II SA/Bd 736/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek ( spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Majchrzak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2019r. sprawy ze skargi Z. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] lipca 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. z [...] maja 2019 r. Nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco: Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Z. F. zwrócił się do Wójta Gminy D. o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, na dziecko – M. M., urodzone [...] października 2010 r. Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. organ I instancji negatywnie rozpatrzył powyższy wniosek i odmówił skarżącemu przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Jako podstawę prawną decyzji organ podał art. 15b ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 – dalej powoływanej jako "u.ś.r.") oraz art. 104 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że skarżący został ustanowiony opiekunem prawnym małoletniego M. M. – mocą postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] stycznia 2019 r., z poczynionych zaś ustaleń (w oparciu o dane Centrum Świadczeń Socjalnych w [...]) wynika, że na małoletniego jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka została przyznana i pobrana w kwocie [...]zł w miesiącu październiku 2010 r. Organ I instancji stwierdzając, że świadczenie uregulowane w przepisie art. 15b u.ś.r. ma charakter jednorazowy, nie ma podstaw do uzyskania po raz kolejny wnioskowanej zapomogi w sytuacji, gdy świadczenie to należy wiązać z faktem urodzenia się konkretnego dziecka. Zdaniem organu, zmiana sytuacji prawnej dziecka w ciągu dalszego jego życia nie może powodować odnowienia prawa do nabycia zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, organ odwoławczy wydał zaskarżoną – opisaną na wstępie decyzję nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 15b ust. 1 u.ś.r. jest dla organów administracji publicznej wiążący i nie przewiduje uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia w sprawie przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, w związku z czym organ nie może przyznać tego świadczenia w sytuacji, gdy stan faktyczny wskazuje, iż świadczenie to zostało już niejako "skonsumowane". Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ocenił stan faktyczny i zastosował przepisy prawa materialnego zgodnie z prawem. Wyniki zaś wykładni (w tym wykładni historycznej uwzględniającej zakres zmian wprowadzonych nowelą z 24 maja 2007 r.) nakazują przyjąć, że w pierwszej kolejności o przyznanie świadczenia mogą ubiegać się rodzice dziecka (matka lub ojciec), a dopiero w dalszej kolejności roszczenie to przechodzi na opiekuna prawnego dziecka albo – jeżeli nie dojdzie do ustanowienia opieki prawnej – na opiekuna faktycznego dziecka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję, skarżący wniósł o "przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia". Skarżący zarzucił organom naruszenie prawa materialnego - poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 15 b ust. 2 i 4 u.ś.r. W uzasadnieniu skargi skarżący powołał się na odmienne stanowisko (co do interpretacji normy zawartej w art. 15 b u.ś.r.) zaprezentowane przez Wydział Świadczeń Rodzinnych Departamentu Polityki Społecznej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w piśmie znak. DSR.IV.821.898.2019.GJ. W ocenie skarżącego pobranie zapomogi przez rodzica nie skutkuje pozbawieniem możliwości jej pobrania przez opiekuna prawnego, faktycznego lub rodzica adopcyjnego jeżeli ten złoży wniosek w ciągu 12 miesięcy od dnia objęcia opieką prawną dziecka. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p. p. s. a.). W tak zakreślonych granicach Sąd rozpoznający sprawę nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Materialnoprawną podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 15b u.ś.r. Zaznaczyć też należy, że ustalony przez organ stan faktyczny jest bezsporny i nie budzi zastrzeżeń. Zasadniczym problemem w rozpoznawanej sprawie jest natomiast zastosowanie i wykładnia przez organ art. 15 b ust. 2 ustawy w zakresie dotyczącym przyznania prawa do zapomogi opiekunowi prawnemu dziecka w sytuacji, gdy zapomogę taką pobrał już biologiczny rodzic dziecka (dla którego później został ustanowiony opiekun prawny). W dacie wydania zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji obowiązywał przepis art. 15 b ust. 2 ustawy w brzmieniu: "jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 1922 zł." W celu wyjaśnienia i zajęcia stanowiska w powyższej kwestii przez Sąd, istotnym jest przypomnienie, że instytucja jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka wprowadzona została ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 12, poz. 67). W pierwotnym brzmieniu art. 15 b przyznanie zapomogi uzależnione było od urodzenia się dziecka żywego, a uprawnionym do zapomogi był: ojciec lub matka albo opiekun prawny dziecka - niezależnie od ich dochodów. Przepisem art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o podatku rolnym (Dz. U. z 2007 r., Nr 109, poz. 747), która weszła w życie w dniu 6 lipca 2007 r. nadano nowe brzmienie art. 15 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po zmianie art. 15 b ust. 2 otrzymał brzmienie obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zmieniono także treść pkt 3 powyższego artykułu poprzez zmianę terminu w jakim mogą wystąpić z wnioskami o tę zapomogę opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka zastępując termin 12 miesięczny od dnia narodzin dziecka, terminem 12 miesięcznym od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Powyższe zmiany miały charakter doprecyzowujący i zdaniem ustawodawcy miały ułatwić stosowanie art. 15 b u.ś.r. w praktyce. Założony cel nie został jednak osiągnięty, ponieważ przepis ten nadal budzi wątpliwości interpretacyjne wynikające z wyliczenia zawartego w omawianym przepisie z zastosowaniem spójnika "albo" . Organ odwoławczy stoi na stanowisku, że użycie spójnika alternatywy rozłącznej przed ostatnim elementem wyliczenia obejmuje jego elementy oddzielone przecinkami. Stanowisko organu odwoławczego Sąd uznaje za w pełni zasadne. Przede wszystkim należy jednak podkreślić, że kwestia zastosowania spójnika alternatywy rozłącznej nie może jako jedyna determinować kierunku wykładni przepisu art. 15 b u.ś.r. Z jednoznacznej i niebudzącej wątpliwości treści art. 15b u.ś.r. wynika bowiem, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka jest świadczeniem rodzinnym przyznawanym – zgodnie z nazwą – jednorazowo w związku z zaistnieniem zdarzenia prawnego w postaci urodzenia się żywego dziecka. Ponieważ zdarzenie to ma charakter jednokrotny i niepowtarzalny to Sąd stoi na stanowisku, że nie jest prawnie możliwe wielokrotne przyznawanie zapomogi pieniężnej z art. 15 b u.ś.r. Roszczenie do powyższego świadczenia, które powstaje tylko i wyłącznie w związku z zaistnieniem tego rodzaju zdarzenia, może zostać zrealizowane (skonsumowane) tylko raz, niezależnie od tego, który z uprawnionych podmiotów stanie się beneficjentem świadczenia. Sposób określenia zaś katalogu uprawnionych podmiotów, wskazany w art. 15 b ust. 2 u.ś.r., daje podstawę do wnioskowania, że w pierwszej kolejności o przyznanie świadczenia mogą ubiegać się rodzice dziecka (matka lub ojciec), natomiast w dalszej kolejności – w razie braku rodziców, pozbawienia ich władzy rodzicielskiej względnie nieskonsumowania przez nich roszczenia o przyznanie świadczenia w okresie, w którym mogli oni je realizować – roszczenie to przechodzi na opiekuna prawnego dziecka albo – jeżeli nie dojdzie do ustanowienia opieki prawnej – na opiekuna faktycznego dziecka. Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, że użycie w aktualnym brzmieniu art. 15 b ust. 2 u.ś.r. spójnika "albo" przed słowami "opiekunowi faktycznemu dziecka" nie daje podstaw do uznania, że w odniesieniu do matki lub ojca oraz opiekuna prawnego obowiązuje zależność koniunkcyjna. Zmiana dokonana nowelą z 24 maja 2007 r. polegająca jedynie na rozszerzeniu zakresu podmiotowego osób uprawnionych do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, nie pozwala na taką interpretację przepisu art. 15 b ust. 2, że przesunięcie przecinka i jego umiejscowienie przed nowym – ostatnim – elementem wyliczenia (tj. wyrażeniem "opiekun faktyczny") oznacza koniunkcję, która odnosi się do członów "matka lub ojciec" - "opiekun prawny albo opiekun faktyczny". Potwierdzeniem prawidłowości przyjętej wersji wykładni jest treść art. 9 ust. 1 i 2 u.ś.r. Przepis art. 9 ma odpowiednie zastosowanie w sprawie o przyznanie jednorazowej zapomogi na mocy odesłania z art. 15 b ust. 2 zd. 2 ustawy. Zgodnie z art. 9 ust. 1 dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl zaś art. 9 ust. 2 u.ś.r. dodatek przysługuje opiekunowi faktycznemu dziecka w wieku do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia, jeżeli nie został przyznany rodzicom lub opiekunowi prawnemu dziecka. Z zestawienia tych przepisów wynika zatem, że przyznanie świadczenia ojcu lub matce wyłącza jego przyznanie opiekunowi prawnemu (spójnik "albo"), natomiast przyznanie dodatku rodzicom lub opiekunowi prawnemu wyłącza jego przyznanie opiekunowi faktycznemu (wyraźne potwierdza to brzmienie art. 9 ust. 2). W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do podważania wyników wykładni przepisu art. 15 b u.ś.r. zastosowanej przez organy. Przeciwne stanowisko należy ocenić jako niedopuszczalną wykładnię contra legem regulacji ustawowej. Mając na względzie przedstawione wyżej argumenty, Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.