II SA/Bd 737/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Asesor WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Magdalena Flinik po rozpoznaniu w dniu 26 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Decyzją nr [...] z dnia [...], powołując się na przepisy art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. - po przeprowadzeniu dochodzenia epidemiologicznego, uwzględniając orzeczenia lekarskie nr [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy - Poradni Chorób Zawodowych w T. oraz nr [...] Instytutu Medycyny Pracy w Ł. orzekł, że nie stwierdza u J. P. chorób zawodowych: przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, astmy oskrzelowej oraz obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, wymienionych w pkt 5, 6 i 21 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że wyżej wymienione jednostki służby zdrowia nie rozpoznały u J. P. schorzeń zawodowych, gdyż wykonane testy skórne metodą punktową z pospolitymi aeroalergenami wypadły dodatnio z różnymi gatunkami roztoczy, a ujemnie z chromem, zaś w surowicy krwi wykryto swoiste przeciwciała przeciwko różnym gatunkom roztoczy, badania spirometryczne spoczynkowe nie wykazały zaburzeń wentylacji płuc, natomiast po wysiłku fizycznym stwierdzono słuchowe i spirometryczne objawy obturacji oskrzeli, próba prowokacyjna wziewna z histaminą ujawniła bardzo żywą nadreaktywność oskrzeli, która towarzyszy astmie oskrzelowej, a z kolei badania laryngologiczne i audiologiczne nie ujawniły zmian wymaganych przepisami. Odwołując się od powyższej decyzji J. P. wniósł o spowodowanie ponownego rozpatrzenia sprawy, gdyż nie zgadza się z negatywną decyzją, bowiem 22 lata pracował w Stacji Przesypowej Wapna i Cementu w G., gdzie narażony był na działanie pyłu cementowo-wapiennego. Odniósł się również krytycznie do metody badań przeprowadzonych w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. podnosząc, ż bardzo źle zniósł próbę wziewną z histaminą, w związku z czym nie wyraził zgody na prowokację chromem obawiając się, że jej nie przetrzyma, a chciał "wrócić do rodziny normalnie, a nie w worku plastikowym". Nadto stwierdził, że nie rozumie dlaczego w decyzji przyjęto, że nie choruje na astmę oskrzelową, skoro próba z histaminą wykazała tę jednostkę chorobową. Nie uwzględniając odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że podziela w pełni stanowisko zajęte przez jednostki orzecznicze. Mimo narażenia przez okres 22 lat pracy na działanie, z przekroczeniem normatywu higienicznego, pyłu cementu i wapna, przeprowadzone w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w T. u J. P. powtarzalne badania spirotmetryczne wykazały trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) do 83% wartości należnej i 67% tej wartości (2x), podczas gdy do rozpoznania przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli jako choroby zawodowej, zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), spełniony musi być warunek obniżenia wartości FEV1 poniżej 50% wartości należnej. Badanie audiometryczne przeprowadzone w związku z narażeniem przy obsłudze sprężarek na hałas, wykazało natomiast obustronny średni ubytek słuchu 15 dB, zaś - stosownie do wymienionego rozporządzenia - do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej ubytek słuchu winien wynosić co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz. Z kolei w zakresie astmy oskrzelowej, zdaniem organu odwoławczego, wszystkich niezbędnych do wydania orzeczenia badań dokonano w Klinice Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł., lecz wykluczyły one etiologię zawodową tego schorzenia, gdyż nie stwierdzono bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, iż spowodowane zostało czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy. Stanowisko w powyższym zakresie organ II instancji oparł na ujemnym wyniku testów skórnych punktowych z chromem oraz dodatnich dla różnych gatunków roztoczy testach z pospolitymi aeroalergenami i wykryciu w surowicy krwi pacjenta swoistych przeciwciał przeciwko różnym gatunkom roztoczy przy jednocześnie ujawnionej, podczas próby wziewnej z histaminą, bardzo żywej nadreaktywności oskrzeli. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, iż badania potwierdziły u J. P. astmę oskrzelową, a nie wykazały jedynie jej tła zawodowego, co skutkowało wydanym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem. Podniósł również, iż zgodnie z obowiązkiem lekarz Instytutu Medycyny Pracy w Ł. poinformował go o zagrożeniach w postaci możliwości wystąpienia niepożądanych objawów związanych z badaniami alergologicznymi i mógł nie poddać się badaniom oraz wypisać z kliniki na własne żądanie, zgadzając się z orzeczeniem toruńskiej jednostki orzeczniczej. W skardze od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. P. wniósł o spowodowanie zbadania go w niezależnej jednostce leczniczej, gdyż nie zgadza się ze stwierdzeniem, że ujawniona u niego astma oskrzelowa powstała na skutek alergii na kurz domowy, a nie warunków w miejscu pracy, gdzie był narażony na pył cementowo-wapienny. Podniósł również, że w odwołaniu poinformował, iż w klinice w Ł. nie przeprowadzono u niego badania z chromem, który występuje w cemencie, w związku z czym wynik ujemny, o którym mowa w orzeczeniu został "wzięty z sufitu". W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zwłaszcza w odniesieniu do astmy oskrzelowej stanowisko wyrażone w sentencji i uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a ponadto podkreślając, że przy wydawaniu rozstrzygnięcia w tym zakresie dysponował oceną narażenia zawodowego J. P. i uwzględnił fakt, iż w środowisku pracy narażony był na pył cementu i wapna, jednakże podkreślił zawartą w orzeczeniach lekarskich argumentację dotyczącą pozazawodowego tła wymienionego schorzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Poza sporem pozostaje, iż rozpoznane u skarżącego przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli oraz ubytek słuchu, wobec nie spełnienia kryteriów określonych w pozycjach 5 i 21 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejmowania, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) nie mogły być uznane przez organ inspekcji sanitarnej za choroby zawodowe. Ustaleń w tym zakresie J. P. ani w odwołaniu od decyzji I instancji, a ni w skardze do Sądu nie zakwestionował. Zakres kontroli sądowej w niniejszej sprawie sprowadził się zatem przede wszystkim do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w części dotyczącej nie stwierdzenia u J. P. jako choroby zawodowej rozpoznanej u niego astmy oskrzelowej. Z § 2 ust. 1 i § 8 ust. 1 wymienionego rozporządzenia wynika, że o uznaniu za chorobę zawodową decydują następujące czynniki: rozpoznanie schorzenia przez lekarza jednostki uprawnionej do orzekania w przedmiocie chorób zawodowych, zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, ustalenie w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Powyższe wskazuje, iż w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą a tymi warunkami (m.in. wyrok Sądu najwyższego z dnia 19.07.1984 r. II PRN 9/84 OSNCP 1985/4 poz. 53 i z dnia 03.02.1999 r. III RN 110/98 OSNAPiU5 1999/22 poz. 709). J. P. w okresie od kwietnia 1980 r. do końca października 2002 r. wykonywał w Stacji Przesypowej Cementu i Wapna w G. pracę w warunkach narażenia na działanie pyłu cementowo-wapiennego. Z orzeczeń lekarskich Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w T. - będącego jednostką orzeczniczą I stopnia i Instytutu Medycyny Pracy w Ł. - jednostki orzeczniczej II stopnia (odwoławczej, której orzeczenie jest w myśl § 7 ust. 3 rozporządzenia ostateczne) wynika, że stwierdzono u niego astmę oskrzelową. W pozycji 6 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia wymienia się jako chorobę zawodową astmę oskrzelową. Wykluczenie u skarżącego choroby zawodowej mogło nastąpić więc poprzez wykazanie, że stwierdzona u niego astma oskrzelowa nie została wywołana przez składniki zawarte w pyle cementu i wapna. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest, podzielane przez skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko, że w razie wykonywania pracy w warunkach "narażenia zawodowego", na organach administracji spoczywa ciężar udowodnienia powstania w konkretnym przypadku choroby z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na chorobę zawodową. W orzeczeniu nr [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w T. w zakresie dotyczącym astmy oskrzelowej stwierdzono jedynie, że testy skórne metodą punktową z pospolitymi aeroalergenami środowiska dały wyniku ujemne. Z kolei z orzeczenia nr [...] Instytutu Medycyny Pracy w Ł. wynika, iż próba prowokacyjna wziewna z histaminą ujawniła bardzo żywą nadreaktywność oskrzeli, która towarzyszy astmie oskrzelowej, wykonane w klinice IMP testy skórne metodą punktową z pospolitymi aeroalergenami wypadły dodatnio z różnymi gatunkami roztoczy, a ujemnie z chromem, zaś w surowicy krwi pacjenta wykryto swoiste przeciwciała przeciwko różnym gatunkom roztoczy. Odwołując się od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. J. P. m.in. podniósł, iż w klinice w Ł. nie przeprowadzono u niego próby prowokacyjnej z chromem, który zawarty jest w cemencie, wskazując jednocześnie powód, z którego nie wyraził zgody na tego rodzaju próbę. W skardze do Sądu zarzucił zaś niemiarodajność ujemnego testu skórnego z chromem wobec nie wykonania powyższej próby. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w decyzji jak i w odpowiedzi na skargę do wagi dla orzeczenia w przedmiocie choroby zawodowej rezygnacji ze wskazanej próby z chromem, nie odniósł się. Podnieść należy, że orzeczenia lekarskie jednostek organizacyjnych służby zdrowia właściwych do rozpoznania choroby zawodowej są formą dowodu z opinii biegłego w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Opinia biegłego powinna być wszechstronnie uzasadniona, przekonywująca, jasna i nie nasuwać żadnych wątpliwości zarówno dla stron, jak i prowadzącego postępowanie organu oraz sądu. Opinia taka - orzeczenie lekarskie wprawdzie wiąże inspektora sanitarnego w zakresie rozpoznania choroby, lecz nie oznacza to, że nie podlega ocenie, jak każdy dowód oraz, że w przypadku jakichkolwiek trudności w zajęciu na jej podstawie stanowiska, nie może być z inicjatywy organu uzupełniona. Tymczasem, zdaniem Sądu, mając na uwadze podnoszony przez skarżącego wskazany wyżej zarzut, dla podjęcia obiektywnie prawidłowej decyzji w przedmiocie stwierdzenia lub nie stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej, konieczne było jednoznaczne wypowiedzenie się przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. w wydanym orzeczeniu, czy dotychczas przeprowadzone u skarżącego pod kątem przyczyn tej choroby badania bez dokonania próby wziewnej z użyciem chromu pozwalają z całą pewnością lub z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć pracę w warunkach zapylenia cementem i wapnem jako przyczynę tego schorzenia, czy też dopiero przeprowadzenie wymienionej próby dałoby odpowiedź na to pytanie. Treść uzupełnionego pod tym kątem przez Instytut orzeczenia, po zapoznaniu się z nim przez skarżącego, w zależności od zawartego w nim stwierdzenia, może ewentualnie uświadomić skarżącemu wagę wskazanego badania dla postępowania dotyczącego choroby zawodowej i pozwoli mu na podjęcie na nowo decyzji w kwestii poddania się temu badaniu. Okoliczność, iż organ inspekcji sanitarnej II instancji, mimo poinformowania go przez J. P. w odwołaniu o rezygnacji w łódzkiej klinice z próby z użyciem chromu, nie uzyskał odpowiedniego uzupełnienia orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy w Ł. jest równoznaczna z naruszeniem przez ten organ w toku prowadzonego postępowania odwoławczego przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kpa z związku z § 2 ust. 1 i § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), a nie ustosunkowanie się do niniejszej kwestii w uzasadnieniu decyzji pozostaje w sprzeczności z art. 107 § 3 kpa, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, uwzględniając skargę, orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) jak w sentencji. Zważywszy na stwierdzone naruszenie prawa, Sąd nie uznał za konieczne zalecenie Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu rozważenia skorzystania z opinii innej jeszcze jednostki II stopnia upoważnionej do orzekania w zakresie chorób zawodowych.