarżącego. Skarżący zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem. Wynika to jednoznacznie z przedstawionych przez skarżącego dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i zgromadzone zasoby finansowe. W szczególności zwrócić należy uwagę na wykazana stosownym zaświadczeniem przeciętny dochód z gospodarstwa rolnego, które skarżący prowadzi wspólnie z bratem, stan oszczędności wynikający z wyciągów z rachunku bankowego i sprzeczność danych wynikających z tych dokumentów, z treścią oświadczenia złożonego przez skarżącego na druku PPF. Wobec takiej sytuacji faktycznej i finansowej skarżącego nie sposób uznać, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Wobec tego Sąd uznał, że referendarz sądowy, badając sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.