II SA/Bd 719/08

13 listopada 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie WSA: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2008r. sprawy ze skargi D.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego powstałej z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 719/08 UZASADNIENIE Decyzją z [...]. nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], na podstawie art.9a, art.12 ust. l, art.16, art.18 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz.732 z późn. zm.) oraz art.61 i art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.732 z późn. zm.) odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego D. O. powstałej z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, na rzecz uprawnionego do świadczenia alimentacyjnego O. O. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że w okresie od l października 2005r. do 10 czerwca 2007r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej na podstawie decyzji z dnia[...] znak: [...] oraz decyzji z dnia [...] znak: [...] wypłacał zaliczkę alimentacyjną w wysokości - 170,00 zł miesięcznie na rzecz uprawnionego małoletniego O. O. Wysokość zaliczek alimentacyjnych wypłaconych wierzycielowi we wskazanym wyżej okresie powiększonych o 5% wynosi łącznie - 3.748,50 zł. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił, że wnioskodawca D. O. od dnia 10 lipca 2006r. odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w [...], a jej koniec przypada na dzień 10 czerwca 2013 r. Wnioskodawca nie posiada oszczędności ani własnych źródeł dochodów, nie wykonuje też w zakładzie karnym żadnej odpłatnej pracy. Ponadto z materiału dowodowego wynika, że D. O. posiada mieszkanie pozostające w zasobach Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, którego jednak nie wynajmuje. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika ponadto, że wnioskodawca choruje na miażdżycę, ma wadę słuchu, z powodu której wymaga częściowej opieki drugiej osoby, a także jest pod stałą opieką lekarza psychiatry. Wskazując na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności dłużnika alimentacyjnego organ I instancji podniósł, że obecny brak możliwości zarobkowania oraz wskazany przez wnioskodawcę rodzaj dysfunkcji, nie zwalnia go z obowiązku alimentacyjnego wobec syna O. O. W ocenie organu, po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności, przy dołożeniu należytej staranności D. O. może podjął działania zmierzające do uregulowania powstałych należności. Odwołanie od tej decyzji wniósł D. O. wywodząc, że została ona wydana z naruszeniem art.7 i 77§1 k.p.a. Zarzucił organowi błędne ustalenie jego możliwości zarobkowych wskazując, że po opuszczeniu zakładu karnego w 2013r. jego możliwości zarobkowe nie pozwolą mu na spłatę wysokiego zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W ocenie odwołującego się, z uwagi na stan zdrowia, wykształcenie oraz karalność znalezienie przez niego jakiejkolwiek pracy będzie bardzo trudne. Podniósł, że spłata ego długu przekracza jego możliwości finansowe, co uzasadnia słuszność złożonego wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w związku z art. 12 ust.1 i art.16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia powołano się na art. 12 ust. l ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 %.Przepis ten wprowadza zatem zasadę, od której wyjątek przewiduje art.16 wskazanej ustawy stanowiąc, że właściwy organ może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego (...) uwzględniając jego sytuację dochodowa i rodzinną ( art. 16 ustawy ). Decyzja o umorzeniu lub odmowie umorzenia tego rodzaju należności jest więc wydawana w granicach uznania administracyjnego. A zatem przedmiotem niniejszego postępowania może być tylko kwota zaliczki alimentacyjnej wypłacona przez organ I instancji. Organy administracji publicznej rozstrzygające niniejszą sprawę nie są uprawnione do wydawania jakichkolwiek rozstrzygnięć, których przedmiotem byłyby zaległości z tytułu alimentów, w odniesieniu do których egzekucję prowadzi komornik sądowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odnosząc się do stanu faktycznego sprawy uznało za prawidłowe ustalenia organu I instancji odnośnie sytuacji rodzinnej i dochodowej odwołującego. Wskazano, że D. O. pozostaje w trudnej sytuacji związanej z jego stanem zdrowia oraz odbywaniem kary w warunkach izolacji, ale z drugiej strony nie wykorzystuje on wszystkich własnych możliwości dotyczących np. możliwości wynajęcia mieszkania, które posiada. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie art.7 i 77 k.p.a. Zdaniem skarżącego organ II instancji błędnie uznał, iż posiada on tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego, który upoważniałby go do dysponowania tym lokalem w celu uzyskania z niego określonych dochodów. W ocenie skarżącego organy błędnie ustaliły ponadto, że nie ma on orzeczenia o niepełnosprawności, mimo udokumentowania tego faktu stosownym orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Zdaniem skarżącego organ ustalił stan faktyczny sprawy sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, czym dopuścił się naruszenia art. 77 k.p.a. Uchybienie to miało niewątpliwy wpływ na treść zaskarżonej decyzji, gdyż nieprawidłowe ustalenie jego sytuacji majątkowej, zdrowotnej oraz możliwości zarobkowych przesądziło o negatywnym dla niego rozstrzygnięciu. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 16 obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz.732 z późn. zm.) organ właściwy wierzyciela mógł umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Jak wskazuje brzmienie tego przepisu, i co słusznie wskazało Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności alimentacyjnych zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o umorzeniu należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych musi zatem spełniać wymagania stawiane w procedurze administracyjnej rozstrzygnięciu o tym charakterze. W ocenie Sądu organy administracji publicznej obu instancji naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8 i art.77 § 1 k.p.a. Z art.7 kpa wynika obowiązek organu załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt ISA 945/00, opublikowane w elektronicznym Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 79608). Zbadanie przeto sytuacji materialnej dłużnika alimentacyjnego zobowiązanego do zwrotu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych powinno uwzględniać jego słuszny interes. Oznacza to, iż organ powinien sprawdzić sytuację rodzinną, majątkową i możliwości zarobkowe osoby zobowiązanej w kontekście ustalenia, czy zwrot należności nie wywoła u dłużnika niedostatku, a więc braku możliwości zaspokojenia podstawowych życiowych potrzeb. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy nie dość szczegółowo zbadały stan faktyczny, co skutkowało przy orzekaniu przekroczeniem granic przyznanej im swobody orzekania. Oceniając sytuację dochodową skarżącego organy poprzestały na ustaleniu, iż skarżący po opuszczeniu zakładu karnego w 2013r. może pracować w warunkach chronionych. Takie stwierdzenie, aczkolwiek istotne nie może być uznane za wyczerpujące w przedmiocie ustalenia możliwości zarobkowych skarżącego. Fakt, iż jest on osobą zdolną do pracy tylko w warunkach pracy chronionej może ograniczać w sposób bardzo istotny jego faktyczne możliwości zatrudnienia, szczególnie zważywszy, że do końca odbywania kary pozbawienia wolności, który przypada na koniec 2013r. skarżący praktycznie jest pozbawiony możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z uwagi na ograniczenia zdrowotne. Trudno jest nadto uznać za spełnienie wymagań, jakich oczekuje się od organu w przypadku rozstrzygnięcia o charakterze uznania administracyjnego, nie poparte żadnymi dowodami stwierdzenie, iż skarżący nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych rezygnując z możliwości wynajęcia przysługującego mu lokalu mieszkalnego. Twierdzenie to w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wydaje się być przedwczesne i powinno zostać zweryfikowane w postępowaniu dowodowym poprzez poczynienie ustaleń co do charakteru tytułu prawnego, jaki przysługuje skarżącemu do lokalu mieszkalnego, a w szczególności czy tytuł ten daje stronie uprawnienie do dysponowania lokalem poprzez oddanie go w najem. Powyższe braki w postępowaniu powodują, że zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony została przez organy naruszona poprzez zbyt autorytarną, nie znajdującą pokrycia w materialne dowodowym ocenę możliwości finansowych skarżącego, a tym samym niewłaściwe zastosowania art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, że materiał dowodowy nie został w niniejszej sprawie oceniony w sposób wyczerpujący, zaś stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony w sposób nie budzący wątpliwości, a tym samym zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić rozważania dotyczące prawidłowego ustalenia stanu faktycznego przy uwzględnieniu dyspozycji art. 7 i 77 K.p.a. oraz przesłanek warunkujących umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 wymienionej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.