II SA/Bd 737/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Katarzyna Korycka (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania aktu zgonu oddala skargę. Skarżąca T. T. wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w R. z wnioskiem o sprostowanie aktu zgonu J. D.. Powołując się na interes prawny w żądaniu sprostowania ww. aktu, skarżąca wskazała postępowanie spadkowe, w którym to zarządzeniem Sądu Rejonowego w A. K. z [...] marca 2014 r., sygn. akt [...], została zobligowana do przedłożenia odpisów aktów stanu cywilnego, w tym aktu zgonu J. D., uwzględniających sprostowanie brzmienia nazwiska rodowego ww. "D. " na "D.". Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego (USC) w R. decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...], na podstawie art. 2 ust. 6 w zw. z art. 35 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 2064 - dalej powoływanej jako "p.a.s.c."; prawidłowo Dz.U z 2014 r., poz.1741) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. - dalej powoływana jako "k.p.a.") odmówił sprostowania aktu zgonu J. D.. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.), wskazał, że imię i nazwisko należą do dóbr o charakterze ściśle osobistym, podlegającym ochronie prawnej, a zatem niedopuszczalne jest ingerowanie w sferę ściśle związaną z osobą ludzką poprzez ustalenie pisowni nazwiska bez wyraźnej zgody osoby, której ono dotyczy, bądź jej zstępnych. Jak zaznaczył Kierownik USC w R. w przypadku rodziny J. D. przez lata dokonywano różnych zapisów nazwiska członków tej samej rodziny, co przysporzyło już w przeszłości szeregu problemów. Organ wyjaśnił również, skarżąca nie poinformowała tut. USC o żyjących zstępnych J. D., pomimo iż organ wystąpił dwukrotnie o udzielenie tej informacji, a także że powiadomienie zstępnych o zmianie nazwiska ma istotne znaczenie, albowiem ewentualna zmiana wiąże się z koniecznością zmian w ich aktach stanu cywilnego, a co za tym idzie z wymianą posiadanych dokumentów. Mając na uwadze, że sprostowanie aktu zgonu na wniosek skarżącej byłoby działaniem niezgodnym z prawem, Kierownik USC w R. odmówił sprostowania ww. aktu. W odwołaniu z dnia [...] listopada 2016 r. skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez sprostowanie oczywistej omyłki w akcie zgonu J. D., zarzuciła organowi II instancji naruszenie: 1. art. 6 k.p.a. poprzez stawianie przez organ wymogu przedstawienia przez nią danych dotyczących zstępnych J. D., w sytuacji gdy żaden przepis prawa nie nakłada takiego obowiązku, skarżąca nie dysponuje takimi danymi, a nadto nie mają one żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy; 2. art. 35 ust. 1 p.a.s.c., który przewiduje obligatoryjne sprostowanie aktu stanu cywilnego zawierającego dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych. Ponadto skarżąca podniosła, iż poprzez swoje bezprawne działania, organ uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy spadkowej toczącej się przed Sądem Rejonowym w R., sygn. akt [...] (poprzednio przed Sądem Rejonowym w A. K.). Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze, uzasadniając to stanowiskiem, iż skarżąca nie miała legitymacji prawnej do złożenia odwołania od decyzji Kierownika USC, z uwagi na brak interesu prawnego w sprawie o sprostowanie aktu zgonu J. D.. Na powyższe rozstrzygnięcie Wojewody, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ("WSA") w B. wniosła T. T., co zaskutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu WSA wskazał, iż w świetle ustaleń organu odwoławczego, iż skarżąca od samego początku postępowania nie miała przymiotu strony z uwagi na brak interesu prawnego, postępowanie należałoby uznać za bezprzedmiotowe. W takich okolicznościach obowiązkiem organu rozpoznającego odwołanie jest uchylenie decyzji wydanej w I instancji i umorzenie postępowania, gdyż umorzenie postępowania odwoławczego orzeka się w sytuacji, gdy podmiot mający przymiot strony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym utraci go w postępowaniu odwoławczym lub, gdy odwołanie wniesie podmiot, który dopiero na tym etapie przystąpił do postępowania. W związku z tym, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały podstawy do umorzenia postępowania odwoławczego, Sąd stwierdził, iż Wojewoda naruszył art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w konsekwencji, czego w obrocie prawnym pozostała decyzja organu I instancji, co, do której należy stwierdzić czy została wydana na skutek prawidłowo wszczętego postępowania. Po ponownym rozpatrzeniu odwołania od decyzji organu I instancji, Wojewoda decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. Nr [...] orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i umorzeniu postępowania pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, iż mając na uwadze fakt wniesienia żądania sprostowania aktu zgonu J. D. przez osobę nieuprawnioną (skarżącą), postępowanie należało uznać za bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej powoływanej jako "k.p.a."), z uwagi na brak wymaganej legitymacji procesowej. W tym kontekście organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca – jako wnioskodawczyni w sprawie o nabycie spadku po M. D. i A. D. - miała co do zasady interes prawny, ale wyłącznie w uzyskaniu odpisów aktów stanu cywilnego innych osób będących uczestnikami tegoż postępowania spadkowego, gdyż są one dokumentami niezbędnymi do wykazania pokrewieństwa uprawniającego spadkobiercę do dziedziczenia po spadkodawcy. Natomiast interes prawny w prostowaniu aktów stanu cywilnego, szczególnie w zakresie takich zmian jak imię i nazwisko, jak wskazał Wojewoda, należy do osób, których te akty bezpośrednio dotyczą lub ich zstępnych. Tymczasem skarżąca nie jest zstępną w linii prostej z J. D.. Ponadto sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, w której to wezwano skarżącą do przedłożenia m.in. odpisu skróconego aktu zgonu J. D., została umorzona w całości. Mając na uwadze powyższe, organ II instancji stwierdził, iż żądanie sprostowania aktu stanu cywilnego w niniejszej sprawie, zostało wniesione przez nieuprawnioną osobę, w związku z czym prowadzone przez organ I instancji postępowanie było bezprzedmiotowe na skutek braku stosownej legitymacji procesowej. Organ wyjaśnił, iż na etapie postępowania odwoławczego, wadliwość polegająca na nieuzasadnionym wszczęciu postępowania przez organ I instancji, może zostać usunięta jedynie poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania I instancji. Ostateczną decyzję Wojewody, T. T. zaskarżyła do WSA w Bydgoszczy, wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie art. 28 k.p.a. polegające na odmówieniu przyznania skarżącej interesu prawnego w przedmiotowej sprawie, a w konsekwencji umorzenie postępowania, poprzez: - wskazanie, że osoba, której sprostowanie aktu ma dotyczyć lub jej zstępni mają interes prawny w sprostowaniu aktu stanu cywilnego, co nie ma żadnej podstawy prawnej, a w konsekwencji naruszenie zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) poprzez tworzenie pozaustawowych przesłanek warunkujących sprostowanie aktu stanu cywilnego; - wydanie decyzji sprzecznej z decyzjami USC w B. i T. , w których to decyzjach uznano interes prawny skarżącej, a w konsekwencji naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do działania organów administracji publicznej; - powołanie się przez organ na umorzenie sprawy spadkowej przez Sąd Rejonowy w R., w sytuacji gdy skarżąca ma prawo założyć ponownie sprawę o stwierdzenie nabycia spadku, przy czym zawsze przedmiotowa sprawa będzie kończyć się umorzeniem, gdyż organ odmawia sprostowania aktu, nadto to na skutek opieszałości organów administracji publicznej między innymi w przedmiotowej sprawie doszło do umorzenia postępowania sądowego. Dodatkowo skarżąca wskazała, iż organ odmawia sprostowania aktu zgonu J. D., pomimo, iż inne USC sprostowały wcześniej jego akt urodzenia i małżeństwa. Podniosła również, że umorzenie postępowania w ww. sprawie o nabycie spadku nie pozbawia jej interesu prawnego, gdyż nie występuje w tym przypadku res iudicata, a skarżąca zachowuje tym samym prawo do złożenia ponownego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Ponadto podkreśliła, iż ma ona prawo oczekiwać, iż sprawa spadkowa w końcu zostanie rozstrzygnięta i w związku z tym tak długo, jak będzie istniała konieczność uregulowania owej sprawy, będzie ona miała interes prawny w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na marginesie organ wskazał, iż w sytuacji, gdy przez lata różnie dokonywano zapisów nazwiska członków tej samej rodziny, sąd rejonowy miejsca zamieszkania wnioskodawcy jednym postanowieniem może sprostować wszystkie akty stanu cywilnego dotyczące spadkobierców w części dotyczącej ich nazwiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych regulują m.in. przepisy art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm, - dalej powoływanej jako "p.p.s.a."). Z przepisów tych wynika, że kontroli zaskarżonego aktu dokonuje się pod względem jego zgodności z prawem. Aby zaś wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd stwierdził brak podstaw do uwzględnienia skargi w oparciu o przedstawione w niej zarzuty oraz z urzędu kontrolując sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Przechodząc do zasadniczych rozważań wskazać należy na wstępie, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W ocenie organu odwoławczego postępowanie prowadzone przed Kierownikiem USC w R. było bezprzedmiotowe na skutek braku po stronie T. T. stosownej legitymacji w złożeniu wniosku o sprostowaniu aktu stanu cywilnego. Należy też zauważyć, że kwestia dopuszczalności umorzenia postępowania administracyjnego prowadzonego na wniosek T. T. była już przedmiotem oceny sądowej. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wypowiedział się w wyroku z 22 listopada 2017 r. (sygn. akt II SA/Bd 466/17). Przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji należało więc mieć na uwadze również regulację prawną zawartą w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przytoczony przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wyrażona w nim zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zaszła żadna istotna zmiana stanu prawnego lub faktycznego, która czyniłaby niewiążącą ocenę prawną wyrażoną w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Sąd w sprawie II SA/Bd 466/17 wskazał w sposób czytelny, że ustalenie przez organ odwoławczy, iż T. T. nie posiada przymiotu strony winno skutkować uchyleniem decyzji organu I instancji i umorzeniem postępowania. W dalszej części należało zatem rozważyć prawidłowość ustalenia przez organ odwoławczy, że w sprawie zaistniała wyżej wskazana przesłanka bezprzedmiotowości prowadzenia postępowania administracyjnego. Wniosek T. T. oparty został na przepisie art. 35 ust. 1 p.a.s.c. Zgodnie z tym przepisem "akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził". Jednocześnie zgodnie z art. 35 ust. 3 p.a.s.c. "sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej". Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, iż sprostowanie może nastąpić na wniosek osoby mającej w tym interes prawy. Przepisy p.a.s.c. nie definiują pojęcia interesu prawnego, pojęcie to, jak i pojęcie "strony postępowania administracyjnego" było jednak przedmiotem rozważań sądów administracyjnych chociażby na tle art. 28 k.p.a. który stanowi, iż stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych wykazywany w takiej procedurze interes prawny strony musi wynikać z przepisu prawa materialnego, czyli z normy prawa, stanowiącego podstawę ustalenia praw lub obowiązków. Mieć interes prawny w sprawie znaczy zatem to samo, co wskazać przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać ochrony. O tym, czy określonemu podmiotowi służy prawo strony w konkretnym postępowaniu administracyjnym, decyduje norma prawa, z której dla tego podmiotu wynikają wprost określone prawa lub obowiązki (vide: wyroki NSA z 13 marca 2001 r., sygn. akt I SA 2312/99 - LEX nr 78956, z dnia 1 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA 72/00 i z 12 lutego 2002 r., sygn. akt V SA 1123/01 – dostępne a stronie htp//orzeczenia.nsa. gov.pl – baza CBOSA). Pojęcie interesu prawnego, od którego zależy legitymacja strony w postępowaniu administracyjnym, ma zatem charakter materialnoprawny i jego ustalenie wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków, a obowiązującym systemem prawa. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to jednostka jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać normy prawa powszechnie obowiązującego, która stanowiłby podstawę jej roszczenia i w konsekwencji uprawniała ją do żądania stosownych czynności organu administracji. Posiadanie przez dany podmiot statusu strony nie zależy więc od subiektywnej oceny tego podmiotu w tym zakresie, zaś okoliczności występujące w danej sprawie muszą w sposób nie budzący wątpliwości wskazywać na przesłanki określone w art. 28 k.p.a. Cechami interesu prawnego jest bowiem to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Gdy źródłem interesu prawnego jest tak ogólna norma prawna, jak normy kreujące zasady dziedziczenia, wnioskodawca musi wykazać też szczególne, konkretne oraz aktualne okoliczności faktyczne. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, iż posiada interes prawny w "sprostowaniu" nazwiska rodowego J. D. w jego akcie zgonu. W ocenie Sądu nie wykazała ona w istocie nawet aktualnego interesu faktycznego. Skarżąca dopatruje się interesu prawnego w sprostowaniu aktu stanu cywilnego innej osoby w możliwości podjęcia starań o uzyskanie orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. i A. D.. Chęć zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego z pewnością nie może być potraktowane jako posiadanie aktualnego interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Ponadto należy zgodzić się z organem odwoławczym, że skarżąca powołując się na postępowanie spadkowe może co najwyżej wykazać się interesem prawnym w wydaniu jej odpisów aktu stanu cywilnego. Interes prawny w sprostowaniu aktu stanu cywilnego innej osoby nie może bowiem wynikać z samego faktu wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Dla stwierdzenia przejścia praw majątkowych w drodze spadkobrania istotny jest stopień pokrewieństwa z osobą spadkodawcy. Skarżąca tymczasem nie wykazała, aby pisownia nazwiska rodowego w akcie zgonu J. D. stanowiła przeszkodę w wykazaniu się stopniem pokrewieństwa uzasadniającym włączenie jej do kręgu spadkobierców ustawowych po M. i A. D.. Sąd przyjął w tym stanie rzeczy, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie nie powinno zostać wszczęte, gdyż skarżąca nie wykazała swego interesu prawnego w sprostowaniu aktu zgonu. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu skarżącej dotyczącego pominięcia okoliczności, że w postępowaniu przed Kierownikiem USC w B. uznano jej interes prawny w sprostowaniu aktów stanu cywilnego innych osób – to Sąd zauważa, iż sprostowanie, na które się skarżąca powołuje nastąpiło w drodze decyzji wydanej [...] października 2013 r. Ma to zasadnicze znaczenie albowiem w ówczesnym stanie prawnym obowiązywała ustawa z 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. Nr 36, poz. 180 ze zm.), która w art. 28 uprawniała kierowników USC do sprostowania oczywistych błędów pisarskich. Oczywiste omyłki w poprzednio obowiązującym stanie prawnym mogły być prostowane na podstawie innych wcześniejszych dokumentów stanu cywilnego jedynie pod warunkiem, że oczywistą omyłkę można było porównać z aktami zbiorowymi, potwierdzającymi wadliwe przepisanie danych. Ustawa ta przestała jednak obowiązywać od 1 marca 2015 r. W aktualnym stanie prawnym rozszerzono umocowanie kierowników USC do sprostowania aktu stanu cywilnego również o przypadki istnienia innych niezgodności z danymi zawartymi w aktach zbiorowych lub z innymi aktami stanu cywilnego (albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego). W obecnym stanie prawnym przewidziano też konieczności wykazania się interesem prawnym w żądaniu sprostowania aktu stanu cywilnego. Powoływanie się zatem przez skarżącą na rozstrzygnięcia wydane w odmiennym stanie prawnym nie mogło przynieść oczekiwanego efektu. Mając na uwadze powyższe należało uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, stąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.