II SA/Bd 760/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Renata Owczarzak Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Władysława G., Genowefy G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wykupionej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty T. z dnia [...] 2005 r. Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją nr [...] z dnia [...] 2005 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty T. z dnia [...] 2005 r. odmawiającą zwrotu na rzecz Władysława i Genowefy G. nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], stanowiących obecnie własność gminy Bydgoszcz, a pozostających w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej w By. Wydając decyzję odmowną organ pierwszej instancji ustalił, że nieruchomość określona w 1978 r. jako działka nr [...], została wykupiona na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "S." na podstawie umowy notarialnej z dnia 10 maja 1978 r., spisanej stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Ówczesna działka nr [...] stanowi obecnie część działki nr [...]. Działka nr [...] stanowi tereny zielone (krzewy), natomiast na działce nr 201/12 znajduje się wyasfaltowany plac, na którym parkują pojazdy oraz umieszczony jest kontener na śmieci. Odwołując się od decyzji organu pierwszej instancji Władysław i Genowefa G. zarzucili, że wykupiono dużo większy teren, niż był potrzebny oraz nie zgodzili się ze stanowiskiem Starosty T., że teren ten jest wykorzystywany na cele komunikacyjne związane z obsługą bloku, ponieważ nie jest to droga dojazdowa. Rozpoznając odwołanie Wojewoda [...] powołując się na treść przepisów art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603; z późn. zm.) uznał, że organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił iż brak ustawowych przesłanek do uwzględnia żądania zwrotu nieruchomości. Ze zgromadzonego materiału wynika bowiem, że kwestionowana część nieruchomości została nabyta w 1978 r. i zagospodarowana zgodnie z projektem technicznym terenów zieleni oraz dróg opracowanych w 1978 r. w oparciu o plan realizacyjny, który był podstawą wykupu nieruchomości. Wojewoda, wskazując na ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, podkreślił, że przedsięwzięcie inwestycyjne, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, w swoim rzeczowym zakresie obejmuje nie tylko budynki mieszkalne, ale i inwestycje towarzyszące, polegające na budowie niezbędnych obiektów i urządzeń infrastruktury organizacyjno – technicznej, służącej społeczności lokalnej. Celu wywłaszczania nie niweczy realizacja w postaci parkingu, skweru zieleni czy innego rodzaju instalacji. Wszystko to bowiem służy realizacji codziennych potrzeb mieszkańców osiedla mieszkaniowego. W dniu oględzin dokonanych przez organ pierwszej instancji ([...] 2005 r.) wybudowana droga prowadziła do kontenera na śmieci, znajdującego się na wykupionej i utwardzonej części nieruchomości i wykorzystywana była przez mieszkańców bloku. Zdaniem Wojewody kwestionowany przez wnioskodawcę sposób użytkowania drogi jako dojazdu do bloku mieszkalnego nie stoi w sprzeczności z tym, iż służy ona społeczności lokalnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Władysław i Genowefa G. zarzucili, iż wykupiono od nich teren większy niż była ku temu potrzeba oraz zakwestionowali ustalenie, że jest on wykorzystywany na cele komunikacyjne związane z obsługą bloku. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W toku rozprawy pełnomocnik skarżącego Wiesława G. wyjaśnił, że pierwsze pismo o zwrot nieruchomości zostało wysłane w 1989 r. i dopiero po wysłaniu tegoż pisma Spółdzielnia zasadziła krzewy. Nie doszło do planowanego wywłaszczenia nieruchomości sąsiednich. Zaprzeczył też, aby działka stanowiła dojazd wskazując, że parkują na niej samochody w związku z działalnością biura znajdującego się na sąsiedniej, prywatnej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy zauważyć, że skarżącym raz już odmówiono zwrotu nieruchomości ostateczną decyzją Wojewody B. nr [...] z dnia [...] 1993 r. Decyzja ta jednak zapadła w oparciu o ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tekst jednolity Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127; z późn. zm.). Sąd w niniejszym składzie podziela jednak stanowisko Sądu Najwyższego zawarte we wskazanym przez organ pierwszej instancji wyroku z dnia 6 lipca 2001 r. (sygn. akt III RN 116/00, opublikowany w "Orzecznictwie Sądu Najwyższego Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych" z 2001 r. Nr 22 poz. 656 oraz w elektronicznym Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 49305), że nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.; obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603), jeżeli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie (art. 69 ust. 1 i 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Sąd w niniejszym składzie podziela także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 22 czerwca 2001 r. (sygn. akt I SA 241/00, opublikowany w elektronicznym Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 54436) że z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tj. z dniem 1 stycznia 1998 r., zasadniczo zmieniły się przepisy mówiące o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Kwestię tę obecnie reguluje art. 137 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, iż nieruchomość wywłaszczona może być zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu wówczas, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (art. 137 ust. 1 pkt 1) albo jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 2). Aktualnie obowiązująca ustawa poprzez ścisłe określenie przesłanek zbędności zaostrzyła jej kryteria. Wystąpienie jednej z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nakazuje organowi administracji uznać tę nieruchomość za zbędną, co w konsekwencji oznacza możliwość jej zwrotu. W aktualnym stanie prawnym o zbędności nieruchomości przesądza zatem art. 137 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nie zaś wyłącznie ocena dokonana przez organ, oparta na ustaleniach wynikających w zasadzie z oceny stanu faktycznego, w jakim znajdowała się nieruchomość po dniu złożenia wniosku o jej zwrot. Podzielając co do zasady stanowisko organów, iż przedsięwzięcie inwestycyjne, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, w swoim rzeczowym zakresie obejmuje nie tylko budynki mieszkalne, ale i inwestycje towarzyszące, polegające na budowie niezbędnych obiektów i urządzeń infrastruktury organizacyjno – technicznej, służącej społeczności lokalnej, należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie cel wywłaszczenia został określony w umowie notarialnej z 10 maja 1978 r. jako budowa osiedla mieszkaniowego "S." zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] wydaną dnia [...] 1977 r. przez Wojewódzki Zarząd Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w B. W aktach administracyjnych brak jest owej decyzji. Powoływane przez Wojewodę projekty techniczne terenów zieleni oraz dróg opracowane w 1978 r. nie zawierają żadnej wzmianki o tym, czy i w jakim stopniu zostały opracowane na podstawie wspomnianej decyzji z dnia [...] 1977r., nie mogą zatem być uznane za takie dokumenty, na podstawie których, bez prowadzenia dalszego postępowania dowodowego, możliwe jest dokładne odtworzenie celu wywłaszczenia. Co więcej, jak wynika za akt administracyjnych, Starosta T. pomimo poszukiwań nie odnalazł decyzji z 1977 r. W tej sytuacji ocena, czy został osiągnięty cel wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego w bliżej nieznanym kształcie, nie może być dokonana bez dodatkowej analizy sposobu funkcjonowania tego osiedla, w szczególności pod kątem zapewnienia na jego terenie właściwej obsługi komunikacyjnej. Co więcej, zgodnie z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami ocena realizacji celu wywłaszczenia powinna być dokonana nie tak jak uczyniły to organy w niniejszej sprawie – na dzień wydania decyzji odmawiających zwrotu, ale na moment upływu 7 lat od dnia kiedy decyzja o wywłaszczenia stała się ostateczna (w przedmiotowej sprawie – od dnia kiedy podpisano umowę notarialną) - pod kątem stwierdzenia, czy rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia, oraz na moment upływu 10 lat od dnia kiedy decyzja stała się ostateczna – pod kątem ostatecznej realizacji celu wywłaszczenia. Decyzje organów zostały podjęte zatem z naruszeniem art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a ponadto, wobec braku stosownego postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia stanu faktycznego po upływie 7 i 10 lat od podpisania umowy notarialnej – z uchybieniem wynikającego z art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.) obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), należało orzec jak w punkcie 1 sentencji wyroku. W toku dalszego postępowania organy administracji powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe na okoliczność ustalenia celu wywłaszczenia w stosunku do przedmiotowej nieruchomości (w obrębie ogólnego celu budowy osiedla mieszkaniowego), rozważając w szczególności czy nieruchomość ta jest niezbędna dla zapewnienia obsługi komunikacyjnej osiedla, czy też obsługa ta, zwłaszcza dla bloku przy ul. [...], jest zapewniona w inny sposób, bez udziału przedmiotowej nieruchomości. Organy administracji powinny także ustalić czy najpóźniej w dniu 10 maja 1985 r. (7 lat od podpisania aktu notarialnego) rozpoczęto na przedmiotowej nieruchomości prace związane z celem wywłaszczenia i czy w dniu [...] 1988 r. (10 lat od dnia podpisania umowy notarialnej) cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w punkcie 2 sentencji wyroku. O kosztach (pkt 3 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie 200 ww. ustawy, uwzględniając wysokość wpisu poniesionego przez skarżących małżonków.