II SA/Bd 767/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2022 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. 1. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2021r. W. C. (dalej: skarżący, strona) reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika zwrócił się do Burmistrza M. i Gminy w N. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką U. C.. 2. Decyzją z dnia [...] maja 2022r. Burmistrza M. i Gminy w N. po ponownym rozpatrzeniu sprawy (decyzja z dnia [...] lutego 2021r. została uchylona przez organ odwoławczy) odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 111; obecnie Dz. U. z 2022r., poz. 615 – dalej "u.ś.r."), bowiem ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że w przypadku U. C. niepełnosprawność powstała w wieku 69 lat. 3. W odwołaniu skarżący zarzucając błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. K 38/13) został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP wniósł o uchylenie powyższej decyzji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. 4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2022r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką od dnia [...] kwietnia 2022r. do dnia [...] września 2024r. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przytoczył stan faktyczny sprawy oraz wskazał, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. była nieprawidłowa w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 uznającego ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie. Dalej organ wskazał, że z treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. wynika, że decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostanie ustalone prawo do świadczeń rodzinnych, jest data złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. Przyznanie, zatem z datą wsteczną poprzedzającą tenże miesiąc, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nawet w przypadku wcześniejszego spełniania przesłanek do jego uzyskania, nie jest możliwe. Wobec tego wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne przyznano od dnia [...] kwietnia 2022 r. tj. daty złożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do [...] września 2024r. tj. do daty ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego przez Powiatowy Zespól ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. . z dnia [...] września 2021r. nr [...] (art. 24 ust. 4 u.ś.r.) 5. W skardze do tut. Sądu skarżący wskazał, że odwołuje się od części decyzji, czyli daty od której zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie: - art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] kwietnia 2022r. do [...] grudnia 2022r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od [...] grudnia 2021r., - art. 23, art. 24 ust. 2 i 4, 24 a ust. 1 u.ś.r. przez błędne uznanie, że prawidło wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z niezbędnymi dokumentami wpłynął do organu dopiero w miesiącu kwietniu 2022r. W uzasadnieniu strona wskazała, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast w świetle art. 24 ust. 4 tej ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Skarżący w grudniu 2021r. złożył wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ, po ponownym rozpoznaniu sprawy już zgodnie z wytycznym SKO wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie go na urzędowym druku - formularz SR-5. W ocenie strony wniosek złożony w grudniu 2021r. odpowiadał w swojej treści formularzowi SR-5, w z związku z czym nie było potrzeby, aby przedkładać identyczny wniosek różniący się jedynie szatą graficzną. Wymysłem organu jest domaganie się przedłożenia przez skarżącego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne na urzędowym formularzu. Brak jest w ustawie o świadczeniach rodzinnych zapisu obligującego osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne do złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Ponadto strona w oparciu o przepis art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – dalej "p.p.s.a.") wniosła o rozpoznanie spawy w trybie uproszczonym. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 8. Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi wyłącznie kwestia daty początkowej, od której należało przyznać skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. Strona uważa, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne powinno jej przyznane od miesiąca wpłynięcia wniosku czyli od grudnia 2021r., natomiast organ odwoławczy stoi na stanowisku, że wnioskowane świadczenie winno być przyznane od kwietnia 2022r., bowiem dopiero w tym miesiącu wpłynął kompletny wniosek skarżącego. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia [...] września 2021r., zaliczającym U. C. do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] września 2024r., z informacją, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2021r. W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. 9. Przechodząc do kwestii spornej wskazać należy, że w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Z kolei art. 24a ust, u.ś.r. stanowi, że w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku podmiot realizujący świadczenia wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenia do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Z powyższych regulacji wynika, że zasadą jest, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do świadczenia jest przyznawane na wniosek podmiotu uprawnionego do uzyskania takiego świadczenia. Złożenie wniosku determinuje moment początkowy przyznania świadczenia. W przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku podmiot realizujący świadczenia wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenia do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania przez nią wezwania. Niezastosowanie się wnioskodawcy do wezwania organu, a więc zarówno nieusunięcie braków, niewłaściwe uzupełnienie braków, jak też nieusunięcie braków w wyznaczonym terminie skutkować będzie pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Ponadto na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 23 ust. 5 u.ś.r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki społecznej wydał rozporządzenie z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. poz. 1466), gdzie w § 10 określił, co powinien zawierać wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. 10. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...] grudnia 2021r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do Burmistrza M. i Gminy w N. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką U. C.. Wniosek został podpisany przez pełnomocnika strony, a do wniosku dołączono oświadczenia i pouczenia podpisane przez skarżącego. Pismem z dnia [...] stycznia 2022r. organ wezwał pełnomocnika strony do przedłożenia odręcznego oświadczenia skarżącego złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej wyjaśniającego brak zgłoszenia do składek zdrowotnych oraz uzupełnienia załączonych oświadczeń. Po uzupełnieniu wezwania organ I instancji decyzją z dnia [...] lutego 2022r. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy uchylając powyższą decyzję orzeczeniem z dnia 24 wskazał, że wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego został podpisany przez pełnomocnika, zatem nie spełniał wymogów ustawowych i zgodnie z dyspozycja art. 24a ust. 1 u.ś.r. winien podlegać uzupełnieniu na wezwanie organu po rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji skarżący przedłożył własnoręcznie podpisany wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, który wpłynął do organu w dniu [...] kwietnia 2022r. Odnosząc się do tak ustalonego stanu faktycznego wskazania wymaga, że wbrew stanowisku organu z przepisów nie wynika, że sam wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi podpisać skarżący skoro do wniosku dołączono własnoręcznie podpisane przez skarżącego oświadczenia i pouczenia zawierające informacje o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Pomimo błędnego częściowo uzasadnienia, organ odwoławczy słusznie jednak stwierdził niekompletność wniosku. Polegała ona w istocie na nieprzedłożeniu przez skarżącego oświadczenia figurującego na s. 5/5 urzędowego wzoru wniosku, stanowiącego odpowiedzi na pytania: "Oświadczam, że: – rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, – nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz – nie ma opiekuna faktycznego dziecka wymagającego opieki ani osoby będącej rodziną zastępczą spokrewnioną, dla dziecka wymagającego opieki w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oświadczam, że jestem świadoma/świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Tę część wniosku skarżący uzupełnił dopiero w dniu [...] kwietnia 2022r., składając wniosek na urzędowym formularzu. Zgodnie z powołanym wcześniej art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W konsekwencji, zachodziły przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia począwszy od [...] kwietnia 2022r., co też organ uczynił. W konsekwencji zarzuty skargi okazały się nietrafne. Z powyższych względów, Sąd orzekł o oddaleniu skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a.