II SA/Bd 73/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 maja 2013 r. sprawy ze skargi T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokat K. R.-C. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję z dnia [....] Nr [...], którą Prezydent Miasta B., w wyniku rozpatrzenia wniosku T. A. z dnia [...] o udzielnie pomocy finansowej na zakup opalu na zimę, przyznał wnioskodawczyni specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej powoływanej jako ustawo o pomocy społecznej), na dofinansowanie do zakupu opału w miesiącu [...] w kwocie 300 zł, co umotywował trudną sytuacją zdrowotną i bytową wnioskodawczyni oraz możliwościami finansowymi organu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdzając, że nie było podstaw do uwzględnianie odwołania strony, w którym domagała się ona przyznania wnioskowanej pomocy w większej wysokości tj. 2 ton węgla na zimę lub przyjęcia jej na okres zimowy od dnia 15 października [...] do 15 kwietnia [...] do Domu Opieki Społecznej, wskazał iż T. A. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w lokalu o powierzchni 30 m² ogrzewanym piecem na węgiel, że organ co roku udziela jej pomocy na dofinansowanie zakupu opalu na zimę, że aktualnie udzielono jej tez pomoc na zakup posiłków w wysokości 180 zł, że znajduje się ona w trudnej sytuacji zdrowotnej, a źródłem jej utrzymania jest renta w wysokości [...] zł. Z uwagi na okoliczność przekroczenia przez ww. kryterium dochodowego wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł, które to kryterium jest podstawowym warunkiem umożliwiającym przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego, należało jak podkreślił rozpatrzyć wniosek strony w trybie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który to w szczególnie uzasadnionych przypadkach stwarza możliwość udzielenia osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe pomocy w formie specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego. Jednocześnie organ zaznaczył, że specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, o którym organ pomocy społecznej orzeka po analizie zarówno sytuacji wnioskodawcy, jak i własnych możliwości finansowych. Zdaniem organu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, iż organ I instancji przeprowadził tę analizę prawidłowo, przyznając stronie pomoc w kwestionowanej przez nią wysokości. Z jednej strony bowiem wziął pod uwagę trudną sytuację zdrowotną strony, a z drugiej wykazał, że ma bardzo ograniczone środki na zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe, a liczba potrzebujących jest bardzo duża. W roku [...] organ I instancji posiadał na zasiłki celowe łącznie tylko 414.250 zł, z czego na zakup opału 184.000 zł dla 600 osób. Z decyzji organu I instancji wynika także, że pozostała kwota wynosząca 230.250 zł przeznaczona została na zabezpieczenie zasiłków celowych na zakup artykułów żywnościowych, gaz, energię, czynsz, odzież i zasiłki celowe specjalne, co oznacza, że przy około 250 osobach i rodzinach zgłaszających się o pomoc stanowi to miesięcznie kwotę 19.187 zł. Te liczby wskazują, w ocenie organu odwoławczego, że rażąco brakuje środków na pomoc dla podopiecznych ROPS B. w B. Dlatego też, jak stwierdził, pomoc w przedmiotowej sprawie została przyznana stronie tylko na częściowe pokrycie należności za zakupiony węgiel, a nie na całość. Wskazał ponadto na konieczność zintensyfikowania przez stronę działań w zakresie egzekucji zaległych alimentów od A. A. Odnosząc się natomiast do kwestia możliwości ewentualnego umieszczenia strony w domu pomocy społecznej, organ II instancji wskazał, że nie jest ona przedmiotem niniejszego postępowania, że nie złożono wniosku w tym zakresie i organ I instancji nie wydawał w tej sprawie decyzji. Na powyższą decyzję T. A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się zasądzenia jej corocznej pomocy w postaci zasiłku specjalnego bezzwrotnego na zakup 2 ton węgla lub przyjęcia strony na okres zimowy od 15 października do 30 marca bądź 15 kwietnia do Domu Opieki Społecznej przy ul. [...], w zamian za rentę, którą otrzymuje. Uzasadniając skargę strona powołała się na bardzo trudną sytuację zdrowotną, życiową i finansową wskazując, jakie musi w związku z tym ponosić koszty. Podniosła w szczególności, że co roku otrzymuje od pomocy społecznej coraz mniejsze wsparcie na zakup węgla tj. na ok. 1 tonę, tymczasem na ogrzanie zimnego, narożnikowego i wilgotnego mieszkania potrzebuje ok. 2-2,5 tony węgla, że w zasadzie nie może liczyć na pomoc dzieci. Skarżąca wyjaśniła, że otrzymuje rentę, jest całkowicie niezdolna do pracy, choruje na nieuleczalną, nierefundowaną przez NFZ i postępującą chorobę Leśniowskiego-Crohna, na zwyrodnienie kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego, depresję oraz guza piersi i ponosi w związku z tym bardzo wysokie koszy zakupu leków i produktów związanych z potrzebą utrzymania higieny osobistej, a także że przebywania w zimnym mieszaniu zwiększa jej problemy zdrowotne. Wskazała też na trwające od wielu lat trudności i kłopoty w egzekwowaniu alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd nie stwierdził aby naruszała ona prawo. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: ubóstwo, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, który może mieć postać zwykłego i specjalnego zasiłku celowego (art. 39 – art. 41 ustawy o pomocy społecznej). W myśl przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zwykły zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Możliwość przyznania wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych wyżej sytuacyjnych przesłanek pomocy społecznej z jednoczesnym wystąpieniem celu, mającego charakter konstytutywny dla tego rodzaju świadczenia, w postaci niezbędnej potrzeby bytowej, oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowego. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, stosownie do treści § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823), kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 542 zł. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Okolicznością bezsporną w sprawie i znajdująca potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, jest fakt przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarujące, jako że dochód jej stanowi świadczenie rentowe w wysokości [...] zł (dokumenty z ZUS - k. 6 i 7 akt administracyjnych organu I instancji), a zatem przekracza ww. kwotę kryterium dochodowego (542 zł). W tej sytuacji w sprawie prawidłowo rozważono możliwość przyznania skarżącej pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (specjalny bezzwrotny zasiłek celowy). Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczalnej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, iż możliwość przyznania pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej uzależniona jest od stwierdzenia, czy w konkretnej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja warunkująca udzielenie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. W tym miejscu należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego, tak samo zresztą jak i zwykłego zasiłku celowego, mieści się w sferze swobodnego uznania organu administracyjnego. Uznanie to nie oznacza dowolności, w związku z czym organy winny kierować się zarówno okolicznościami danej sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej oraz własnymi możliwościami finansowymi, wyważając przy tym interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Rozważenie jednak sprawy z punku widzenia wskazanych okoliczności, stanowiących granice uznana administracyjnego winno być poprzedzone stwierdzeniem, że w rozpatrywanej sprawie rzeczywiści występuje szczegóły uzasadniony przypadek, gdyż to kryterium stanowi warunek konieczny i obligatoryjny możliwości przyznania pomocy, o której mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Dopiero po dokładnym ustaleniu, że w sprawie zachodzi taki wyjątkowy przypadek, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Sąd podziela stanowisko organów administracyjnych, że w przedmiotowej sprawie, w odniesieniu do sytuacji skarżącej, zaistniał taki szczególny przypadek, związany z bardzo trudną sytuacją zdrowotną i życiową skarżącej (choroba Leśniowskiego-Crohna, zwyrodnienie kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego, depresja, guz piersi, niepełnosprawność, niezdolność z uwagi na stan zdrowia do pracy i w związku z tym do samodzielnego zaspokojenia wnioskowanej potrzeby, konieczność zakupu niezbędnych leków, środków higieny osobistej oraz stworzenia odpowiednich warunków do życia osobie cierpiącej na ww. choroby). Wobec więc spełnienia w sprawie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, organy rozważył w ramach uznania administracyjnego możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, podejmując decyzję o przyznaniu jej dofinansowanie do zakupu opału w kwocie 300 zł. Zdaniem Sądu, takie rozstrzygnięcia organów obu instancji wniosku skarżącej, podjęte w trybie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej odpowiada prawu, gdyż zostało ono prawidłowo i wyczerpująco uzasadnione okolicznościami wyznaczającymi granice uznania administracyjnego i warunkującymi legalność rozstrzygnięcia dotyczącego specjalnego zasiłku celowego. Organy więc podejmując decyzje wyważył sytuację skarżącej, cele pomocy społecznej oraz możliwości finansowe, jakimi dysponował organ pomocy społecznej na wnioskowany przez skarżącą cel, biorąc pod uwagę interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy społecznej było o tyle konieczne, że uznanie organu oparte na art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jest uzależnione od wielkości przyznanych z budżetu środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób ubiegających się o tę pomoc. Mając ograniczone środki finansowe organ pomocy społecznej nie ma bowiem możliwości całkowitego zaspokojenia potrzeb osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, a w której to niewątpliwe znajduje się skarżąca. Dlatego też ważnym jest, aby określił on w podjętym w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięciu zarówno własne możliwości finansowe, jaki i sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Zdaniem Sądu, decyzje organów obu instancji spełniają powyższe wymagania. Została w nich bowiem opisana zarówno trudna sytuacją skarżącej, jak i ograniczone możliwości finansowe organu. Odnośnie tego ostatniego organ wyjaśnił, że w roku [...] posiadał on na zasiłki celowe łącznie tylko 414.250 zł, z czego na zakup opału 184.000 zł dla 600 osób, że pozostała kwota wynosząca 230.250 zł przeznaczona została na zabezpieczenie zasiłków celowych na zakup artykułów żywnościowych, gaz, energię, czynsz, odzież i zasiłki celowe specjalne oraz, że przy około 250 osobach i rodzinach zgłaszających się o pomoc stanowi to miesięcznie kwotę 19.187 zł. Powyższe dany w ocenie Sądu potwierdzają stanowisko organów o braku wystarczających środków na zaspokojenie potrzeb osób potrzebujących. Sąd uznał zatem, że rozstrzygnięcia organów obu instancji podjęte w ramach uznania administracyjnego nie noszą cech dowolności i odpowiadają ww. przepisom ustawy o pomocy społecznej. Organy prawidłowo wykazały w nich, iż ROPS B. w B. dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na udzielnie pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego i że ośrodek ten nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o tę pomoc. W związku z tym zachodziła konieczność wyważenia w ramach uznania administracyjnego interesu indywidualnego wnioskodawczyni z interesem wszystkich osób ubiegających się o zasiłek celowy, czego efektem było przyznanie stronie pomocy w formie specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego w kwocie 300 zł. Mając na względnie okoliczność, że skarżąca otrzymuje co roku pomoc na zakup opału na zimę i otrzymała ona także pomoc na zakup posiłków w wysokości 180 zł, a regulacje ustawy o pomocy społecznej nie przewidują świadczenia w formie stałego, corocznego specjalnego zasiłku celowego na zakup węgla oraz w formie corocznego umieszczania osoby potrzebującej w Domu Pomocy Społecznej na okres zimowy, Sąd stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu odwoławczego i poprzedzająca je decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem, a skarga T. A. nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.