II SA/Bd 697/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Przemysław Rauchut po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2010 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] działający z upoważnienia Wójta Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. (GOPS) odmówił skarżącemu S. K. przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 300 zł oraz pomocy rzeczowej w postaci opału - węgla w ilości 300 kg. Jako powód takiego rozstrzygnięcia organ wskazał po pierwsze to, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania pomocy w formie zasiłku jednorazowego celowego, ponieważ jego dochód przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej – wynosi netto 855,23 zł przy kryterium dochodowym w wysokości 477 zł. Po drugie organ wskazał, że skarżący nie spełnia także warunków przyznania pomocy wynikających z art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362, ze zm.; dalej powoływanej jako "ustawa o p.s."), ponieważ z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy, to jest skarżący nie ponosi wysokich kosztów leczenia, opłat za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową. Organ podkreślił, że fakt przeznaczenia znacznej części zasobów finansowych na prowadzenie korespondencji z urzędami nie jest szczególna okolicznością uzasadniającą przyznanie zasiłków, a jednie świadczy o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych, co zgodnie z przepisem art. 11 ustawy o p.s. może stanowić podstawę do odmowy udzielenia pomocy. Organ podał także, że na dzień 26 maja 2010 r. wykorzystano już 18,03 % planowanych na ten rok środków i że miesięczny limit na realizację zadań własnych wynosi 3.333,33 zł, przy czym uwzględnić należy wzmożenie wydatków w okresie jesienno - zimowym spowodowane koniecznością zabezpieczania potrzeb związanych z ogrzaniem mieszkań. W odwołaniu od tej decyzji skarżący przedstawił kwotowo swoje wydatki i stwierdził, że nie wystarczy jemu pieniędzy na zakup węgla na zimę, wykładziny podłogowej do kuchni, koszul i obuwia. Podał, że żyje w narastających z miesiąca na miesiąc długach, których nie jest w stanie sam uregulować z uwagi na biedę i stan zdrowia - znaczny stopień niepełnosprawności spowodowany schizofrenią, depresją i innymi schorzeniami. Uznał, że jego sytuacja uzasadnia zastosowanie przepisu art. 41 ustawy o p.s. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (SKO) decyzję z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo uzasadnił fakt odmowy przyznania świadczenia ze względu na niespełnienie przez skarżącego warunków z art. 41 oraz art. 39 ustawy o p.s. Wskazano, że organ I instancji w oparciu o prowadzone postępowanie i zgromadzony w jego toku materiał dowodowy w zakresie warunków życiowych skarżącego dokonał słusznej oceny istnienia przesłanek z powołanych w postawie prawnej decyzji przepisów ustawy o p.s. Mając zaś na uwadze sytuację skarżącego SKO stwierdziło, że jednorazowa odmowa udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego nie oznacza pobawienia pomocy w ogóle. Nie pozbawia ona również możliwości ponownego ubiegania się o pomoc zarówno w formie pieniężnej jak i niepieniężnej w przypadku pogorszenia się sytuacji życiowej skarżącego. Organ podkreślił także, że z akt sprawy wynika, iż skarżący rezygnuje stale z odbioru żywności w ramach programu PEAD, a tym samym sam w pewien sposób doprowadza do pogorszenia swojej sytuacji bytowej, w zamian za oferowane jemu artykuły żywnościowe musi bowiem kupować sobie żywność, co wiąże się nierozerwalnie z kosztami. W skardze na powyższe rozstrzygniecie SKO skarżący zarzucił organowi brak uczciwości w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zasiłku celowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż rozstrzygając sprawę przyznania skarżącemu zasiłku celowego, zarówno organ I, jak i II instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego, nie wkraczając przy tym w uprawnienia organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sad nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. Oceniając zasadność zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, jak na wstępie rozważań, że decyzja ta nie uchybia prawu. Podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa o p.s. (cyt. na wstępie). Zgodnie z zasadami ogólnymi tej ustawy wyrażonymi w art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 4 pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystują własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego. Stosownie do treści art. 39 zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności zaś na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Zgodnie natomiast z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, stanowiącej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Powody, o których mowa w art. 7 pkt 2-15 ustawy o p.s. to: m.in. sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, przemoc w rodzinie, bezradność w sprawach prowadzenia gospodarstwa domowego, zdarzenie losowe i sytuacja kryzysowa... Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u skarżacego w dniu 26 maja 2010 r. wynika, że nadal prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego dochód w rozumieniu przepisu art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o p.s. wynosi łącznie 855,23 zł na co składa się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz renta w kwocie 702,23 zł. Ze świadczenia rentowego dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 203,06 zł, które jednak nie mogą być uwzględnione i pomniejszać dochód skarżącego. Wynika to z treści art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawa o p.s. nie przewiduje możliwości uwzględnienia innych potrąceń dokonywanych z przychodów, które wpływałyby na wysokość dochodu, od którego zależy przyznanie prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Słusznie zatem organy administracji obu instancji uznały, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 ustawy o p.s., co uniemożliwia przyznanie jemu zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 2 ustawy o p.s. pomimo spełnienia kryteriów sytuacyjnych wymienionych w art. 7 takich, jak niepełnosprawność, długotrwała, ciężka choroba. W tej sytuacji organy administracji obowiązane były z urzędu rozważyć możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Stosownie do treści art. 41 pkt 1 ustawy o p.s. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi, może być przyznany osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Rolą organów administracji było więc rozważenie, czy skarżący znajduje się w szczególnej sytuacji życiowej. Wskazać przy tym należy, że z treści przepisu art. 41 ustawy o p.s. wynika, że świadczenie tym przepisem przewidziane przyznawane są na podstawie uznania administracyjnego, co oznacza, że organ administracji swobodnie decyduje o tym, czy w konkretnej sprawie wystąpiły warunki uzasadniające przyznanie tego świadczenia i że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek przyznania zasiłku może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości jaką uzna za zasadną. Sytuacja życiowa skarżącego podlega, bowiem zestawieniu z możliwościami budżetowymi organu przyznającego zasiłek celowy. Wobec tego przyznanie skarżącemu zasiłku i to w wysokości go satysfakcjonującej możliwe jest dopiero po zweryfikowaniu stanu finansów przeznaczonych na tego rodzaju świadczenia. Organ administracji I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał na szczupłość środków finansowych jakimi dysponuje do końca roku 2010, zwracając uwagę na wzmożenie wydatków w drugiej połowie roku spowodowanych koniecznością zabezpieczania potrzeb związanych z ogrzewaniem. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżący mieszka w mieszkaniu składającym się z kuchni, pokoju i łazienki i wc, pobiera rentę aktualnie w związku z potrąceniami komorniczymi, w wysokości 499 zł, ma niewielkie koszty utrzymania – nie ponosi też wysokich kosztów leczenia. Skarżący uzyskuje już od dłuższego czasu różnorodną celowaną pomoc ze strony GOPS w C. – głównie finansową na zakup opału, oraz rzeczową w postaci artykułów żywnościowych w ramach programu "PEAD" (odmawia jej przyjęcia), a także odzieży, możliwości skorzystania z samochodu dla osób niepełnosprawnych w celu dojazdu do lekarza. Skarżący nie jest więc w szczególnie złej sytuacji życiowej, a mógłby być w dużo lepszej, gdyby przyjmował pomoc w postaci artykułów żywnościowych oraz gdyby nie marnotrawił środków finansowych na opłacenie wykonywania kserokopii w związku z prowadzeniem korespondencji z różnymi instytucjami. Mając na uwadze powyższe należy uznać, że słusznie organy administracji uznały, że w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego. Stanowisko organów jest też zgodne z zasadami udzielenia pomocy społecznej przedstawionymi na wstępie rozważań. Wobec tego, uznając iż w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki z art. 39 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1, ani z art. 41 pkt 1 ustawy o p.s. oraz, że odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.