II SA/Bd 666/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2024 r. K. K. (dalej: "Skarżący") zwrócił się do [...] Centrum Świadczeń o umorzenie zaległości długu z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, wskazując jednocześnie na swoją sytuację zdrowotną oraz materialną. Powyższy wniosek pismem z dnia [...] lutego 2024 r. Prezydent M. P. przekazał według właściwości do Wójta Gminy R., wskazując, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm., dalej: "u.p.o.u.a.") możliwość umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej posiada organ właściwy dłużnika. Wójt Gminy R. pismem z dnia [...] lutego 2024 r. po ustaleniu danych adresowych Skarżącego, które wskazywały na jego zamieszkanie na terenie gminy M. R., przekazał sprawę do Burmistrza M. R.. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] Burmistrz M. R. działając na podstawie m.in. art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. odmówił umorzenia kwoty zadłużenia stanowiącej należność główną do zwrotu z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w toku postępowania wystąpił do [...] Centrum Świadczeń z wnioskiem o udostępnienie danych o dokonywanych wpłatach tytułem zwrotu z tytułu zaliczki alimentacyjnej przez Skarżącego oraz o wskazanie komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne w sprawie. W konsekwencji otrzymał informację z dnia [...] marca 2024 r., że ani Skarżący, ani komornik nie dokonali żadnej wpłaty tytułem spłaty zadłużenia powstałego na skutek wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz N. K.. Ponadto, jak wskazał organ, z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. wynika, że ostatnia data wyegzekwowanych roszczeń miała miejsce w dniu [...] marca 2010 r., a egzekucja nie jest skuteczna od 14 lat. Wobec tego, zdaniem organu, brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej. Jednocześnie organ podkreślił, że rozpatrzenie wniosku dłużnika o umorzenie zadłużenia w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., uwzględniającym sytuację dochodową i rodzinną, jest możliwe tylko przez organ właściwy wierzyciela. Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie, w którym zarzucił, że organ w żaden sposób nie pochylił się nad jego sytuacją życiową (zdrowotną oraz materialną), którą szczegółowo opisał w uzasadnieniu odwołania. Po rozpoznaniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 tej ustawy, w określonej wysokości w zależności od tego przez jaki czas egzekucja wobec dłużnika była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Natomiast art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. W niniejszej sprawie Skarżący we wniosku zwrócił się o umorzenie długu z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, wskazując jednocześnie na swoją sytuację życiową. Wobec tego, zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo rozpoznał sprawę pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., ponieważ był właściwy jedynie w tym zakresie. Z uwagi zaś na stwierdzenie braku spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., czego sam skarżący nie kwestionuje, zdaniem SKO nie było w sprawie podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie przedmiotowego zadłużenia na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Organ podkreślił przy tym, że sytuacja osobista i majątkowa i zdrowotna nie mają znaczenia w świetle oceny przesłanek z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. i nie mogły stanowić podstawy do umorzenia. Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie - przepisów postępowania dowodowego poprzez brak zbadania sytuacji życiowej i materialnej Skarżącego; - art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez niezastosowanie go w sytuacji gdy zachodzą wszelkie przesłanki do zastosowania tego artykułu w sytuacji Skarżącego. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zaskarżona decyzja jest przedwczesna, jako wydana bez uprzedniego zbadania stanu prawnego oraz faktycznego. W ocenie Skarżącego organ niezasadnie skupił się na analizie możliwości zastosowania w sprawie wyłącznie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. pomijając art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Podkreślił, że jego wniosek był jasny i dotyczył prośby o całkowite umorzenie zadłużenia z powodu alimentów. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Istota sporu w sprawie dotyczy tego czy organy obu instancji prawidłowo uznały, że w sprawie należy negatywnie rozstrzygnąć wniosek Skarżącego o umorzenie zaliczki alimentacyjnej w oparciu o art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., pomijając przy tym treść art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. oraz zbadanie sytuacji życiowej i materialnej Skarżącego. Po pierwsze wskazać należy, że zgodnie z treścią ww. art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Odnieść należy się ponadto do treści art. 28 u.p.o.u.a. – do którego odsyła treść ww. art. 30 ust. 1 – który stanowi, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Brzmienie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. poprzez odesłanie do należności, o których mowa w art. 28 ust. 1, a mianowicie: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy (pkt 1), należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (pkt 2) oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (pkt 4), nie budzi - w przekonaniu Sądu - wątpliwości interpretacyjnych i prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ocena przesłanek umorzenia wobec dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych w trybie przepisów ustawy z 2005 r. zaliczek alimentacyjnych winna odbywać się wyłącznie w oparciu o regulację art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Analiza powołanych regulacji prowadzi zatem do wniosku, że wprowadziły one wyraźne rozróżnienie należności dłużników alimentacyjnych, stawiając różne warunki uzasadniające ich umorzenie. Redakcja tych przepisów jest wyraźna, niebudząca wątpliwości tak co do umorzenia należności dłużników alimentacyjnych, jak i co do organów, które są właściwe dla ich umorzenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłym na kanwie powołanej regulacji wystąpił pogląd, który sąd w składzie orzekającym w całości podziela, że art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. dotyczy tylko należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast art. 30 ust. 1 tej ustawy dotyczy innych należności, ale tylko takich, które wymienia art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4. W pkt 2 art. 28 ust. 1 wymieniono należności powstałe z tytułu wypłacenia osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej. Organ właściwy dłużnika może zatem umorzyć te należności ale tylko wówczas jeśli spełnione są określone w sposób procentowy w art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. warunki skuteczności egzekucji (por. wyroki NSA z: 19 września 2017 r., I OSK 3071/15, 22 czerwca 2016 r., I OSK 2365/14, 4 marca 2015 r., I OSK 2006/13, 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 31/11; 2 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1143/12, 2 października 2012 r., I OSK 618/12, 12 stycznia 2012 r., sygn. I OSK 1426/11; publ.: www.nsa.gov.pl). Prowadząc postępowanie w trybie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ bada natomiast jedynie skuteczność egzekucji. Konieczną przesłanką umorzenia należności jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów i to prowadzona przez wymagany powołanym przepisem okres. Jak trafnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 ustawy oraz jej wysokość uzależnione są przede wszystkim od stopnia skuteczności postępowania egzekucyjnego i jednocześnie regularnej wpłaty pełnej wysokości alimentów. Powołana regulacja stanowi instrument służący do zachęcania dłużników do terminowego regulowania dochodzonych w postępowaniu cywilnym należności alimentacyjnych. Długotrwałe odciążenie budżetu państwa od konieczności przyznawania kolejnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być premiowane wizją odstąpienia od żądania zwrotu części długu przypisanego do organu, który wiele lat temu przyznał i wypłacił świadczenie publicznoprawne służące zastąpieniu bezskutecznie egzekwowanych alimentów. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że w realiach rozpoznawanej sprawy postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z dnia [...] stycznia 2024 r., w którym to jednoznacznie wskazał on na wolę umorzenia przez organ zaległości długu z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, determinując tym samym rozpoznanie tego wniosku w trybie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Określenie trybu rozpoznania przez pryzmat osnowy wniosku sformułowanego przez Skarżącego, spowodowało tym samym, że organy ustalając z urzędu swoją właściwość (kolejno Prezydent P. oraz Wójt Gminy R.) przekazały finalnie wniosek do organu właściwego dłużnika, tj. Burmistrza M. R.. Organ właściwy dłużnika, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w toku którego podjął stosowne zdaniem Sądu czynności (tj. zwrócił się do komornika i uzyskał jego oświadczenie oraz zaświadczenie o dokonanych wpłatach), a następnie odmówił uwzględnienia przedmiotowego wniosku wskazując, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wymagane w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., ponieważ wobec Skarżącego nie była prowadzona skuteczna egzekucja, a ostatnia data wyegzekwowania roszczeń to [...] marca 2010 r. (co nie odpowiada okresom wskazanym w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.) Ustalenia organu w tym zakresie potwierdzają akta sprawy, a Skarżący ich nie kwestionuje. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, organy prawidłowo uznałyn że w sprawie nie zostały spełnione warunki skuteczności egzekucji, o których mowa w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., a tym samym brak było podstaw do uwzględnienia wniosku dłużnika na podstawie wskazanego przepisu. Przy tym dokonując oceny spełnienia przesłanek zawartych w powołanym przepisie prawidłowo organy swoje ustalenia w sprawie poczyniły na podstawie powyższego zaświadczenia, w którym komornik (organ prowadzący postępowanie egzekucyjne), na wezwanie organu właściwego dłużnika, ustalił stan wyegzekwowanych od dłużnika kwot w badanym okresie. Odnosząc się zaś do argumentacji Skarżącego, w której zarzuca on pominięcie przez organy trybu określonego w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. należy wskazać, że w rozpoznawanym stanie faktycznym – wobec jednoznacznego sformułowania wniosku przez Skarżącego - brak było podstaw do badania przez organ, w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., innych przesłanek umorzenia należności, odroczenia terminu płatności, bądź rozłożenia należności na raty należności. Postępowanie toczące się w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest bowiem odrębnym postępowaniem prowadzonym przed organem właściwym wierzyciela, a nie organem właściwym dłużnika, jak w niniejszej sprawie, w którym badaniu tego ostatniego organu podlega jedynie przesłanka skuteczności egzekucji w określonym czasie w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z powyższego wynika więc, że to nie w gestii organu leży wybór trybu umorzenia – z art. 30 ust. 1 czy ust. 2 u.p.o.u.a. – a determinowany jest on przede wszystkim poprzez zakres przedmiotowego wniosku, który w realiach sprawy Skarżący określił w sposób, obligujący do zastosowania art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Wobec powyższego niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i tym samym zarzuty naruszenia przepisów postępowania w związku z niezbadaniem sytuacji życiowej i materialnej Skarżącego – które to stanowią okoliczności istotne z punktu widzenia tego właśnie przepisu. Nie można bowiem czynić organom zarzutów z uwagi na brak wyjaśnienia okoliczności nieistotnych z punktu widzenia prawidłowo przyjętego przepisu stanowiącego podstawę wydanych przez nie rozstrzygnięć – a więc w niniejszej sprawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Bez wpływu na ocenę legalności wydanych w sprawie rozstrzygnięć pozostaje ponadto podniesiona na gruncie skargi argumentacja Skarżącego, gdzie wskazuje on jakoby wniesiony przez niego wniosek dotyczył całkowitego umorzenia zadłużenia oraz podnosi, że organ nie jest związany podstawą prawną wniosku i winien rozpoznać go na tyle szeroko by uwzględnić jego osnowę. Wyjaśnić należy zatem, że z analizy treści wniosku wynika jednoznacznie, że celem wnioskodawcy była prośba o umorzenie wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W ocenie Sądu, wobec tak jasno sformułowanego wniosku, nie było żadnych wątpliwości co do jego osnowy i tym samym organ nie miał podstaw aby występować do wnioskodawcy o jego doprecyzowanie. Podsumowując, skoro w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji, orzekając na skutek wniosku o umorzenie wypłaconej zaliczki alimentacyjnej ustaliły, że w sprawie nie zostały spełnione warunki skuteczności egzekucji, o których mowa w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., to tym samym nie mogły uczynić inaczej niż odmówić umorzenia kwoty zadłużenia stanowiącej należność główną z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.