II SA/Bd 774/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w dniu 10 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. Ch. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 września 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 774/16 w sprawie ze skargi H. Ch. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia [...] maja 2016 r. H. Ch. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...]w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 9 września 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 774/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Referendarz sądowy wskazał, że skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Konieczność przyznania prawa pomocy skarżąca uzasadniła trudną sytuacją finansową. Podała, że gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz pełnoletnim synem. Wskazała, że była osobą długotrwale bezrobotną i że od [...] sierpnia 2016 r. podjęła pracę. Dochód gospodarstwa domowego wynosi [...]zł z tytułu wynagrodzenia z umowy o pracę oraz stypendium syna. Mąż skarżącej jest bezrobotny. Posiada nieruchomość o powierzchni [...]ha. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wskazała, że zobowiązania i stałe wydatki miesięcznie wynoszą [...] zł (w tym m.in. opłaty za mieszkanie, media). Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, referendarz sądowy zaakcentował fakt, że sytuacja majątkowa skarżącej jest trudna. Stwierdził jednakże, iż ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ, jak wynika z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła sprzeciw wnosząc o zmianę postanowienia w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) – dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca z uwagi na trudną sytuację materialną została zwolniona od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości. Jeżeli chodzi natomiast o kwestie ustanowienia adwokata to stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W ocenie Sądu sam fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego (por. postanowienie NSA z 20.03.2013 r.. II FZ 142/13). Sama bowiem konstrukcja postępowania sądowo-administracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej, o czym stanowi art. 6 P.p.s.a., określający, że sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Jak zaś stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez stronę zarzutów. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, zdaniem Sądu podzielić należy stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu, że brak jest przesłanek do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącej w omawianej części i ustanowienia na jej rzecz adwokata. W ocenie Sądu skarżąca posiada dobrą orientację w przepisach postępowania administracyjnego, na co wskazuje treść skarg oraz składanych w toku postępowania pism procesowych skarżącej. Co przy tym istotne, odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie zamyka skarżącej drogi do wystąpienia z wnioskiem o jego ustanowienie w dalszym jego stadium, gdy pojawi się konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski w przypadku skargi kasacyjnej). Instytucja prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy, aby zapobiec uniemożliwieniu obywatelowi rzeczywistego skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Z racji jej finansowania ze środków publicznych nie może być jednak nadużywana, nie może ona prowadzić do nieuzasadnionego przerzucenia ciężaru kosztów postępowań sądowoadministracyjnych w indywidualnych sprawach na Skarb Państwa. Wnioskując zatem o ustanowienie pełnomocnika skarżąca winna wykazać, że zachodzą ku temu szczególnie uzasadnione okoliczności. Domaganie się przez skarżącą, by koszty zainicjowanego przez nią postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy oraz może być kwalifikowane jako przejaw dążeń do nadużywania tego prawa (por. postanowienie NSA z 26.11.2015 r. I OZ 1537/15). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.