II SA/Bd 736/18

Dnia 5 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 roku sprawy ze skargi T. T. na decyzję Wojewody K.-P. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania aktu zgonu oddala skargę. T. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], którą Wojewoda uchylił decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Nr [...] z dnia [...].10.2016 r., odmawiającą sprostowania aktu zgonu G. J. D. - oznaczenie aktu [...] w zakresie zmiany pisowni nazwiska "D." na "D." , umarzając jednocześnie postępowanie pierwszej instancji. Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły: art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) oraz w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), a także art. 2 ust. 6 w związku z art. 35 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 2064). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że sprawa rozpoznawana jest po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez T. T., decyzji Wojewody z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Nr [...] z dnia [...] października 2016 r., wydanej w sprawie odmowy sprostowania aktu zgonu G. J. D. - oznaczenie aktu [...] w zakresie zmiany pisowni nazwiska "D." na "D.". Organ odwoławczy zwrócił uwagę na treść wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 22 listopada 2017r., sygn. akt 465/17, w którym Sąd zalecił wyjaśnienie, czy T. T. posiada przymiot strony w prowadzonym postępowaniu. Wojewoda, po przeprowadzeniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że uszło uwadze organowi pierwszej instancji, że T. T. nie mogła zostać uznana za stronę postępowania. W ocenie wnioskodawczyni, jej interes prawny wynika z zarządzenia Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2014 r., sygn. akt [...], którym została zobligowana do przedłożenia odpisów aktów stanu cywilnego, w tym aktu zgonu G. J. D. Wojewoda, wskazując na treść art. 35 Prawa o aktach stanu cywilnego, podniósł, że Kierownik USC zobowiązany był dokonać oceny, czy występująca wnioskodawczyni posiadała interes prawny w żądaniu sprostowania aktu stanu cywilnego innej osoby. Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji nie dysponował w przedmiocie złożonego wniosku uznaniem administracyjnym, bowiem sprostowanie aktu nie może zostać dokonane, jeżeli w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 35 Prawa o aktach stanu cywilnego, a w szczególności - gdy osoba wnioskująca o sprostowanie aktu nie ma w tym interesu prawnego, który należy oceniać w oparciu o art. 28 k.p.a. Jak wskazał Wojewoda, pojęcie interesu prawnego winno być rozumiane jako obiektywna, czyli rzeczywiście istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Interes ten musi być osobisty, własny, indywidualny i konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić oraz aktualny, a nie ewentualny. Musi zatem rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Organ odwoławczy uznał, że podmiot składający wniosek ma interes prawny, o ile istnieje związek pomiędzy jego indywidualną sferą praw lub obowiązków, a obowiązującym systemem prawa zapewniającym ochronę tej sfery. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, który polega na tym, że podmiot wprawdzie jest zainteresowany wynikiem sprawy, ale swojego interesu nie może poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego. W ocenie Wojewody, T. T., jako wnioskodawczyni w sprawie o nabycie spadku po M. D. i A. D. - miała co do zasady interes prawny, ale wyłącznie w uzyskaniu odpisów aktów stanu cywilnego innych osób będących uczestnikami tegoż postępowania spadkowego, nie natomiast do żądania sprostowania aktów stanu cywilnego innych osób, w tym aktu zgonu G. J. D. Jak wynika z akt sprawy, akt zgonu G. J. D. sporządzony został przez Kierownika USC w dniu [...].04.1979 r., oznaczenie aktu w rejestrze [...]. Akt ten został sprostowany na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] stycznia 1984 r. nr [...], poprzez zastąpienie pisowni nazwiska D. na "D.". Brak przy tym dokumentów z akt zbiorowych stanowiących podstawę sprostowania ww. aktu zgonu. Natomiast w akcie urodzenia G. J. D., sporządzonym w dniu [...] lutego 1958 r. w USC w R., oznaczenie aktu [...], w danych "nazwisko osoby urodzonej" oraz danych "rodziców" wpisano "D.". Akt ten nie był sprostowany. Organ wskazał również, że G. J. D. był synem J. D., sprostowania aktu zgonu którego, na wniosek T. T., również odmówił Kierownik USC. Wobec powyższego organ ustalił, że akt zgonu G. J. D. jest niezgodny z jego aktem urodzenia, co formalnie, w oparciu o art. 35 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego powinno nastąpić, należy jednak ustalić, czy to T. T. posiada interes prawny w żądaniu sprostowania aktu zgonu G. J. D. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że interes prawny w prostowaniu aktów stanu cywilnego, szczególnie w zakresie takich zmian, jak imię i nazwisko, należy do osób, których te akty bezpośrednio dotyczą lub ich zstępnych. T. T. nie jest zstępną w linii prostej z G. J. D., który był jej kuzynem. Organ zwrócił również uwagę na okoliczność, że sprawa z wniosku T. T. o stwierdzenie nabycia spadku po M. D. i A. D., oznaczona sygn. akt [...], w związku z którą wnioskodawczynię wezwano do przedłożenia m.in. odpisu skróconego aktu zgonu G. J. D., została umorzona w całości (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny sygn. akt [...] z dnia [...] listopada 2016 r.) Zdaniem Wojewody, skoro żądanie sprostowania aktu stanu cywilnego G. J. D. zostało wniesione przez nieuprawnioną osobę, prowadzone przez Kierownika USC postępowanie było bezprzedmiotowe na skutek braku stosownej legitymacji procesowej, wobec czego należało je umorzyć. Skargę na powyższą decyzję wniosła T. T. zarzucając jej naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez odmówienie przyznania skarżącej interesu prawnego w przedmiotowej sprawie, a w konsekwencji umorzenie tego postępowania. Skarżąca podniosła, że powołanie się przez organ na okoliczność, że jedynie osoba której sprostowanie aktu ma dotyczyć lub jej zstępni mają interes prawny w sprostowaniu aktu stanu cywilnego, nie ma żadnej podstawy prawnej, a w konsekwencji narusza zasadę praworządności (art. 6 k.p.a.), poprzez tworzenie pozaustawowych przesłanek warunkujących sprostowanie aktu stanu cywilnego. Skarżąca zwróciła również uwagę, że organ błędnie uznał, że skarżąca uznała, że realizacja wniosku skarżącej o sprostowanie aktu stanu cywilnego ma charakter uznaniowy, podczas gdy skarżąca powoływała się na swój interes prawny. Skarżąca wskazała również, że organ powołał się na umorzenie sprawy spadkowej przez Sąd Rejonowy, w sytuacji, gdy skarżąca ma prawo założyć ponownie sprawę o stwierdzenie nabycia spadku, przy czym zawsze przedmiotowa sprawa będzie się kończyć umorzeniem, z powodu odmowy sprostowania aktu. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że nie posiada interesu prawnego w niniejszej sprawie. W ocenie skarżącej, jej interes prawny uosabia się w tym, że bez przedmiotowego sprostowania aktu stanu cywilnego nigdy nie będzie mogła przeprowadzić sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po M. D. i po A. D. Organ nie dostrzegł bowiem, że Sąd Rejonowy zażądał sprostowanego aktu zgonu G. D. uwzględniającego sprostowane brzmienie jego nazwiska. Sprostowanie ma dotyczyć zmiany nazwiska z "D." na nazwisko "D.". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności czy celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz.1302) Kierując się powyższymi kryteriami, Sąd stwierdził brak podstaw do uwzględnienia skargi w oparciu o przedstawione w niej zarzuty oraz z urzędu kontrolując sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Przechodząc do zasadniczych rozważań wskazać należy na wstępie, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W ocenie organu odwoławczego postępowanie prowadzone przed Kierownikiem USC było bezprzedmiotowe na skutek braku po stronie T. T. stosownej legitymacji w złożeniu wniosku o sprostowaniu aktu stanu cywilnego. Należy też zauważyć, że kwestia dopuszczalności umorzenia postępowania administracyjnego prowadzonego na wniosek T. T. była już przedmiotem oceny sądowej. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wypowiedział się w wyroku z 22 listopada 2017 r. (sygn. akt II SA/Bd 465/17). Przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji należało więc mieć na uwadze również regulację prawną zawartą w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przytoczony przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wyrażona w nim zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz sądzie może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zaszła żadna istotna zmiana stanu prawnego lub faktycznego, która czyniłaby niewiążącą ocenę prawną wyrażoną w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Sąd w sprawie II SA/Bd 465/17 wskazał w sposób czytelny, że ustalenie przez organ odwoławczy, iż T. T. nie posiada przymiotu strony winno skutkować uchyleniem decyzji organu I instancji i umorzeniem postępowania. W dalszej części należało zatem rozważyć prawidłowość ustalenia przez organ odwoławczy, że w sprawie zaistniała wyżej wskazana przesłanka bezprzedmiotowości prowadzenia postępowania administracyjnego. Wniosek T. T. oparty został na przepisie art. 35 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 2064 – zwanej dalej "p.a.s.c."; bieżący stan prawny Dz. U. z 2018 r., poz. 696). Zgodnie z tym przepisem "akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził". Jednocześnie zgodnie z art. 35 ust. 3 p.a.s.c. "sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej". Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, iż sprostowanie może nastąpić na wniosek osoby mającej w tym interes prawy. Przepisy p.a.s.c. nie definiują pojęcia interesu prawnego, pojęcie to, jak i pojęcie "strony postępowania administracyjnego" było jednak przedmiotem rozważań sądów administracyjnych chociażby na tle art. 28 k.p.a. który stanowi, iż stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wykazywany w takiej procedurze interes prawny strony musi wynikać z przepisu prawa materialnego, czyli z normy prawa, stanowiącego podstawę ustalenia praw lub obowiązków. Mieć interes prawny w sprawie znaczy zatem to samo, co wskazać przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać ochrony. O tym, czy określonemu podmiotowi służy prawo strony w konkretnym postępowaniu administracyjnym, decyduje norma prawa, z której dla tego podmiotu wynikają wprost określone prawa lub obowiązki (vide: wyroki NSA z 13 marca 2001, sygn. akt I SA 2312/99 - LEX nr 78956, z dnia 1 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA 72/00 i z 12 lutego 2002, sygn. akt V SA 1123/01 – dostępne a stronie htp//orzeczenia.nsa. gov.pl – baza CBOSA). Pojęcie interesu prawnego, od którego zależy legitymacja strony w postępowaniu administracyjnym, ma zatem charakter materialnoprawny i jego ustalenie wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków, a obowiązującym systemem prawa. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to jednostka jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać normy prawa powszechnie obowiązującego, która stanowiłby podstawę jej roszczenia i w konsekwencji uprawniała ją do żądania stosownych czynności organu administracji. Posiadanie przez dany podmiot statusu strony nie zależy więc od subiektywnej oceny tego podmiotu w tym zakresie, zaś okoliczności występujące w danej sprawie muszą w sposób nie budzący wątpliwości wskazywać na przesłanki określone w art. 28 k.p.a. Cechami interesu prawnego jest bowiem to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Gdy źródłem interesu prawnego jest tak ogólna norma prawna, jak normy kreujące zasady dziedziczenia, wnioskodawca musi wykazać też szczególne, konkretne oraz aktualne okoliczności faktyczne. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, iż posiada interes prawny w "sprostowaniu" nazwiska G. J. D. w jego akcie zgonu. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała też w istocie również aktualnego interesu faktycznego. Skarżąca dopatruje się interesu prawnego w sprostowaniu aktu stanu cywilnego innej osoby w możliwości podjęcia starań o uzyskanie orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. i A. D. Chęć zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego z pewnością nie może być potraktowane jako posiadanie aktualnego interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Ponadto należy zgodzić się z organem odwoławczym, że skarżąca, powołując się na postępowanie spadkowe, może co najwyżej wykazać się interesem prawnym w wydaniu jej odpisów aktu stanu cywilnego. Interes prawny w sprostowaniu aktu stanu cywilnego innej osoby nie może bowiem wynikać z samego faktu wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Dla stwierdzenia przejścia praw majątkowych w drodze spadkobrania istotny jest stopień pokrewieństwa z osobą spadkodawcy. Skarżąca tymczasem nie wykazała, aby pisownia nazwiska w akcie zgonu G. J. D. stanowiła przeszkodę w wykazaniu się stopniem pokrewieństwa uzasadniającym włączenie jej do kręgu spadkobierców ustawowych po M. i A. D. Sąd przyjął w tym stanie rzeczy, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie nie powinno zostać wszczęte, gdyż skarżąca nie wykazała swego interesu prawnego w sprostowaniu aktu zgonu. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu skarżącej dotyczącego pominięcia okoliczności, że w postępowaniu przed Kierownikiem USC uznano jej interes prawny w sprostowaniu aktów stanu cywilnego innych osób – to Sąd zauważa, iż sprostowanie, na które się skarżąca powołuje nastąpiło w drodze decyzji wydanej [...] października 2013 r. Ma to zasadnicze znaczenie albowiem w ówczesnym stanie prawnym obowiązywała ustawa z 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm.), która w art. 28 uprawniała kierowników USC do sprostowania oczywistych błędów pisarskich. Oczywiste omyłki w poprzednio obowiązującym stanie prawnym mogły być prostowane na podstawie innych wcześniejszych dokumentów stanu cywilnego jedynie pod warunkiem, że oczywistą omyłkę można było porównać z aktami zbiorowymi, potwierdzającymi wadliwe przepisanie danych. Ustawa ta przestała jednak obowiązywać od 1 marca 2015 r. W aktualnym stanie prawnym rozszerzono umocowanie kierowników USC do sprostowania aktu stanu cywilnego również o przypadki istnienia innych niezgodności z danymi zawartymi w aktach zbiorowych lub z innymi aktami stanu cywilnego (albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego). W obecnym stanie prawnym przewidziano też konieczności wykazania się interesem prawnym w żądaniu sprostowania aktu stanu cywilnego. Powoływanie się zatem przez skarżącą na rozstrzygnięcia wydane w odmiennym stanie prawnym nie mogło przynieść oczekiwanego efektu. Mając na uwadze powyższe należało uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, stąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.