II SA/Bd 725/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek ( spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Majchrzak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2019r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2019 r. (Nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z [...] sierpnia 2018 r., którą uznano za świadczenie nienależnie pobrane kwotę [...]zł uzyskaną przez K. B. na podstawie decyzji z [...] października 2017 r. w formie jednorazowego zasiłku celowego na straty powstałe w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach. W dniu [...] września 2017 r. K. B. wystąpił z wnioskiem o przyznanie pomocy na odbudowę budynków gospodarczych (w tym stodoły) – w związku ze szkodą spowodowana nawałnicą. Wraz z wnioskiem złożył on oświadczenie, z którego wynikało, iż budynki te służyły zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych. Ustalając zakres zniszczeń organ pomocy społecznej – Wójt [...] w K. przyznał K. B. pomoc w kwocie [...]zł. Decyzji wydanej w tym przedmiocie w dniu [...] października 2017 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Wnioskującemu wypłacono świadczenie w dwóch transzach do [...] grudnia 2017 r. Decyzja przyznająca świadczenie została uchylona mocą decyzji SKO w B. z dnia [...] grudnia 2017 r. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji, decyzją z [...] stycznia 2018 r., odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia ponad kwotę [...]zł. Również ta decyzja została uchylona w toku postępowania odwoławczego przez SKO w B. w dniu [...] marca 2018 r. Kolejna decyzją z [...] maja 2018 r. Wójt Gminy K. odmówił skarżącemu przyznania jednorazowego zasiłku celowego na odbudowę budynku gospodarczego (stodoły) – ustalając w toku postępowania, że budynek stodoły objęty wnioskiem z [...] września 2017 r. nie był wykorzystywany do przechowywania płodów rolnych i sprzętu rolniczego. Odwołanie wniesione od powyższej decyzji zostało oddalone decyzją SKO w B. z dnia [...] lipca 2018 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 29 stycznia 2019 r. (sygn. akt II SA/Bd 1047/18) oddalił skargę wywiedzioną przez K. B.. Wydanie przez SKO w B. decyzji w dniu [...] lipca 2018 r. dało organowi I instancji podstawę do wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania kwoty wypłaconego zasiłku celowego za kwotę świadczenia nienależnie pobranego – o czym został skarżący zawiadomiony pismem z dnia [...] lipca 2018 r. Postępowanie to zakończone zostało wydaniem przez Wójta [...] w K. decyzji Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. Decyzją to uznano za świadczenie nienależnie pobrane kwotę zasiłku celowego uzyskaną przez skarżącego na mocy decyzji z [...] października 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przebieg postępowania prowadzonego w przedmiocie ustalenia uprawnień do zasiłku celowego i wyjaśnił, że materiał dowodowy zgromadzony w tym postępowaniu pozwala na uznanie, że wypłata zasiłku celowego nastąpiła na podstawie przedstawionych przez skarżącego nieprawdziwych informacji. W tej sytuacji, w ocenie organu I instancji, doszło do pobranie nienależnych świadczeń w rozumieniu przepisu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Na skutek odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez K. B. wydana została zaskarżona decyzja – opisana na wstępie. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia SKO w B. wskazało, że w świetle wyników postępowania dowodowego prowadzonego przed organem I instancji nie było możliwe przyznanie skarżącemu pomocy celowej na pokrycie kosztów odbudowy drewnianej stodoły – co zostało potwierdzone stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zaprezentowanym w uzasadnieniu wyroku z 29 stycznia 2019 r. Organ odwoławczy uznał zaskarżone rozstrzygnięcie za zgodne z prawem i w oparciu o art. 138 §1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję wydaną w oparciu o art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. W skardze wniesionej od powyższej decyzji K. B. zarzucił organom nie sprawdzenie, jakie to nieprawdziwe informacje przekazał on organom pomocy społecznej. Skarżący podnosił, że nie uwzględniono zeznań świadka, który wskazywał na wywożenie przez niego słomy ze stodoły i jej użytkowanie przed nawałnicą. Skarżący uznał za niezgodne z art. 77 k.p.a. przerzucanie na niego obowiązku udowodnienia, że nie posiada on wystarczających środków finansowych na odbudowę stodoły. Zarzucił pominięcie w tym aspekcie, uzyskanych w toku wywiadu środowiskowego, informacji o jego aktualnej sytuacji majątkowej. Skarżący domagał się również uznania jego zasług dla Gminy K.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z powołaniem się na dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz.2167). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi jest decyzja ustalająca wysokość nienależnie pobranego zasiłku celowego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 – dalej powoływaną jako "u.p.s."). W świetle tych regulacji (art. 6 pkt 16 u.p.s.) za nienależnie pobrane świadczenie uznaje się świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Wykładnia językowa sformułowania "nieprawdziwe informacje" wskazuje na jego obiektywny charakter – "nieprawdziwą informacją" jest informacja niezgodna ze stanem faktycznym. W rozpoznawanej sprawie organy przyjęły, że uzyskanie przez skarżącego świadczenia w kwocie [...]zł nastąpiło na podstawie przedstawienia przez niego nieprawdziwych informacji co do niezbędności budynku gospodarczego (stodoły) dla celów związanych z zaspokajaniem potrzeb bytowych. Skarżący podważa zaś ustalenia organów – forsując twierdzenie, że korzystał ze stodoły bezpośrednio przed jej zniszczeniem wskutek nawałnicy i obecnie nie jest w stanie samodzielnie jej odbudować. Zarzuty skargi i argumentacja zaprezentowana w jej uzasadnieniu nie może przynieść oczekiwanego efektu. Z akt sprawy wynika, że skarżący ubiegając się o zasiłek celowy i przyznanie pomocy na remont budynków gospodarczych (w tym drewnianej stodoły) złożył oświadczenia, z którego wynikało, że w budynkach tych przechowuje płody rolne, środki ochrony roślin, nawozy, maszyny i urządzenia służące do prowadzenia działalności rolniczej stanowiącej jego jedyne źródło utrzymania (k. 55 akt adm.). Prawdziwość tego oświadczenia została negatywnie zweryfikowana w toku postępowania prowadzonego w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń, które zakończyło się wydaniem przez Wójta [...] w dniu [...] maja 2018 r. ostatecznej i prawomocnej decyzji odmawiającej prawa do zasiłku celowego na odbudowę budynku gospodarczego (stodoły). Wobec tego, że w świetle art. 39 ust. 1 u.p.s. przyznanie zasiłku celowego uzależnione było od wykazania niezbędności budynku gospodarczego dla celów bytowych organy prawidłowo uznały, że pobrany przez skarżącego zasiłek celowy jest świadczeniem nienależnie pobranym. Podanie przez skarżącego nieprawdziwych informacji co do sposobu korzystania z budynku gospodarczego doprowadziło bowiem do wadliwej oceny stanu faktycznego i nienależnej wypłaty świadczenia. W tych okolicznościach nie można mieć zatem wątpliwości, że w sprawie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 6 pkt 16 u.p.s. Nie można również pominąć tego, że decyzja z dnia [...] maja 2018 r. (odmawiająca przyznania prawa do zasiłku celowego) została zaskarżona przez K. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który prawomocnym wyrokiem z dnia 29 stycznia 2019 r. (sygn. akt II SA/Bd 1047/18) jego skargę oddalił. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd podtrzymał ocenę organu pomocy społecznej dotyczącą nie spełnienia przez skarżącego podstawowej przesłanki przyznania zasiłku celowego – a mianowicie przesłanki wykorzystywania budynku gospodarczego (stodoły) na cele związane z zaspokajaniem potrzeb bytowych. Powyższe rozstrzygnięcie Sądu jest o tyle istotne, gdyż zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten wprowadza zatem zasadę, zgodnie z którą moc wiążąca wcześniejszego orzeczenia, w odniesieniu do sądów i organów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Innymi słowy jeżeli w kolejnym postępowaniu, pojawia się dana kwestia, nie może ona być już ponownie badana, a tym bardziej ani sąd, ani organ nie może formułować nowych ocen sprzecznych z dotychczasowym stanowiskiem sądu. Konkludując, postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku celowego zostało zakończone decyzją odmowną, która stała się prawomocna. Uprawnione, a nawet konieczne, było wobec tego, wszczęcie postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia. W postępowaniu prowadzonym jednak w tym przedmiocie niedopuszczalne jest ponowne rozstrzyganie kwestii, czy budynek gospodarczy (na odbudowę którego skarżący pobrał zasiłek celowy) służył skarżącemu do prowadzenia działalności rolniczej – a tym samym nie jest możliwe wykazywanie, że spełnione zostały przesłanki nabycia prawa do świadczenia. Zarzuty formułowane w tym zakresie w skardze w sposób oczywisty musiały zostać uznane za bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał skargę za bezzasadną, nie stwierdzając przy tym, by zaskarżona decyzja została dotknięta wadami, które mogłyby uzasadnić jej uchylenie. Organy pomocy społecznej wyjaśniły wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i w sposób przekonujący uargumentowały swoje decyzje. Organy nie naruszyły też przepisu art. art. 6 pkt. 16 u.p.s. Co do zarzutów skargi odnoszących się do pominięcia sytuacji majątkowej skarżącego (braku możliwości odbudowy stodoły we własnym zakresie) to należy wskazać, że organy nie orzekały w o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Nie orzekały też w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa do zasiłku. Zauważyć należy, że zaskarżoną decyzją wyłącznie stwierdzono, że zasiłek celowy przyznany mocą decyzji z [...] października 2017 r. został pobrany nienależnie. Zatem dopiero w sytuacji wydania decyzji nakazującej jego zwrot, organy winne będą rozważyć stan faktyczny odnoszący się do sytuacji majątkowej skarżącego - mając na uwadze treść art. 104 pkt. 4 u.p.s. , jeżeli skarżąca zgłosi stosowny wniosek. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.