II SA/Bd 685/11

Dnia 10 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Protokolant: Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2011 roku sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłacenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę II SA/Bd 685/11 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] lutego 2011 r. A. Ż. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Za okoliczności usprawiedliwiające wniosek wskazał, iż jest chory na schorzenia przewlekłe w wieku 55 lat, długotrwałe bezrobocie, brak pracy w G., że utrzymuje się jedynie z zasiłków opieki społecznej. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta, Kierownik Referatu Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz N. Ż. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego E. J. za okres od [...] października 2009 r. do [...] września 2010 r. w wysokości 2160,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi wynoszącymi na dzień wydania niniejszej decyzji 268,00 zł. Uzasadniając tę decyzję organ orzekający zacytował treść art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) i podkreślił, że ocenił sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Organ w obszernym uzasadnieniu przedstawił sytuację życiową skarżącego wskazując m. in., że jest on osoba rozwiedzioną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Jak podkreślił organ strona utrzymuje się z zasiłków pomocy społecznej oraz z dodatku mieszkaniowego. Wskazał także, że jakkolwiek skarżący zgłaszał problemy zdrowotne (nadciśnienie tętnicze, dolegliwości kręgosłupa, torbieli na kości biodrowej oraz chorobę przełyku Baretta), jednak nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności ani też orzeczeniem o niezdolności do pracy wydawanym do celów rentowych. Organ jednak nie posiada wiedzy specjalistycznej z zakresu medycyny, aby prawidłowo ocenić wpływ wskazanych schorzeń na możliwość zarobkowania. Organ podkreślił, powołując się na doświadczenie życiowe, że osoby w podobnym wieku bywają dotknięte różnymi schorzeniami, które jednak nie wykluczają zatrudnienia. Organ stwierdził, że bierność strony w zakresie, jednoznacznego określenia sytuacji zdrowotnej nie daje jednak organowi podstaw do uznania, że stan zdrowia wnioskodawcy jest czynnikiem uniemożliwiającym wywiązywanie się z zobowiązań alimentacyjnych. Podkreślono także, że wnoszący nie przedstawił żadnych wydatków ponoszonych przez stronę w związku z koniecznością leczenia czy rehabilitacji. Wskazano również, że A. Ż. od [...] czerwca 2008 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy, warunkiem uzyskania statusu osoby bezrobotnej jest m.in. zdolność do pracy. Wiek emerytalny strona osiągnie dopiero za 10 lat, jest więc w wieku produkcyjnym i nie można wykluczyć, że podejmie w przyszłości zatrudnienie, co wpłynie na poprawę sytuacji materialnej i możliwość spłaty zadłużenia. Ze względu na fakt, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nadmierne bezrobocie w G., strona, jak sugeruje organ, może podjąć zatrudnienie poza dotychczasowym miejscem zamieszkania. Dodatkowo organ wskazał, że od [...] grudnia 1996 r. do [...] czerwca 2008 r. tj. przez ponad 11 lat odwołujący nie był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Co jedynie przez stosunkowo krótki czas mogło być usprawiedliwione względami zdrowotnymi. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego organ doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do umorzenia długu ciążącego na wnioskodawcy, bowiem nie można wykluczyć, że strona w przyszłości podejmie pracę zarobkową odpowiednią do stanu zdrowia i posiadanych kwalifikacji i spłaci należności. Czasowy brak takich możliwości nie oznacza jednak, że strona nie będzie uzyskiwała w przyszłości dochodów. W obszernym odwołaniu od powyższej decyzji A. Ż. powtórzył argumenty, które zawarł we wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nadto zarzucił organowi niezrozumienie przyczyn wniosku o umorzenie należności. Strona wskazała, że jej sytuacja dochodowa nie pozwala na wywiązanie się z tego obowiązku. Nadto wiek (55 lat), bezrobocie i zła sytuacja na rynku pracy w G. oraz zły stan zdrowia stanowią okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku i umorzeniem długu. Odwołujący twierdzi, że lekarz medycyny pracy nie wydał pozytywnego orzeczenia o zdolności do prac interwencyjnych, jak również lekarz nie "dopuścił go do pracy" w przypadku innych ofert pracy operatora koparek, robotnika gospodarczego. Strona podkreśla też 30% bezrobocie w G., jak również i to, że nawet gdyby podjął pracę przypuszczając za najniższą krajową, to komornik i tak zajmie mu 60% wynagrodzenia, w takiej sytuacji niewiele środków pozostanie mu do życia. Podkreślił, że odroczenie płatności długu lub rozłożenie na go raty i tak nie rozwiąże jego sytuacji. Odwołujący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i pozytywną decyzję. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. po rozpatrzeniu odwołania A. Ż. od decyzji wydanej przez organ I instancji, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i prawne zawarte w decyzji organu I instancji podkreślając, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, bowiem ustalił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i należycie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. Kolegium nadto podzieliło stanowisko organu I instancji, że brak własnych dochodów i bezrobocie strony nie stanowią same przez się przesłanki do umorzenia należności. Załączone dokumenty z leczenia odwołującego wskazują natomiast na przewlekłe dolegliwości, a ich wpływ na zdolność tudzież niezdolność do pracy powinny być, ocenione przez odpowiedni organ orzeczniczy. Kolegium podkreśliło także, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń jest ulgą wyjątkową, gdy zachodzą sytuacje nadzwyczajne jednak zdaniem Kolegium sytuacja skarżącego do takich nie należy. A. Ż. mimo swego złego stanu zdrowia jest człowiekiem w wieku 55 lat, co nie wyklucza, że gdy stan zdrowia ulegnie poprawie, będzie mógł spłacić swe należności w przyszłości. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., A. Ż. zarzucił, że decyzja została oparta na całkowicie dowolnych ustaleniach prowadzących do wniosku, iż jest w stanie choćby w minimalnym stopniu wywiązać się z powstałego zadłużenia. Podkreślił, że znalazł się w szczególnie wyjątkowej sytuacji życiowej, która umożliwia umorzenie zadłużenia. Ponownie opisał swoją sytuację majątkową i zdrowotną, zaznaczając, że nie jest w stanie aktualnie i nie będzie już w stanie w ciągu kilku lat wywiązać się z powstałego zadłużenia, chociażby ze względu na jego wiek – 55 lat, duże bezrobocie i brak pracy w G. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie, pozostaje w zgodzie z obowiązującym prawem, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego A. Ż. o umorzenie należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na córkę N. Ż. jako osobę uprawnioną na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że stosownie do postanowień art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wraz z ustawowymi odsetkami. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołany przepis jest podstawą prawną decyzji podjętych przez organy administracji obu instancji i z tego powodu wymaga bliższej analizy. Z brzmienia przywołanego unormowania wynika, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń. Oznacza to, że organ ten podejmuje rozstrzygnięcie w warunkach uznania administracyjnego, przy czym ustawodawca w przepisie tym nie zamieścił żadnych przesłanek, które wyznaczałyby ramy podejmowania rozstrzygnięcia w tym zakresie. Istotny, z punktu widzenia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia jak i procedowania organu, jest zapis zawarty w cytowanym przepisie art. 30 ust. 2, iż " organ może umorzyć należności", co wskazuje na jednoznaczną wolę ustawodawcy pozostawienia rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza, jak wskazuje orzecznictwo, całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Oznacza to, iż organy administracji publicznej obowiązane są, w szczególności w odniesieniu do decyzji uznaniowych, do przestrzegania wszystkich zasad postępowania administracyjnego, które są następstwem zasady określonej w art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 1981r., sygn. akt SA 234/81, publ. ONSA 1981/1/23; wyrok NSA z dnia 21 lipca 1998r., sygn. akt II SA 506/98, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, LEX nr 41383). Z wyżej wskazanego przepisu można jedynie wyłuskać, iż ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Po pierwsze może on wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia o rozłożenie na raty a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie od najmniej dającego po wywołujący najdalej idący skutek. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny winien w pierwszej kolejności wykorzystać przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty a dopiero w ostateczności występować o umorzenie występującej należności. Zauważyć należy, że organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia odwołał się do okoliczności związanych z sytuacją osobistą i majątkową wnioskodawcy i zaznaczył, że strona nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego jej niezdolność do wykonywania pracy i uzyskiwania z tego tytułu środków finansowych. W rozpatrywanej sprawie skarżący wnioskiem z dnia [...] lutego 2011 r. wystąpił do organu pierwszej instancji o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń osobie uprawnionej w wysokości 2160 zł. Oznacza to, że strona wystąpiła o przyznanie jej najdalej idącego rozwiązania przewidzianego w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgłoszone żądanie stało się dla organów administracji wyznacznikiem zakresu prowadzonego postępowania. Z tego też powodu organy te nie były uprawnione do rozpatrywania innych przysługujących stronie możliwości poprawy własnej sytuacji. Natomiast zasadnie organy te poinformowały stronę o przysługującej jej takiej możliwości. Jak zostało to już zaznaczone decyzje w przedmiotowej sprawie podejmowane są w warunkach uznania administracyjnego, zatem do rozważenia pozostaje kwestia, czy organy obu instancji nie przekroczyły granic tego uznania. Analiza obu rozstrzygnięć podjętych w ramach kontrolowanego postępowania pozwala stwierdzić, że organy administracji w tym zakresie nie dopuściły się naruszeń prawa. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G. w motywach swojego rozstrzygnięcia wskazał, że strona jest osobą w wieku produkcyjnym i zdolną podjąć zatrudnienie, jak również to, że nie przedstawiła organowi orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jak również innego oświadczenia świadczącego o niezdolności strony do pracy, zatem organ ten odwołał się do określonego argumentu, który jego zdaniem uzasadniał podjęcie takiej decyzji. Organ odwoławczy natomiast w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia w sposób jednoznaczny zaakcentował, że skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu wskazującego na to, że ma ograniczone możliwości w podejmowaniu zatrudnienia i są one spowodowane złym stanem zdrowia. Nadto wskazany organ podniósł, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń musi być traktowane jako coś wyjątkowego i dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia muszą zachodzić szczególne okoliczności. Zdaniem Sądu argumentacja zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest prawidłowa i zasadnie akcentuje wyjątkowość umorzenia oraz to, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Skarżący w pismach kierowanych do organów administracji, jak również w skardze do tutejszego Sądu akcentuje w pierwszej kolejności zły stan zdrowia oraz zgłaszał zastrzeżenia, co do prawidłowości systemu udzielania świadczeń osobom uprawnionym do alimentów. Argumentacja skarżącego jak również podnoszone przez niego okoliczności zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. W pierwszej kolejności przyjdzie dostrzec, że skarżący nie przedkłada żadnych dokumentów potwierdzających prawdziwość podnoszonych przez niego twierdzeń. Zatem skarżący w żaden sposób nie wykazał, że jego sytuacja jest na tyle trudna i złożona, że nie jest w stanie spłacić należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oznacza to, że rozstrzygnięcia organów obu instancji nie są samowolne, lecz podjęte w granicach uznania administracyjnego, a tym samym nie można zarzucić im naruszenia przepisów prawa. Zdaniem sądu, kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie prawa nie narusza, a wydanie zaskarżonego aktu poprzedzone zostało wnikliwym zebraniem materiału dowodowego i jego dogłębną analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. Organ orzekający w sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, przedstawił wszelkie argumenty za i przeciw, opisał poczynione ustalenia i ustosunkował się do nich. Przeprowadził wszechstronną ocenę okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981r., sygn. akt SA 810/81, publ. ONSA 1981/1/4.). Reasumując, w ocenie sądu, w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów w pełni zasługują na uwzględnienie. Podnoszone w skardze zastrzeżenia strony nie stanowią naruszenia prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.