II SA/Bd 742/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje Prezydenta Miasta [...] z [...] maja 2019 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], Prezydent Miasta B. uznał T. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu organ wskazał, że na wniosek wierzyciela z dnia 29 stycznia 2019 r. i na podstawie art. 3 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 670 – dalej "u.p.a.") wezwał skarżącego pismem z dnia 26 lutego 2019 r. do stawiennictwa przed organem w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz poinformował o skutkach wynikających z uniemożliwienia jego przeprowadzenia. Przytoczywszy treść art. 5 ust. 3 u.p.a. organ stwierdził, że w związku z uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu wszczął postępowanie w sprawie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Wskazał, że w dniu 23 kwietnia 2019 r. skarżący złożył oświadczenie majątkowe i udzielił wywiadu alimentacyjnego. Organ przywołał, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 15 czerwca 2018 r. zobowiązano skarżącego do płacenia alimentów w kwocie 350 zł miesięcznie na rzecz każdego z dwojga dzieci, zaś na podstawie zaświadczenia komornika sądowego z dnia 25 kwietnia 2019 r. ustalono, że w okresie ostatnich 6 miesięcy, tj. od października 2018 r. do marca 2019 r. wyegzekwowano kwoty alimentów kolejno 298,31 zł, 293,09 zł, 300,96 zł, 299,11 zł, 286,80 zł oraz 302,48 zł. W ocenie organu powyższe świadczy o tym, że skarżący nie wywiązał się przez okres ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że jego niestawiennictwo na wezwanie z dnia 26 lutego 2019 r., uznane przez organ za uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, wynikało z omyłkowego zaszeregowania tej korespondencji jako korespondencji dotyczącej podatków od nieruchomości i nie było wyrazem celowego działania. Skarżący wskazał, że w tym przedmiocie skarżący 23 kwietnia 2019 r. złożył w urzędzie wyjaśnienia, które nie zostały uwzględnione, i jednocześnie przedłożył stosowne oświadczenie majątkowe. Podkreślił nadto swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego oraz treści art. 5 ust. 3 i 3a u.p.a., stwierdził, że decydującą okolicznością, która wpłynęła na podjęcie rozstrzygnięcia, było niestawiennictwo skarżącego w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, do którego został wezwany pismem z dnia 20 lutego 2019 r. w ciągu 14 dni od daty otrzymania pisma. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący nie poinformował organu I instancji o niemożności stawiennictwa w zakreślonym terminie, zaś późniejsze wyjaśnienia w tym przedmiocie wskazujące na jego pomyłkę nie zasługują na uwzględnienie. Stwierdził, że skarżący został prawidłowo pouczony o konsekwencjach niestawiennictwa, a ponadto osobiście odebrał on korespondencję zawierającą wezwanie. Organ podniósł też, że w sprawie skarżącego nie została spełniona przesłanka negatywna uznania za dłużnika alimentacyjnego, określona w art. 5 ust. 3a u.p.a., albowiem nie wywiązywał się on ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie 50% kwoty bieżących alimentów. Stwierdził, że podniesiona okoliczność złego stanu zdrowia psychicznego skarżącego nie ma wpływu na rozpatrywaną sprawę, albowiem jako osoba w pełni zdolna do czynności prawnych ma świadomość konieczności wypełniania obowiązków alimentacyjnych. W skardze na powyższą decyzję skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. Podniósł, że cierpi na chorobę afektywną dwubiegunową, co w jego ocenie ma wpływ na funkcjonowanie i zachowanie i wyklucza możliwość przypisania mu złej woli w kwestii przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej – "p.p.s.a.") doprowadziła Sąd do wniosku, że wniesiona skarga zasłużyła na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (publ. jak wcześniej wskazano). Stosownie do treści przepisu art. 5 ust. 3 w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z unormowania tego wynika, że podstawą wszczęcia postępowania o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji oraz wystąpienie jednej z sytuacji, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wszystkie wymienione w tym przepisie zachowania, tj. uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odmowa złożenia oświadczenia majątkowego, odmowa zarejestrowania się w urzędzie pracy, odmowa przyjęcia prac, wskazują na złą wolę oraz świadome działanie dłużnika, który celowo i w sposób zamierzony nie chce współdziałać z organami w celu wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego. Wynika z tego, że aby uznać daną osobę za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego muszą istnieć dowody na to, iż świadomie i w sposób zamierzony unika współpracy z organami w celu realizacji obowiązków alimentacyjnych (vide wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 755/19 – dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji niewłaściwie oceniły stan faktyczny sprawy i zbyt pochopnie rozstrzygnęły o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Argumentem przemawiającym za wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji było to, że dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odmówił złożenia oświadczenia majątkowego. Za podstawę powyższego organ powziął ustalenie, że skarżący nie stawił się na wezwanie organu w terminie 14 dni od doręczenia wezwania w celu przeprowadzenia wywiadu i złożenia oświadczenia (wezwanie z dnia 20 lutego 2019 r. odebrane przez skarżącego w dniu 26 lutego 2019 r. – k. 5 i 6 akt adm.). Bezsporną okolicznością jest, że skarżący nie stawił się na powyższe wezwanie i nie wypełnił wskazanego obowiązku z zakreślonym terminie. Ostateczna jednak konkluzja organów, że skarżący w sposób zamierzony uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, nie jest trafna. W aktach sprawy znajduje się bowiem pismo skarżącego z dnia 23 kwietnia 2019 r., skierowane do organu I instancji, w którym wyjaśnił on przyczynę niestawiennictwa na wezwanie organu (pomyłka przy sortowaniu korespondencji), przeprosił za zaistniałą sytuację i wyraził gotowość niezwłocznego wypełnienia nałożonego obowiązku. Co znamienne, tego samego dnia (23 kwietnia 2019 r.) skarżący złożył stosowne oświadczenie majątkowe dłużnika alimentacyjnego oraz kwestionariusz wywiadu alimentacyjnego (k. 47 – 51 akt adm.). Powyższe, w sposób niebudzący wątpliwości Sądu nie tylko nie pozwala przyjąć, iż skarżący w sposób świadomy i zamierzony unika współpracy z organami w celu nałożonych obowiązków, ale stanowi dowód na okoliczność zgoła przeciwną – jego chęć i gotowość do współpracy z organem. Inaczej należy ocenić zachowanie, gdy dłużnik np. nagminnie nie odbiera kierowanych do niego przesyłek, czy stale przebywa poza adresem zamieszkania, a inaczej w sytuacji, gdy nie odbiera jedynie wezwania na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, próbując to w dalszym toku postępowania usprawiedliwić (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 3173/14 – dostępny jw.). Co istotne, przedmiotowy obowiązek nałożony wezwaniem organu z dnia 20 lutego 2019 r. został przez skarżącego wykonany jeszcze przed powzięciem rozstrzygnięcia I instancji ([...] maja 2019 r.). W orzecznictwie wyrażono pogląd, że uczynienie zadość obowiązkom określonym w art. 5 ust. 3 u.p.a. polegającym na umożliwieniu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz na złożeniu oświadczenia majątkowego, nawet w trakcie postępowania odwoławczego, nie może być uznane za okoliczność prawnie obojętną dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań (vide wyrok WSA w Lublinie z dnia z dnia 9 stycznia 2018 r. II SA/Lu 722/17, dostępny jw.). Tym bardziej zasadne jest stanowisko, że skarżący, wykonując obowiązki jeszcze w trakcie trwającego postępowania I instancji, skutecznie uchronił się przed zarzutem "uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego". Nie ulega jednocześnie wątpliwości Sądu, że w tym kontekście równie niezasadne było przypisanie skarżącemu negatywnie nacechowanego działania w postaci "odmowy złożenia oświadczenia majątkowego", która to przesłanka zakłada – podobnie jak w przypadku uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu – zamierzone i wynikające ze złej woli uchylenie się od dokonania tej czynności. Organ odwoławczy, podejmując zaskarżoną decyzję, nie wziął pod uwagę powyższej okoliczności, czym naruszył art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 i 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 - dalej "k.p.a."). W tych warunkach odpadła wskazana w decyzji organu pierwszej instancji przesłanka do wydania decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wskazane zaniechanie organu odwoławczego doprowadziło nadto do naruszenia art. 15 k.p.a. w zw. art. 78 Konstytucji RP, tj. rozstrzygnięciu z naruszeniem zasady dwuinstancyjności. Przypomnieć należy, że dwukrotne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego, którego zakres wyznacza mający zastosowanie przepis prawa materialnego - rolą organu odwoławczego nie jest weryfikacja (kontrola) zaskarżonej decyzji, lecz ponowne, merytoryczne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Ponowne rozstrzygnięcie sprawy w niniejszym postępowaniu polegało na potwierdzeniu prawidłowości stanowiska organu I instancji, bez jakiejkolwiek weryfikacji okoliczności faktycznych, w tym przede wszystkim okoliczności wykonania przez skarżącego umożliwienia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Wytknąć należy też organowi, że prowadząc powtórne postępowanie w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, nie zawiadomił skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy administracyjnej, zgłaszania uwag i zastrzeżeń w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia. Organ odwoławczy naruszył tym samym art. 10 § 1 k.p.a. Co się zaś tyczy poruszonej w uzasadnieniach decyzji obu instancji kwestii możliwości zastosowania w sprawie art. 5 ust. 3a u.p.a., stwierdzić należy, że przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, które w istocie - łącznie z przesłanką negatywną z art. 5 ust. 3a u.p.a. - określają również warunki wydania decyzji w tym przedmiocie, zostały w sposób enumeratywny wymienione w pkt od 1 do 3 ust. 3 art. 5 u.p.a. Tym samym postępowanie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może nastąpić po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, których spełnienie jednakże nie stanowi jedynej podstawy do wydania decyzji orzekającej o uchylaniu się dłużnika alimentacyjnego. Rozstrzygająca pozostaje bowiem treść art. 5 ust. 3a ww. ustawy, który wymaga ustalenia, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Okoliczność ta ma decydujące znaczenie dla wszczęcia i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W realiach rozpoznawanej sprawy organ I instancji wskazał, że skarżący nie wywiązywał się przez okres ostatnich 6 miesięcy z obowiązków alimentacyjnych w sposób określony w art. 5 ust. 3a u.p.a. jako dowód powyższego ustalenia przywołał zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2019 r., zgodnie z którym w okresie od października 2018 r. do marca 2019 r. skarżący wpłacił wskazane kwoty alimentów. Ustalenie powyższe powielił organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji. Sąd stwierdził jednak, że brak jest w aktach sprawy przedmiotowego zaświadczenia W kontekście zaświadczeń komorniczych (zaświadczenie komornika z 5 lutego 2019 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów "w okresie ostatnich dwóch miesięcy" – k. 2 akt. Administracyjnych raz zaświadczenie o dokonanych wpłatach k.13 ww. akt). wskazać też należy, że przepis art. 5 ust. 3a u.p.a. nie wymaga ustalenia, czy egzekucja jest bezskuteczna, co potwierdza komornik, ale sprowadza się do ustalenia, czy dłużnik alimentacyjny faktycznie nie wykonywał obowiązku alimentacyjnego, w związku z czym okoliczność niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego nie może być ustalana wyłącznie na podstawie zaświadczenia komornika (vide wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn.. akt II SA/Lu 781/18 – dostępny jw.). Ze względu na powyższe uznać należy, że zaistnienie (bądź nie) przesłanki z art. 5 ust. 3a u.p.a. nie zostało przez organy obu instancji wszechstronnie zbadane i prawidłowo udowodnione, przy czym konieczność szczegółowej analizy każdej z przesłanek uzasadniających uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych akcentowana jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (vide wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 538/17 – dostępny jw.) Mając powyższe na uwadze, stwierdzając naruszenie wskazanych przepisów postepowania oraz art. 5 ust. 3 zdanie pierwsze i ust. 3 pkt 1 u.p.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracyjny weźmie pod uwagę przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną.