II SA/Bd 717/05

Dnia 23 marca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Krystyna Witt po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi Bronisław P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2005r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości. oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2006r. Nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...] 2005r. Prezydenta Miasta T., umarzającej jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu na rzecz byłych właścicieli nieruchomości położonej w T. przy uł. [...], oznaczonej nr [...], o pow. 0,0386 ha, zapisanej w Księdze Wieczystej Nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa w trwałym zarządzie Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. Podstawę prawną wydania decyzji przez organ I instancji stanowił art. 136 ust. 3 i art. 261 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 261., z 2004r. poz. 2603; z późn zm.) Odwołanie od tej decyzji wnieśli Krystyna T., Wojciech P., Bronisław P. oraz Franciszek P. Zarzucili w nim, że przepis na który powołał się organ I instancji, różnicuje możliwość zwrotu nieruchomości w zależności od podstawy prawnej na mocy, której została wywłaszczona. W ich ocenie godzi to w zasadę równości obywateli wobec prawa. Ponadto wskazali, że nieruchomość jest zbędna Skarbowi Państwa na dotychczasowe cele co powoduje, że powinna być zwrócona na podstawie art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a jeśli nie jest możliwy zwrot majątku "w naturze", to organ powinien pouczyć o innych możliwościach załatwienia sprawy. Nadto, skarżący podnieśli, iż przejęcie nieruchomości było niezgodne z prawem, ponieważ "cele garażowe" nie mieszczą się w pojęciu celu użyteczności publicznej. Zostało to także potwierdzone decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Strony wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Rozpatrując odwołanie Wojewoda [...] stwierdził, że decyzja organu I instancji została wydana bez naruszenia przepisów prawnych. Wyjaśnił, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (cyt. na wstępie), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z treścią art. 216 i 216 a natomiast art. 136 i 137 stosuje się w stosunku do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie wyszczególnionych tam unormowań prawnych. Z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie, wynika że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania o zwrot, została wywłaszczona na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym, ustawy o postępowaniu wywłaszczeniowym z 1934 roku oraz dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945. Dekret ten jednak nie znalazł się w treści art. 216 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samym nieruchomości wywłaszczone na jego podstawie nie podlegają zwrotowi na podstawie wskazanej ustawy. Podkreślił, że przepis art. 216 jest przepisem szczególnym zawierającym katalog zamknięty i stosowanie wykładni rozszerzającej w tym względzie jest niedopuszczalne. W ocenie organu odwoławczego decyzja Prezydenta Miasta T. zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych powinna raczej sprowadzać się do odmowy zwrotu spornej nieruchomości, a nie umorzenia postępowania. Obydwie jednak formuły prowadzą do podobnego rozstrzygnięcia i w tym aspekcie poza względami proceduralnymi decyzja Prezydenta Miasta T. nie narusza prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Wojewody [...] i zwrot prawowitym spadkobiercom nieruchomości, wywłaszczonej w ich ocenie z rażącym naruszeniem prawa. Wskazali, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uznał, że orzeczenie wywłaszczeniowe zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. w zakresie celu wywłaszczenia oraz przepisów o postępowaniu wywłaszczeniowym poprzez nie ustalenie przedmiotu wywłaszczenia i że te okoliczności nie zostały podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponownie podkreślił, że wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna dla dotychczasowego użytkownika ponieważ została opuszczona przez Policję i przekazana o zbycia przez Agencję Mienia Wojskowego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że fakt stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego nie oznacza, że nieruchomość może być zwrócona w trybie określonym przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając sprawę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu, iż została wydana z naruszeniem prawa mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawą materilano - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej do sądu decyzji administracyjnej są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603; z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o nieruchomościach. Zgodnie z art. 136 ust. 3 tej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten, na mocy art. 216 ustawy o nieruchomościach, stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wymienionych w art. 216 ustaw i dekretów. Wśród tych aktów prawnych nie wymieniono dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138), który niewątpliwie był podstawą wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa, z dniem 9 maja 1945r. spornej nieruchomości od spadkobierców Józefa C. (dowód: orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] 1950r. - 16 akt administracyjnych). Oznacza to, że skarżący nie mogą żądać zwrotu spornej nieruchomości z braku podstaw prawnych takiego żądania. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że przepis art. 216 ustawy o nieruchomościach zawiera enumeratywne wyliczenie ustaw (dekretów) i poszczególnych przepisów i że norma prawna zawarta w tym artykule ma charakter wyjątkowy, rozszerzający jedynie pojęcie nieruchomości wywłaszczonej, do którego odwołuje się art. 136 ust. 3 tej ustawy i - jako taka - nie może być interpretowana rozszerzająco ( T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości W-wa 1998 s. 176-177, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 3 czerwca 2004r. ONSA i WSA 2005/6/128, wyrok NSA z 5 maja 2000r. System Informacji Prawnej Lex w 77630). Takie stanowisko zajęła też E. Łętowska w glosie aprobującej do wyroku NSA z 20 czerwca 2001r., sygn. akt II SA/Gd 2869/00, stwierdzając, że artykuł 216 ustawy o nieruchomościach konstruuje w wyczerpujący sposób zakres odesłania i zawartego w nim wyliczenia aktów normatywnych odejmujących w swoim czasie własność nie można traktować go, jako egzemplifikacji lecz jako listę zamkniętą (OSP 2002/4/53). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela powyżej zaprezentowane poglądy. W przypadku więc zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości przejętej na podstawie innego aktu prawnego aniżeli wymienione w art. 216 ustawy o nieruchomościach, organ właściwy, orzekający w sprawach zwrotu, zobowiązany jest wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości w trybie przepisów ustawy o nieruchomościach, bowiem brak jest w takiej sytuacji materialnoprawnej podstawy do jego prowadzenia, a więc prowadzenia postępowania administracyjnego nie jest dopuszczalne. Tak też uczynił Prezydent Miasta T. w niniejszej sprawie, orzekając jako organ I instancji. Pogląd wyrażony w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu II instancji co do tego, że w okolicznościach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy powinno dojść raczej do odmowy zwrotu spornej nieruchomości, nie jest w ocenie Sądu właściwy, ale nie wpływa to na ocenę zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa, jako, że organ ten utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Należy wobec tego stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły przepisów prawa i dlatego skarga podlega stosownie do treści art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.). Odnosząc się dodatkowo do kwestii wydania przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzji stwierdzającej, że orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] 1950r. o wywłaszczeniu spornej nieruchomości zapadło z naruszeniem prawa, wskazać należy, że nie jest to dla skarżących podstawa do wystąpienia o zwrot nieruchomości w trybie przepisów ustawy o nieruchomościach, lecz ewentualnie może ten fakt być podstawą innego rodzaju żądań, w tym odszkodowawczych, dochodzonych na drodze postępowania przed sądem powszechnym w trybie przepisów kodeksu cywilnego.