II SA/Bd 660/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Mariusz Pawełczak (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2026 roku sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2025 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. 1. Wnioskiem z dnia 14 kwietnia 2025 r. K. G. (dalej: "strona", "skarżąca") zwróciła się do Burmistrza J. (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. na wymagającą opieki niepełnosprawną matkę K. R.. W załączeniu do wniosku strona przedłożyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 marca 2025 r. z którego wynika, że matka skarżącej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydane zostało na stałe. 2. Decyzją z dnia 5 marca 2025 r. Burmistrz odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad matką. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ I instancji wyjaśnił, że przesłanką wydania decyzji odmownej jest fakt, iż w świetle zebranego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, że niepełnosprawność matki strony powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, ale nie później niż do 25 roku życia. 3. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej zmianę poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. 4. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 17 lipca 2025. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności wyjaśniło, że organ I instancji niezasadnie odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm. – dalej: "u.ś.r."). w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/14. Niemniej jednak, zdaniem Kolegium, powyższe uchybienie nie pozwala na wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z wolą skarżącej, albowiem strona nie spełnia wszystkich warunków ustawowych uprawniających do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Kolegium brak jest podstaw do zachowania prawa do świadczenia, albowiem w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm. – dalej: "u.ś.w."). Organ odwoławczy wskazał, że warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia. Następnie należy złożyć wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium skarżąca nie spełniła ww. przesłanek, gdyż wniosek o wydanie nowego orzeczenia został złożony przed upływem ważności dotychczasowego orzeczenia. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że wobec zmiany przepisów prawa i wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym stronie nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, natomiast matka strony może ubiegać się o świadczenie wspierające. 5. W skardze skierowanej do tut. Sądu strona zarzucając naruszenie art. 63 ust. 2 i 3 u.s.w. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nie spełnia wszystkich warunków ustawowych uprawniających do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., gdyż złożyła wniosek o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS) przedwcześnie, co skutkowało bezpodstawną odmową przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie o przysługującym jej na "starych zasadach" prawie do świadczenia pielęgnacyjnego W uzasadnieniu skargi skarżąca powołała argumentacje wspierającą podniesiony zarzut. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: 7. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. 8. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. oraz art. 63 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w ówczesnym brzmieniu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zdaniem Sądu zasadnie organ odwoławczy przyjął, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie. 9. Przechodząc do głównej osi sporu wskazania w pierwszej kolejności wymaga, że skarżąca w dniu 10 kwietnia 2025 r. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 marca 2025 r. z którego wynika, że matka skarżącej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydane zostało na stałe. W tym miejscu wskazania wymaga, że na mocy decyzji Kolegium z dnia 26 marca 2024 r. skarżącej przysługiwało wcześniej przyznane świadczenie pielęgnacyjne na matkę od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 30 kwietnia 2025 r. Przyznając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego organ uwzględnił orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w którym określono niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej do dnia 30 kwietnia 2025 r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że z dniem 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 u.ś.w. dokonano nowelizacji przepisów ustawy z dnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym między innymi jej art. 17 ust. 1 z treści którego wynika, że w aktualnym stanie prawnym, o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby w nim wymienione sprawujące opiekę jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Nie ulega zatem wątpliwości, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym uwzględniając wiek osoby wymagającej wsparcia ze strony bliskich, świadczenie nie przysługuje skarżącemu. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Stosownie zaś do art. 63 ust. 3 u.ś.w. osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. W ocenie Sądu skarżąca należy właśnie do osób, które korzystają z uregulowania ww. ustawy pozwalającego na zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach. Nabyła ona bowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na "starych zasadach" i prawo to przysługiwało jej w dacie 1 stycznia 2024 r. Wyjaśnienia również wymaga, że sporny przepis art. 63 ust. 3 u.ś.w. miał ograniczyć sytuacje występowania z wnioskami o świadczenie pielęgnacyjne bez ograniczenia terminu do ich składania. Stąd też ustawodawca wprowadził zastrzeżenie, że wnioski muszą być złożone w określonym terminie. Rzeczą oczywistą jest, że termin na potrzeby tej regulacji musiał zawierać nie tylko jego długość (liczbę miesięcy), lecz również punkt odniesienia w rozpoczęciu biegu terminu, co skutkowało wskazanie: "od daty utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności". Jest to wskazanie literalnie dość niefortunne, ponieważ z jednej strony w sposób jasny zakreśla cezurę czasową po przekroczeniu której wnioskodawca utraci możliwość kontynuacji świadczenia na dotychczasowych warunkach, ale z drugiej strony w sposób dezinformujący adresata normy sugeruje, że nie tylko późniejsze złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ale i zbyt wczesne (przed dniem następującym po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) odnosi taki sam skutek, co opóźnione złożenie takiego wniosku, a ustawodawca zamiaru takiego nie wyraził, kiedy dokona się wykładni omawianego przepisu w sposób funkcjonalny i systemowy. Zdaniem Sądu nie sposób przyjąć za racjonalne założenia, iż w sytuacji (jak w niniejszej sprawie), gdzie skarżąca wystąpiła o nowe orzeczenie przed datą utraty jego ważności, w konsekwencji pozbawiona została prawa do kontynuowania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem z wnioskiem wystąpiła zbyt wcześnie. W praktyce skarżąca zrobiła więcej niż się od niej wymagano. Winna wystąpić z wnioskiem o nowe orzeczenie w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od daty utraty ważności dotychczasowego orzeczenia, tymczasem wystąpiła z takowym wnioskiem niejako "na zapas" – przed upływem jego terminu ważności. Raz zatem jeszcze należy podkreślić, iż nie było celem przepisu art. 63 ust. 3 u.ś.w., wykluczenie z kręgu osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne "na starych zasadach", osób które jeszcze przed terminem upływu ważności orzeczenia wystąpiły o nowe orzeczenie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 750/24, z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 648/24; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 767/2024 r.). Ponadto zaakcentowania w tym miejscu wymaga, że z treści uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym wynika, że zamiarem ustawodawcy nie było pozbawianie osób praw już nabytych, które do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne pobierały. Wskazuje na to także jednoznacznie dalsza treść powoływanego uzasadnienia do ustawy, w którym wskazano, że osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy, będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (por. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130 Sejm RP IX kadencji). W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. W niniejszej sprawie matka skarżącej uzyskała nowe orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w dniu 14 marca 2025 r. Nie ma przy tym znaczenia, że nie upłynął jeszcze okres ważności wcześniejszego orzeczenia obowiązującego do dnia 30 kwietnia 2025 r. Dodatkowo wskazania wymaga, że w myśl art. 6bb ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność. Warto również zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżąca formalnie dochowała terminu 3 miesięcy do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, licząc od dnia wydania orzeczenia. 9. Reasumując Sąd uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 63 ust. 3 u.s.w., co miało wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia treści powołanej normy ukształtowała bowiem sposób rozstrzygnięcia zawarty w decyzji Kolegium przyjmując za zasadną odmowę przyznania świadczenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni wskazaną wyżej wykładnię art. 63 ust. 3 u.s.w. W konsekwencji sprawa powinna zostać rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r., o ile nie zaistnieją inne przesłanki wyłączające prawo przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.