II SA/Bd 720/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Ewa Majchrzak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze Skarbu Państwa ( Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy ) na rzecz adwokata Z. J. kwotę 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 ) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z [...], nr [...], Prezydent Miasta W., działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych", wymeldował J. W. z pobytu stałego z lokalu nr 7 położonego we W. przy ul. [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się co do zasady w sprawach o wymeldowanie, że opuszczenie lokalu powinno być dobrowolne. Równoważne zaś dobrowolnemu opuszczeniu lokalu (miejsca zameldowania) są wszystkie te przypadki, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana. Organ w stanie faktycznym sprawy podkreślił następujące okoliczności: J. W. zameldowany został w powyższym lokalu w dniu 8 września 1977 r. W dniu 17 listopada 1995 r. D. i J. W. nabyli ten lokal na własność. Małżeństwo W. zostało rozwiązane w dniu 26 listopada 2009 r., a już w dniu 29 kwietnia 2009 r. postanowieniem Sądu Rejonowego we W. J. W. otrzymał zakaz zbliżania się do żony D. W. na odległość mniejszą niż 100 m. Z uzasadnienia postanowienia Sądu wynikało, że ww. zobowiązał się do natychmiastowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z żoną i wskazał, że będzie przebywał u matki. Wobec J. W. zastosowane zostały środki zapobiegawcze inne niż tymczasowe aresztowanie pod warunkiem opuszczenia przez ww. lokalu zajmowanego wspólnie z żoną w terminie do dnia 20 kwietnia 2009 r., do godz. 20:30. Organ w toku postępowania wyjaśniającego ustalił, że J. W. lokal opuścił i nie zamieszkuje w nim do chwili obecnej. Okoliczność ta została ustalona na podstawie wyjaśnień stron, wyjaśnień K. K. (pełnomocnika J. W.), zeznań świadków składanych pod odpowiedzialnością karną oraz wyjaśnień samego J. W., który przyznał, że nie mieszka pod adresem stałego zamieszkania. W związku z powyższym organ wskazał, iż na gruncie niniejszej sprawy poza sporem pozostaje ustalenie, że J. W. nie przebywa w lokalu, w którym zameldowany jest na pobyt stały. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie sądu powszechnego orzekające jego eksmisję. Organ podniósł, że utrzymywanie zameldowania ww. osoby prowadziłoby do tworzenia fikcji meldunkowej. Skarżący działając przez pełnomocnika wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym zarzucił organowi naruszenie art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zauważył, że ustalenia w sprawie wymagało, czy opuszczenie lokalu było trwałe i dobrowolne. W jego przekonaniu postępowanie dowodowe organu było pobieżne, ukierunkowane na fakt opuszczenia lokalu przez skarżącego. Organ nie wziął pod uwagę, że skarżący został przymuszony do opuszczenia lokalu, gdyż była żona najpierw dokonała wymiany zamków, a następnie wzywała interwencję policji w każdej sytuacji, gdy ww. starał się dostać do lokalu. W rozpoznawanej sprawie zdaniem skarżącego nie doszło do definitywnego zerwania więzi z miejscem stałego zamieszkania bez ujawnienia na zewnątrz woli powrotu osoby. Postanowienie sądu mające charakter tymczasowego środka zapobiegawczego nie może decydować o przyjęciu, że nastąpiło trwałe zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania. Ww. przebywa obecnie w areszcie i po jego opuszczeniu ma zamiar wrócić do miejsca stałego zameldowania. Opuszczenie lokalu pozbawione jest zdaniem odwołującego się trwałości i dobrowolności. Decyzją z dnia [...], nr [...], Wojewoda Kujawsko-Pomorski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ opierając się na dowodach zgromadzonych przez organ I instancji, ponieważ strona odwołując się nie przedstawiła żadnych nowych faktów mających wpływa na wynik sprawy, uznał, że odwołujący się opuścił lokal i w nim nie przebywa. Stan ten wyczerpuje przesłankę z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy J. W. podniósł, iż nie zachodziły w niniejszej sprawie przesłanki uzasadniające jego wymeldowanie z miejsca pobytu stałego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: • przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, • przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 10, 77 i 80 k.p.a. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wskazał, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru trwałego i dobrowolnego. W udzielonej odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania, przy czym zgodnie z przepisem art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, iż nie doszło do naruszenia prawa w wyżej wskazany sposób, co w konsekwencji przesądza o niezasadności skargi. Materialnoprawną przesłankę wymeldowania skarżącego stanowi powołany przez organy przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Kluczowym więc zagadnieniem dla rozstrzygnięcia sprawy było przesądzenie kwestii, czy strona "opuściła miejsce stałego pobytu". By można było dokonać prawidłowej oceny w tym zakresie należy wyjaśnić znaczenie tego pojęcia. W ocenie skarżącego, w stosunku do niego nie zaszły powyższe przesłanki uzasadniające wymeldowanie, albowiem nie opuścił on miejsca pobytu stałego w sposób dobrowolny. Odnosząc się do zarzutów skargi niewątpliwie należy odnotować, że na "trwałość" i "dobrowolność" opuszczenia miejsca stałego pobytu, jako koniecznych przesłanek wymeldowania, często powołuje się orzecznictwo. Jednakże trzeba też zauważyć, że ustawodawca nie dookreślił charakteru zawartego w w/w przepisie pojęcia "opuszczenia" miejsca stałego pobytu, nie precyzując, czy winno ono mieć jakiś kwalifikowany charakter, tak co do jego przyczyn, sposobu, czy też czasu jego trwania. Dlatego też należy z dużą ostrożnością podchodzić do tworzenia swoistych definicji pojęcia "opuszczenia" miejsca pobytu stałego. Pojęcie to każdorazowo należy odnosić do indywidualnej sytuacji strony, tym bardziej, że orzecznictwo wykładnię pojęcia "opuszczenia" miejsca stałego pobytu, polegającą na przyjęciu, że opuszczenie to winno mieć charakter "dobrowolny" i "trwały", wypracowało na tle spraw, w których najczęściej strony powoływały się na fakt fizycznego uniemożliwiania im pobytu w miejscu zamieszkania. Interpretacja taka jest niewątpliwie przydatna w powyżej wskazanym stanie faktycznym, jednakże nie ma ona uniwersalnego charakteru. Z łatwością bowiem można przytoczyć przykłady zasadnego wymeldowania w sytuacji, kiedy owa "dobrowolność" (opuszczenia miejsca stałego pobytu) w sensie literalnym tego pojęcia nie zachodzi. Dotyczyć będzie to np. sytuacji, kiedy dana osoba nie płaci czynszu za lokal i z tego powodu w stosunku do niej zapada wyrok nakazujący eksmisję, po wykonaniu którego znalazła się poza dotychczasowym lokalem, z pewnością nie w sposób "dobrowolny". Innym przykładem może być fizyczne usunięcie z mieszkania pobytu stałego osoby, która podjęła nieskutecznie prawne środki zmierzające do przywrócenia naruszonego posiadania lokalu (oddalenie powództwa przed sądem powszechnym o naruszenie posiadania, np. z powodu przekroczenia terminu do jego wniesienia, określonego w art. 344 § 2 k.p.c.). Podobnie jak w przypadku "dobrowolności" opuszczenie miejsca stałego pobytu, również "trwałość" jego opuszczenia nie wynika z przepisu art. 15 ust. 2 w/w ustawy, lecz została wypracowana przez orzecznictwo, które jednak nie wyjaśnia, kiedy owa trwałość już zachodzi, a kiedy jeszcze ona nie zachodzi. Pojęcie "trwałości" nie oznacza również ściśle określonego stanu w języku potocznym. Słowniki języka polskiego, definiują to pojęcie jako "stan istniejący przez dłuższy czas lub nieulegający szybkim zmianom". W rozpoznawanej sprawie udowodniony został fakt opuszczenia lokalu przez skarżącego. Nie przebywa on w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania. To, że przebywa w niedalekiej odległości (klatka schodowa, stajenka) nie jest dowodem na przebywanie w konkretnym lokalu. Skarżący świadomie i dobrowolnie zdecydował się na opuszczenie miejsca stałego zameldowania. Świadczy o tym postanowienie Sądu Rejonowego we W. z dnia 29 kwietnia 2009 r., sygn. akt II Kp 285/09. Wobec skarżącego zastosowano środek zapobiegawczy w pkt c sentencji postanowienia w postaci dozoru policji, zobowiązując go do powstrzymania się od przebywania w lokalu we W. przy ul. [...] oraz zakazując jemu zbliżania się do żony na odległość mniejszą niż 100 m, zamiast tymczasowego aresztowania, pod warunkiem opuszczenia przez niego lokalu zamieszkiwanego wspólnie w terminie do 29 kwietnia 2009 r., do godz. 20:30. Z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego we W. wynika, że zastosowano środek zapobiegawczy określony w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 r., Nr 180, poz. 1493 ze zm.), gdyż J. W. zobowiązał się do natychmiastowego opuszczenia lokalu zajmowanego z żoną i wskazał, że będzie przebywał u matki, przy ul. [...]. Zgodnie z art. 14 ust. 1 powyższej ustawy, obowiązującym w dacie orzekania przez sąd i organy administracji, jeżeli zachodzą przesłanki dla zastosowania tymczasowego aresztowania wobec oskarżonego o przestępstwo, o którym mowa w art. 13, sąd może zamiast tymczasowego aresztowania zastosować dozór Policji, pod warunkiem, że oskarżony opuści lokal zajmowany wspólnie z pokrzywdzoną, w wyznaczonym przez sąd terminie, i określi miejsce pobytu. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na charakter środka zapobiegawczego zastosowanego wobec skarżącego przez sąd powszechny. Wywiera on taki skutek, zdaniem Sądu, jak egzekucja obowiązku opróżnienia lokalu służącego zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika. W świetle powyższego, Sąd doszedł do następującej konkluzji. Należy uznać, że nie w każdym przypadku uzasadniającym wystąpienie przesłanek do wymeldowania w oparciu o przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych możliwe będzie zaistnienie i wykazanie "dobrowolności" i "trwałości" opuszczenia miejsca stałego pobytu. Zawsze jednak "opuszczenie" miejsca pobytu stałego musi oznaczać wyzbycie się posiadania lokalu jako miejsca stanowiącego dotychczasowe centrum życiowe, a to z kolei oznacza "definitywność" zdarzenia (zakończonego, dokonanego), jakim jest opuszczenie dotychczasowego miejsca koncentrowania się centrum życiowego. Sytuacja taka różni się swym znaczeniem od innych mniej definitywnych sytuacji, w których rozpoczęty proces opuszczania miejsca pobytu stałego nie został definitywnie zakończony lub też zachodzi zwykła nieobecność w miejscu centrum życiowego, charakteryzująca się brakiem jego utraty, przy czym utrata ta może być wynikiem nie tylko dobrowolnego zachowania, ale też sytuacji niedobrowolnych, lecz zgodnych z prawem. W ocenie Sądu niewątpliwie w większości sytuacji czytelną oznaką opuszczenia miejsca pobytu stałego jest zerwanie z nim wszystkich więzi. Jednakże faktu tego nie można uznać za warunek konieczny wymeldowania, albowiem można wskazać na liczne przykłady, kiedy osoba niemieszkająca w dotychczasowym lokalu zameldowania posiada z nim szereg więzi, których nie chce zrywać. Może to dotyczyć faktu, że jest właścicielem tego lokalu, faktu, iż spotyka się w nim ze swymi dziećmi, faktu, iż odwiedza często ten lokal, faktu, iż posiada w nim swoje rzeczy, czy też faktu, iż jest z nim emocjonalnie związana. W konsekwencji należy uznać, że to nie zerwanie więzi z lokalem decyduje o jego opuszczeniu, lecz utrata lokalu, jako miejsca koncentrowania się w nim centrum życiowego, a więc jego ważnej funkcji, którą dotychczas pełnił. Opuszczenie miejsca pobytu stałego z reguły musi być objęte wolą, a więc musi być dobrowolne, nie można jednak zarazem uznać, iż musi temu towarzyszyć dodatkowa wola pozyskania innego miejsca pobytu stałego. Nie wynika to bowiem z żadnego przepisu prawa. Przepis art. 5 ust. 2 omawianej ustawy stanowi co prawda, że "w tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu stałego", lecz przepis ten nie wymaga, by każdy obywatel posiadał miejsce pobytu stałego. Przepisy innych aktów normatywnych nie stwarzają takiego wymogu. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 52 ust. 1 zapewnia każdemu wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. Swobodzie i wolności wyboru miejsca zamieszkania oraz pobytu nie towarzyszy przymus przynależności do jakiegoś miejsca pobytu stałego, a tym bardziej rejestracji tego faktu. Trzeba pamiętać, że jest to jedna z podstawowych wolności obywatelskich. Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji skarżącego, należało uznać, że w stosunku do niego zaszły przesłanki wymeldowania, albowiem opuścił on miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 w/w ustawy. Trzeba zaznaczyć, że skarżący dopuścił się świadomie szeregu nagannych działań, które spowodowały skutek w postaci zastosowanego w stosunku do niego przez Sąd Rejonowy we W. środka zapobiegawczego, do którego zastosował się dobrowolnie. Postanowienie to jest wykonalne. Skarżący miał prawo złożenia zażalenia do Sądu Okręgowego na to orzeczenie, czego nie uczynił. Konsekwencje prawne czynów jakich dopuszcza się osoba wobec członków swojej rodziny, należą do tych okoliczności, które są powszechnie znane w społeczeństwie. Stąd też osoba, która kierując się wolną wolą dopuszcza się czynu zagrożonego sankcją karną, musi liczyć się ze stosowną reakcją ze strony państwa. Oznacza to sytuację, że choć zamiarem skarżącego nie było opuszczenie miejsca pobytu stałego, to podjęty przez niego zrealizowany zamiar dokonania w/w nagannych niezgodnych z prawem działań, w sposób nieuchronny i zgodny z prawem musiał doprowadzić i doprowadził do opuszczenia przez niego miejsca pobytu stałego, a więc utraty lokalu dotychczasowego zamieszkania. W świetle powyższego, dokonując oceny, czy w przedmiotowej sprawie zaistniały w stosunku do skarżącego przesłanki z art. 15 ust. 2 w/w ustawy należało uznać, że w sprawie w pełni zaszły przesłanki do jego wymeldowania. Przesłanki te w pierwszym rzędzie spełniły się z powodu opuszczenia miejsca stałego pobytu wskutek zastosowania się do postanowienia Sądu Rejonowego we W. Skarżący opuścił miejsce stałego pobytu, a uczestniczka postępowania podjęła kroki zmierzające do uniemożliwienia powrotu do mieszkania skarżącemu, czego przejawem jest usunięcie z lokalu jego rzeczy, a skutkiem tego zaistniała sytuacja identyczna jak po wykonaniu eksmisji w drodze egzekucji (usunięcie osoby wraz z jej rzeczami). Skarżący nie podjął żadnych środków prawnych, które przywróciłyby posiadanie przez niego lokalu. W doktrynie prawa konstytucyjnego sformułowano koncepcję prewencyjnej ochrony praw i wolności jednostki. Polega ona na tym, że jednostka może wezwać odpowiedni organ, aby ten podjął działania zapobiegające zagrożeniu lub naruszeniu jej praw i wolności bądź przynajmniej podjął działania mające na celu zmniejszenie zagrożenia albo niebezpieczeństwa ich naruszenia /B. Banaszak, Prawo konstytucyjne, C.H. Beck Warszawa 2004, s. 478/ (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. II SA/Go 278/09). W sytuacji faktycznej, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, wydanie przez organ meldunkowy decyzji o wymeldowaniu osoby dopuszczającej się czynów zabronionych przeciwko członkom swojej rodziny stanowi tego rodzaju prewencyjną ochronę praw i wolności osób narażonych na to, że staną się ofiarami przestępstwa. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który mógłby skutkować jej uchyleniem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Na podstawie art. 205 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania strony reprezentowanej przez adwokata ustanowionego w ramach prawa pomocy.