II SA/Bd 768/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Protokolant Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi Tadeusza R. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. z dnia [...] 2005r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych należności za brak lokalu mieszkalnego oddala skargę II SA/ Bd 768/05 Uzasadnienie Komendant Wojewódzki Policji w B. decyzją nr [...] znak [...] z dnia [...] 2005 r., po rozpatrzeniu odwołania Tadeusza R. od decyzji Nr [...] z dnia [...] 2005 r. Komendanta Powiatowego Policji w A., zobowiązującej Tadeusza R. do zwrotu nienależnie pobranych należności za brak lokalu mieszkalnego w okresie od 15.12.1999 r. - 31.05.2003 w kwocie 11.794,42 zł postanowił uchylić zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] 2005 r. Komendanta Powiatowego Policji w A. w części dotyczącej ustalenia okresu za który powstaje obowiązek zwrotu nienależnie pobranego równoważnika za brak lokalu mieszkalnego, terminu zwrotu należności oraz jego wysokości i orzekł, iż obowiązek zwrotu nienależnie pobranego przedmiotowego świadczenia dotyczy okresu od dnia 27.06.2001 do 31.05.2003 i stanowi kwotę 6.718,20 zł, w pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Tadeusz R., emerytowany funkcjonariusz Policji, na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] 1999 r. Komendanta Powiatowego w A. otrzymał równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego. W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, że żona emeryta Marianna R. uzyskała w dniu [...] 1999 r. dom jednorodzinny, a tym samym powstały okoliczności uzasadniające utratę uprawnień do przedmiotowego świadczenia. Decyzją ostateczną z [...] 2004r. cofnięto Tadeuszowi R. uprawnienia do przedmiotowego świadczenia a skarga na tą decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9.2.2005 r. sygn. akt II SA/Bd 974/04. W dalszej kolejności Komendant Powiatowy Policji w A. wydał decyzję nr [...] z dnia [...] 2005 r. zobowiązującą Tadeusza R. do zwrotu nienależnie pobranych należności za brak lokalu mieszkalnego za okres od 15.12.1999 r. do 31.5.2003 r.w kwocie 11.794,42 zł. w terminie 30 dni od daty wydania decyzji. Komendant Wojewódzki Policji w B., rozpoznając odwołanie od tej decyzji, za słuszny uznał zarzut odwołującej się związany z przedawnieniem roszczeń. Zgodnie z art. 120 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia w którym roszczenie stało się wymagalne i wynosi dla roszczeń o świadczenia okresowe trzy lata (art. 118 k.c.). Dniem wymagalności jest dzień 28.6.2004 r. tj. data wydania przez Komendanta Powiatowego Policji w A. prawomocnej decyzji nr [...]. Tym samym okres za który powstał obowiązek zwrotu mieści się w dniach od 27.06.2001 do 31.05.2003 r. Wysokość kwoty podlegającej zwrotowi określono na 6.718,20 zł. Zarzut naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu organ II instancji uznał za niezasadny albowiem pełnomocnik strony miał możliwość zapoznawania się z materiałami sprawy i wypowiadania się co do zebranych materiałów i dowodów. Skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący reprezentowany przez pełnomocnika - córkę skarżącego. W skardze wniesiono o uchylenie decyzji nr [...] z dnia [...] 2005 r. Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. oraz decyzji Nr [...] komendanta Powiatowego Policji w A. z dnia [...] 2005 i umorzenie postępowania przed organami I i II instancji, ewentualnie uchylenie w/w decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zaskarżona decyzja zostala wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, w szczególności rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania, odmowy przyznania, cofania i zwracania przez policjantów równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego (Dz. U. nr 100, poz. 918), a także przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności zasad ogólnych postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącego nie miała miejsca sytuacja o jakiej mowa w § 7 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem decyzję o zwrocie wypłaconego równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego wydaje się w przypadku nienależnego pobrania na skutek nie poinformowania o wystąpieniu zmian lub podania nieprawdziwych danych w oświadczeniu, o którym mowa w § 3 rozporządzenia, mających wpływ na istnienie uprawnienia do tego równoważnika lub na jego wysokość. Oświadczenia majątkowe były składane w terminach i w swej treści były zgodne ze stanem faktycznym i prawnym Niezrozumiały jest termin przedawnienia roszczenia od dnia [...] 2004 r. (data decyzji Komendanta Powiatowego Policji w A.). Skoro decyzja uprawomocniła się [...] 2005 r. to termin przedawnienia roszczenia winien być ustalony na ten dzień. Podniesiono także zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej., uniemożliwiając odwołującemu się zapoznanie z zebranym materiałem dowodowym po zakończonym postępowaniu administracyjnym. Decyzja została podpisana .[...] 2005 a zawiadomienie o zakończeniu postępowania doręczono [...] 2005 r. Pełnomocnik skarżącego zwróciła także uwagę na uregulowania ustawy z 18.02.1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. nr 8, poz. 67 ze zm.). Przepisy tej ustawy zawierają szczególne przepisy dotyczące zwrotu świadczeń nienależnie pobranych przez emerytów (art. 49). Stosownie do tych przepisów osoby, które pobierały świadczenia pieniężne są obowiązane do zwrotu nienależnych im świadczeń, jeżeli były pouczone w formie pisemnej przez organ o obowiązku zawiadomienia o okolicznościach powodujących utratę prawa do tych świadczeń pieniężnych. Komendant Wojewódzki Policji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uznać za niezasadną. Punktem wyjścia oceny zaskarżonej decyzji musi być ostateczna decyzja nr [...] r. z dnia [...] 2004 r. nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w B.y w sprawie cofnięcia z dniem [...] 1999 r. uprawnień do równoważnika pieniężnego za brak lokalu pieniężnego. Skarga na powyższą decyzje został oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9.2.2005 r. sygn. II SA/Bd 974/04. Tym samym jednoznacznie przesądzono obowiązek zwrotu równoważnika pieniężnego za brak lokalu pieniężnego. Decyzje ostateczne są wiążące dla stron i organu. Pozostała zatem do określenia kwestia wysokości zwrotu pobranego niesłusznie równoważnika. Z wykazu wypłaconych należności wynika, że świadczenia w postaci równoważnika za brak lokalu mieszkalnego wypłacano do maja 2003 r. W ocenie organu II instancji obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za brak lokalu mieszkalnego dotyczy okresu od dnia 27.6.2001 r. do 31 maja 2003 r. Komendant Wojewódzki Policji uwzględnił 3-letni okres przedawnienia. Zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1980 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. nr 7, poz. 58 ze zm.) policjantowi przysługuje równoważnik pieniężny, jeżeli on sam lub członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. W art. 92 ust. 2 ustawy znajduje się upoważnienie ustawowe dla ministra właściwego dla spraw wewnętrznych do uregulowania szczegółów wymienionych w tym przepisie związanych z wymienionym wyżej równoważnikiem pieniężnym. W oparciu o wskazaną delegację ustawową, w okresie pobierania przez skarżącego równoważnika za brak lokalu mieszkalnego, obowiązywały: 1. zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 września 1997 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania policjantom równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego i równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego oraz szczegółowych zasad ich zwracania (M.P. Nr 76, poz. 708), 2. rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 199 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania policjantom równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego i równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego oraz szczegółowych zasad ich zwracania (Dz. U. nr 106, poz. 1212 ze zm.), 3. rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania odmowy przyznania, cofania i zwracania przez policjantów równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego (Dz. U. Nr 100, poz. 918 ze zm.) Wszystkie te akty prawne wskazują, że równoważniki pieniężne za brak lokalu mieszkalnego przyznaje się na podstawie oświadczenia majątkowego policjanta. W razie nienależnego pobrania kwoty te podlegają zwrotowi. Wymienione akty prawne zawierają także wskazanie (§ 10 ust. 2 zarządzenia z 1997 r., § 9 rozporządzenia z 1999 r., § 5 rozporządzenia z 2002 r.), że policjant jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić o każdej zmianie mającej wpływ na uprawnienia do otrzymania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego albo na jego wysokość. Następuje to w formie złożenia nowego oświadczenia mieszkaniowego. Z powyższego wynika, że obowiązek zawiadomienia o każdej zmianie mającej wpływ na uprawnienie do otrzymania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego albo na jego wysokość jest obowiązkiem ustawowym. W ocenie sądu jest to przepis szczególny w stosunku do art. 49 ustawy z 18.2.1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67 ze zm.). Wykładnia systemowa wskazuje, że art. 49 ust. 2a tej ustawy ma zastosowanie do zwrotu świadczeń o jakich mowa w tej ustawie. Nie ma zatem zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Ostateczna decyzja o cofnięciu uprawnienia do dotychczas przyznanego równoważnika pieniężnego przesądziła fakt niesłusznego pobierania tego równoważnika. Ogólną zasadą systemu prawa, jest zasada, że nienależne świadczenia należy zwrócić. Pełnomocnik skarżącego przedstawiła na rozprawie oświadczenia mieszkaniowe (których nie ma w aktach sprawy) z których wynikało, że jest głównym najemcą. Oświadczenia te nie zmieniają jednak faktu, że równoważnik za brak lokalu mieszkalnego pobierany był wbrew prawu. Również brak reakcji Komendanta Powiatowego Policji w A. na złożone oświadczenia nie zmienia faktu bezprawnego pobierania równoważnika. Ewentualne szkody mogą być dochodzone w drodze procesu cywilnego. W ocenie Sądu trafnie ustalono początek przedawnienia roszczeń. Roszczenie stało się wymagalne z dniem decyzji Komendanta Powiatowego Policji w A. (art. 107 ust. 3 ustawy o Policji). Przyjęcie odmiennej koncepcji mogłoby doprowadzić w ogóle do przedawnienia roszczenia w sytuacji, gdyby strona podjęła zabiegi procesowe zmierzające do przedłużenia rozpoznania sprawy przez organ II instancji, a nadto decyzja o zwrocie wypłaconego równoważnika pieniężnego ma charakter deklaratoryjny. Sąd jest związany także zasadą reformationis in peius (art. 134 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.) i tym samym nie kwestionuje 3-letniego okresu przedawnienia. Zresztą na 3 - letni termin przedawnienia wskazuje art. 107 ust. 1 ustawy o Policji. W warunkach rozpatrywanej sprawy nie jest trafny zarzut naruszenia przepisów proceduralnych. Pełnomocnik skarżącego orientował się w przedmiocie sprawy i kolejności podejmowanych czynności procesowych. Z adnotacji zawartych w aktach sprawy wynika, że po otrzymaniu informacji o wszczęciu postępowania pełnomocnik oświadczyła, że nie wnosi innych dowodów w sprawie. Z aktami sprawy została zapoznana także w dniu 18 kwietnia 2005 r. oświadczając, że nie wnosi innych dowodów a prosi jedynie o uwzględnienie przedawnienia roszczeń. Zasada czynnego udziału strony nie została zatem naruszona. Uzasadnia to, na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) 2005 r. oddalenie skargi.