II SA/Bd 770/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2021 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Szkoły Uniwersytetu z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Szkoły Uniwersytetu dnia [...] marca 2021r. nr [...], 2. zasądza od organu na rzecz skarżącego kwotę 697(sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] 2021 r, nr [...] Dyrektor Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu [...] w [...], po rozpoznaniu wniosku T. K. (dalej jako: "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] 2021 r., [...] orzekającej o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów II roku Szkoły Doktorskiej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że z kart okresowych osiągnięć wynika, iż skarżący nie przystąpił do zaliczenia 4 z 5 przedmiotów realizowanych zgodnie z programem w semestrze zimowym roku akademickiego 2020/2021. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że informował on starostę o tym, że przebywa na zwolnieniu lekarskim organ wskazał, że starosta nie jest uprawniony do występowania w imieniu doktorantów w ich indywidualnych sprawach. Dodał, że cotygodniowe informacje przekazywane staroście roku o stanie zdrowia służą wyłącznie sporządzaniu raportu ze stanu bezpieczeństwa sanitarno-epidemiologicznego. Organ zwrócił ponadto uwagę, że skarżący nie przedłożył zwolnienia lekarskiego potwierdzającego jego chorobę. Następnie organ przedstawił ustalenia dotyczące uczestnictwa skarżącego w zajęciach z poszczególnych przedmiotów w semestrze zimowym, a także okoliczności niezaliczenia tych przedmiotów. Wyjaśnił także, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o Regulamin Szkoły Doktorskiej UTP stanowiący załącznik nr 1 do uchwały Senatu [...] nr [...] z dnia [...].2020 r., nie zaś o regulamin stanowiący załącznik nr 1 do uchwały Senatu [...] nr [...] z dnia [...].2021 r. (wchodzący w życie [...].2021 r.), na który powoływał się skarżący. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że podstawą do skreślenia skarżącego ze studiów były okoliczności wskazane w art. 203 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 207 ustawy z dnia 20.07.2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, czyli niewywiązywanie się z obowiązku postępowania zgodnie z regulaminem szkoły doktorskiej oraz obowiązku do realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego. Nieprzystąpienie do zaliczenia czterech z pięciu przedmiotów realizowanych w II semestrze stanowi naruszenie § 8 ust. 1 pkt 2 Regulaminu Szkoły Doktorskiej [...] stanowiącego załącznik nr [...] do uchwały Senatu [...] nr [...] z dnia [...].2020 r. Organ wywiódł przy tym w oparciu o przepisy Regulaminu, że wbrew twierdzeniu skarżącego, doktoranci nie są rozliczani z uzyskanych zaliczeń i zdanych egzaminów rocznie, ale mają obowiązek uzyskania zaliczeń i zdania egzaminów w terminie przewidzianym w planie kształcenia na dany rok akademicki, podzielony na semestry, a zajęcia tematyczne realizowane w poszczególnych semestrach nie są tożsame. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie następujących przepisów postępowania, które miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji: 1. art. 7, art. 8 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego, uwzględnienia interesu strony oraz nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego; 2. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 39 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu i powołanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na pismo z dnia [...].2021 r., którego jednak skarżący nigdy nie otrzymał i nie miał możliwości wypowiedzieć się w sprawie oraz przedłożyć dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia; 3. art. 107 § 1 pkt 4, art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez sporządzenie przez organ decyzji w sposób nieodpowiadający wymogom stawiany przez k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji przesłanek, którymi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie w sprawie z powołaniem na przepisy regulaminu innego niż udostępniony na stronie uczelni oraz z powołaniem się na niedoręczone skarżącemu zawiadomienie o wszczęciu postepowania; 4. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił ponadto organowi naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: 1. art. 203 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 207 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a także § 23 ust. 2 pkt 2 Regulaminu poprzez skreślenie skarżącego z listy doktorantów, podczas gdy: a) w świetle treści § 17 ust. 3 pkt 3 Regulaminu Szkoły Doktorskiej zaliczenie przedmiotów odbywa się w cyklu rocznym; b) jak wynika z § 17 ust. 5 Regulaminu, niezaliczenie przedmiotów w żadnym z terminów w trakcie roku akademickiego, nie stanowi podstawy do skreślenia z listy doktorantów, przepis ten wskazuje też na obowiązek zaliczenia przedmiotów w ciągu całego roku akademickiego; c) skarżący, przed wszczęciem postępowania informował o swoim stanie zdrowia i przebywaniu na zwolnieniu lekarskim; d) skarżący z pozostałych przedmiotów uzyskał pozytywne wyniki oraz nie pozostaje w zwłoce w przygotowaniach do rozprawy doktorskiej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku z treścią skargi odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wymaga w pierwszej kolejności kwestia prawidłowości postępowania organów obu instancji oceniania przez pryzmat ogólnych zasad postępowania administracyjnego, określonych w k.p.a. W ocenie Sądu słuszne są zarzuty skarżącego, wskazujące między innymi na to, że decyzje organów w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w dniu [...] 2021. Tego samego dnia wysłano do skarżącego, na adres poczty elektronicznej nadany mu przez Uniwersytet w momencie zrekrutowania do Szkoły Doktorskiej, zawiadomienie o wszczęciu postępowania wraz z pouczeniem o możliwości wypowiedzenia się. Skarżący wskazał, że nie otrzymał on powyższego zawiadomienia i w związku z czym nie miał możliwości czynnego udziału w sprawie. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że doręczenie decyzji jest czynnością procesową organu administracji publicznej, wywołującą skutki prawne przewidziane w przepisach k.p.a. Od daty doręczenia rozpoczynają bowiem bieg niektóre terminy do dokonania czynności procesowych. W piśmiennictwie przyjmuje się, że instytucja doręczeń urzeczywistnia zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, bowiem umożliwia stronie zapoznanie się z czynnościami organu i innych uczestników postępowania albo uczestniczenie w tych czynnościach (zob. A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz wyd. Zakamycze, Kraków 2000 r., s. 321). Przyjmuje się też, że k.p.a. wprowadza zasadę oficjalności doręczeń. Ustawowy obowiązek dokonywania wszelkich doręczeń z urzędu spoczywa na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Zasada ta znajduje zastosowanie w każdym postępowaniu, niezależnie od jego struktury podmiotowej. Nieprawidłowe, czyli niezgodne z przepisami k.p.a. doręczenie pisma, od którego rozpoczyna bieg termin procesowy, należy uznać za naruszenie zasady oficjalności doręczeń pism, mogące spowodować pozbawienie strony możliwości obrony swych praw. Prawidłowość postępowania organu w tym zakresie podlega także kontroli ze strony sądu administracyjnego. Niezgodne z przepisami postępowania administracyjnego doręczenie pisma może być uznane przez Sąd w konkretnych okolicznościach sprawy za pozbawione znaczenia prawnego i uzasadniające stwierdzenie, że w ogóle nie doszło do doręczenia. Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) zwanej dalej "k.p.a." – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania kwestionowanych w niniejszej sprawie decyzji - doręczanie pism następuje przez operatora pocztowego, którym zgodnie z art. 3 pkt 12 prawa pocztowego jest przedsiębiorca uprawniony do wykonywania działalności pocztowej na podstawie wpisu do rejestru operatorów pocztowych. Doręczanie pism może też być dokonywane przez pracowników organu albo inne upoważnione osoby lub organy. Z kolei w art. 391 k.p.a. uregulowane zostały zasady i tryb doręczania za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W myśl tego przepisu doręczenie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, jeżeli strona lub inny uczestnik postępowania spełni jeden z następujących warunków: 1. złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej; 2. wystąpi do organu administracji publicznej o takie doręczenie i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny; 3. wyrazi zgodę na doręczanie pism w postępowaniu za pomocą tych środków i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny. Organ administracji publicznej może zwrócić się do strony lub innego uczestnika postępowania o wyrażenie zgody na doręczanie pism w formie dokumentu elektronicznego w innych, określonych przez organ kategoriach spraw indywidualnych załatwianych przez ten organ. W myśl art. 46 § 4 k.p.a. w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ administracji publicznej przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające: 1) wskazanie, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego; 2) wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać pismo i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma; 3) pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej, oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w określony sposób. Przy czym jak wynika z § 3 przywołanego przepisu w przypadku doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej doręczenie jest skuteczne, jeżeli adresat potwierdzi odbiór pisma w sposób, o którym mowa w § 4 pkt 3. Dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 46 § 5 k.p.a. w przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego w sposób, o którym mowa w § 4 pkt 3, organ administracji publicznej po upływie 7 dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma. W przypadku nieodebrania pisma doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (art. 46 § 6 k.p.a.). Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że wysłanie stronie zawiadomienia w formie listu elektronicznego nie spełnia wymogów wskazanych w wyżej przywołanych przepisach. Korzystanie z poczty elektronicznej nie jest dopuszczalną prawnie metodą doręczenia, o ile nie mamy do czynienia z doręczeniem elektronicznym, o którym mowa w art. 391 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika, by przesłanki doręczenie elektronicznego były spełnione, a korespondencja mailowa nie wyczerpuje warunków technicznych takiego doręczenia. Oznacza to tym samym, że zawiadomienie było bezskuteczne. W odpowiedzi na skargę organ powoływał się na dane logowania skarżącego na konto, próbując w ten sposób dowodzić, że skarżący został skutecznie powiadomiony o wszczęciu postępowania. Dane logowania na koncie nie stanowią jednak dowodu na skuteczne doręczenie stronie pisma. Nadmienić przy tym należy, że już z samych informacji organu wynika, że skarżący najwcześniej mógł zapoznać się z przesłanym mu e-mailem w dniu [...] 2021 r., a więc już po dacie wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji organu utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] 2021 r. Skarżący nie tylko nie został prawidłowo zawiadomiony o wszczęciu postępowania, ale nie został również w toku całego postępowania administracyjnego pouczony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz złożenia wniosków dowodowych. Powyższe uchybienie stanowiło naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu obejmuje - stosownie do art. 10 k.p.a. - w zakresie prawa do obrony uprawnienie tejże do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (w zakresie konsekwencji vide treść art. 81 k.p.a.). Gwarantowana w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału w postępowaniu obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów. Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu we wskazanych czynnościach skutkuje naruszeniem prawa obligującym do wznowienia postępowania z powodu wypełnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. - vide wyrok NSA z dnia 19 czerwca 1998 r., ISA/Lu 652/97, niepublikowany. Pogląd ten jest akceptowany w najnowszej literaturze, albowiem nadal przyjmuje się, że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie o wznowienie postępowania, niezależnie od tego czy miało wpływ na treść decyzji (vide G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 131.). W niniejszej sprawie - przed wydaniem decyzji w obu instancjach - treść art. 10 § 1 k.p.a. w ogóle nie miała zastosowania. Na żadnym etapie postępowania skarżący nie został pouczony w trybie art. 9 k.p.a. o możliwości zgłaszania wniosków dowodowych. Należy podkreślić, że skarżący działał w postępowaniu przed organami osobiście, a nie przez profesjonalnego pełnomocnika, zaś brak pouczeń o możliwości zgłaszania wniosków dowodowych w konsekwencji negatywnie rzutuje na ocenę skutków zaniechania zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania. Dopiero bowiem na etapie postępowania sądowego strona, korzystając z pomocy profesjonalnego pełnomocnika sformułowała konkretne wnioski dowodowe, które stały się przedmiotem rozważań organu odwoławczego w odpowiedzi na skargę. Dlatego też w okolicznościach niniejszej sprawy należy uznać za zasadny zarzut skarżącego w zakresie nie poinformowania go o wszczęciu postępowania przez organ I instancji i możliwości złożenia wniosków dowodowych. Należy zauważyć, że gdyby organ I instancji wywiązał się ze swoich procesowych obowiązków, to nie można wykluczyć, że skarżący wraz z odwołaniem przedstawiłby dokumentację medyczną celem wykazania niemożności terminowego realizowania programu kształcenia. Taka wada postępowania przed organem pierwszej instancji stanowić powinna przesłankę uzasadniającą wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasatoryjnej. Przedmiotowe uchybienie nie zostało bowiem zniwelowane w trakcie postępowania, w momencie podejmowania przez stronę czynności procesowych w trakcie postępowania prowadzonego przez organy administracji bez względu na poziom świadomości strony względem toczącego się postępowania administracyjnego. W konsekwencji powyższych uchybień rozważania przyczyn nieterminowego realizowania programu kształcenia przez skarżącego organ odwoławczy przeniósł na etap postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, które zawarł w odpowiedzi na skargę. Odpowiedź na skargę nie stanowi jednak uzupełnienia uzasadnienia decyzji. Tym samym fakt, że organ podjął próbę odniesienia się do tych kwestii w odpowiedzi na skargę, nie sanuje w tym zakresie wadliwości wykonania dyspozycji art. 10 k.p.a. Takiej oceny nie mógł też dokonać Sąd albowiem byłaby ona równoznaczna z zastąpieniem w tym względzie jurysdykcji zastrzeżonej organom administracyjnym, których działanie sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem, a których w rozstrzyganiu spraw nie zastępuje. Naruszenie obowiązku stworzenia stronie możliwości złożenia wniosków dowodowych i wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które w istotny sposób może wpływać na wynik sprawy i ustalenia faktyczne organu. Mając powyższe na uwadze, uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, zaś rzeczą organów przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie wydanie stosownego rozstrzygnięcia w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Orzeczenie o kosztach, zawarte w pkt 2 sentencji wyroku, uzasadnia art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony przez skarżącego wpis od wniosku w wysokości 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w kwocie 480 zł, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) oraz opłata skarbowa od dokumentu pełnomocnictwa.