II SA/Bd 636/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2015 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], znak: [...] na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 98 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej zwanej "u.p.s.", rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), oraz art. 104 k.p.a. kierownik GOPS w C. działając z upoważnienia Wójta Gminy C., odmówił S. K, – zwanemu dalej "skarżącym" - przyznania pomocy w formie: 500 kg węgla orzech, 1 pary obuwia zimowego, 1 pary obuwia letniego i 200 zł na spłatę zaciągniętej pożyczki. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe kwalifikujące do przyznania pomocy finansowej ponadto wskazał, że ustawodawca w katalogu potrzeb życiowych nie wymienia możliwości przyznania zasiłku celowego na spłatę pożyczki oraz stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Organ I instancji zauważył również, że skarżący kolejny raz znaczną część swych zasobów finansowych przeznacza na ciągłą korespondencję z innymi instytucjami oraz kserowanie dokumentów do tego potrzebnych, wskazując przy tym na przepis art. 11 ust. 1 u.p.s. Organ I instancji poinformował również, że dnia [...] decyzją znak [... ] została skarżącemu przyznana pomoc w postaci 500 kg węgla orzech. Odwołanie od ww. decyzji organu I instancji wniósł skarżący wskazując na swoją sytuację życiową, zdrowotną oraz dochodową i wniósł o przyznanie pomocy na zgłoszone we wniosku cele. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przywoławszy treść przepisów u.p.s. wskazał, że jak wynika z treści wywiadu środowiskowego skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Jak ustalił organ I instancji, źródło utrzymania w/w w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowiła renta rolnicza odwołującego się wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości [...] zł. Od tej kwoty potrącane są zajęcia komornicze niezwiązane z obowiązkiem alimentacyjnym, które zgodnie z przepisem art. 8 ust. 3 u.p.s. nie podlegają odliczeniu od dochodu skarżącego. Tym samym kwota jego dochodu przekracza próg dochodowy wynikający z cytowanego wyżej art. 8 ust. 1 u.p.s., tj. kwotę 542 zł. Skarżący, co wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego i akt sprawy, ponosi opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, tj. energię elektryczną oraz zakup lekarstw, w dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego odwołujący nie posiadał potwierdzenia zakupu lekarstw oraz faktury za energię elektryczną. Organ II instancji podał, że spełnienie drugiego kryterium - sytuacyjnego, wynikającego z art. 3 u.p.s. jest niewątpliwe, albowiem wnioskodawca jest osobą chorą o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. SKO podało, że organ I instancji po rozpatrzeniu sprawy, odmówił świadczenia w zwykłym trybie, na podstawie art. 39 u.p.s. z powodu niespełnienia przez stronę kryterium dochodowego. W uzasadnieniu swej decyzji organ wskazał również, że rozważał możliwość przyznania wnioskującemu pomocy w oparciu o przepis art. 41 u.p.s. Zdaniem SKO organ I instancji w sposób właściwy i wyczerpujący uzasadnił fakt odmowy przyznania świadczenia ze względu na brak spełnienia przez stronę warunków z art. 41 w/w ustawy oraz art. 39 u.p.s. W ocenie SKO zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Organ I instancji w oparciu o prowadzone postępowanie i zgromadzony w jego toku materiał dowodowy w zakresie warunków życiowych odwołującego dokonał słusznej oceny istnienia przesłanek z powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze sytuację życiową skarżącego organ odwoławczy stwierdził, że jednorazowa odmowa udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego nie oznacza pozbawienia pomocy w ogóle. Nie pozbawia ona również możliwości ponownego ubiegania się przez niego o pomoc zarówno w formie pieniężnej jak i niepieniężnej w przypadku pogorszenia się jego sytuacji życiowej. Nie zgadzając się z dokonanym w sprawie rozstrzygnięciem skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i życiowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a."). Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Brzmienie powyższego unormowania prowadzi do wniosku, że zasiłek celowy specjalny może być przyznany przez organ administracyjny w przypadku spełnienia następujących przesłanek. Po pierwsze, o przyznanie rozważanego świadczenia może wnioskować osoba albo rodzina, której dochód przekracza odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - w tym wypadku kwotę - 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823)). Po drugie, musi wystąpić szczególnie uzasadniony przypadek. Po trzecie, przyznanie rzeczonego świadczenia oparte jest na uznaniu administracyjnym, ponieważ użyty w cytowanym przepisie zwrot "może" świadczy o tym, że organ może, aczkolwiek nie musi przyznać wnioskowane świadczenie. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (vide: wyrok NSA z 11.02.2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10). Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, niemniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie zdarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide wyrok NSA z 28.08.2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07). Ustalenie, że w danej sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, nakłada na organ administracyjny obowiązek wnikliwego przeanalizowania sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy. Dla oceny szczególnie uzasadnionego przypadku nie bez znaczenia pozostaje fakt, że rozważane świadczenie dotyczy wyłącznie osób o określonych dochodach, przekraczających ustawowe kryterium dochodowe, których sytuacja materialna co do zasady na co dzień jest na tyle dobra, że osoby te w pierwszej kolejności samodzielnie powinny podejmować starania o przezwyciężenie szczególnie trudnej sytuacji, w jakiej się znalazły. Zasiłek celowy specjalny nie jest wobec tego świadczeniem, które może stanowić rekompensatę za poniesione przez wnioskodawcę wydatki, nie może być też traktowany jako stałe źródło dochodu dla osoby ubiegającej się o jego przyznanie. W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i finansową skarżącego. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, skarżący jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje, jak podał, na schizofrenię, depresję, łojotokowe zapalenie skóry i inne schorzenia (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego w aktach administracyjnych sprawy). Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Sytuacja finansowa skarżącego, w połączeniu z sytuacją zdrowotną, jest trudna, niemniej ma on stały i pewny dochód, jakim jest renta rolnicza i dodatek pielęgnacyjny w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie, przekraczającej - według prawidłowej oceny organów obu instancji - ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Wskazać należy, że pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego, z uwagi na duże potrzeby w zakresie pomocy społecznej, przyznawana jest na zaspokojenie najbardziej elementarnych potrzeb bytowych. Za szczególnie uzasadniony przypadek nie może być uznana ponadto sytuacja osobista, ani stan zdrowia skarżącego i ponoszone w związku z tym koszty leczenia czy też zakup obuwia albo spłata zaciągniętej pożyczki. Okoliczności te nie mogą zostać zakwalifikowane jako szczególne, nadzwyczajne, nie dające się przewidzieć. Nie można wobec tego uznać, że sytuacja osobista czy zdrowotna skarżącego to zdarzenia mające charakter nadzwyczajny, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, które są następstwem nie dających się przewidzieć wydarzeń. Zasiłek ten, na co wskazano powyżej, nie może być traktowany jako rekompensata za poniesione przez stronę wydatki, ani stanowić dodatkowego źródła dochodu. Reasumując, analiza podjętych rozstrzygnięć potwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak i organ I instancji, prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy kierując się art. 7 k.p.a., poczynione w tym zakresie ustalenia znajdują odzwierciedlenie w załączonym do sprawy materiale dowodowym. Także motywy podjętych decyzji nie budzą w ocenie Sądu wątpliwości w zakresie zachowania wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., są one bowiem rzeczowe, logiczne i spójne. Organy obu instancji szczegółowo przeanalizowały sytuację osobistą, zdrowotną, rodzinną oraz finansową skarżącego i prawidłowo oceniły ją w kontekście przesłanek z art. 41 pkt 1 u.p.s., nie przekraczając granic uznania administracyjnego, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonym rozstrzygnięciu, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, ponownie rozpoznało i rozstrzygnęło sprawę będącą przedmiotem rozważań organu I instancji i odniosło się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. W tych okolicznościach sąd uznał, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu i brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego. Wobec powyższego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.