II SA/Bd 798/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant Dominika Znaniecka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi I. i P. Ł. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z [...]r. Wójt Gminy D. odmówił wymeldowania z miejsca stałego pobytu w miejscowości M. P., I. K. i K. Ł. Z wnioskiem o wymeldowanie wystąpiła siostra P. Ł. – A. K. Postępowanie wyjaśniające potwierdziło, że P. Ł. z żoną i dziećmi nie zamieszkują w miejscu stałego zameldowania od około trzech lat. Według ustaleń organu opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, a rodzina Ł. ma zamiar powrócić do lokalu mieszkalnego w M. Rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ma dwójkę małych dzieci, spodziewają się narodzin bliźniaków i nie ma możliwości zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. Po opuszczeniu lokalu rodzina na podstawie umowy najmu zamieszkała w lokalu należącym do B. M., który obecnie wypowiedział umowę. Od decyzji odwołała się A. K. Zdaniem odwołującej się rodzina Ł. dobrowolnie opuściła miejsce stałego pobytu. Rodzina sprawiała duże problemy i nie ponosiła kosztów utrzymania. Kłopoty materialne wynikały z nadużywania alkoholu przez P. Ł. Wcześniej całe gospodarstwo było własnością P. Ł., jednak w wyniku procesu sądowego wytoczonego przez ojca utracił on prawo własności. W dalszej części odwołania opisano konflikt rodzinny i wskazano na konieczność zapewnienia spokoju rodzicom i rodzinie wnioskodawczyni. Decyzją Wojewody Kujawsko – Pomorskiego z [...]r. nr [...] uchylono zaskarżoną decyzję i wymeldowano rodzinę Ł. z pobytu stałego w miejscowości M. W uzasadnieniu stwierdzono, że rodzina Ł. skoncentrowała swoje sprawy bytowe i życie rodzinne w nowym miejscu, zabierając rzeczy osobiste i ruchomości. Sprawa powrotu do miejsca stałego wymeldowania wypłynęła dopiero po wypowiedzeniu stronie umowy najmu przez B. M. Zdaniem organu za uznaniem, że rodzina opuściła lokal dobrowolnie świadczy to, że nie skorzystała ona z przysługujących środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu – wystąpienia z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie realizowane w ciągu roku od chwili naruszenia. Powołując się na orzecznictwo organ uznał, że przesłanka dobrowolnego opuszczenia lokalu jest niespełniona tak długo, jak długo osobie służy roszczenie z art. 344 § 1 kc. W rozpoznawanej sprawie rodzina Ł. nie przebywa w spornym miejscu od ponad dwóch lat. Stan taki istniał już w chwili wydawania decyzji organu I instancji, zatem skoro nie wystąpiono z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, roszczenia te wygasły i istniały podstawy do stwierdzenia, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Taki stan uzasadniał uchylenie decyzji organu I Instancji i wymeldowanie rodziny Ł. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W skardze do Sądu I. i P. Ł. zarzucili dowolną interpretację przepisów o wymeldowaniu. Skarżący zaprzeczyli, by dobrowolnie przenieśli się do lokalu zastępczego. Powodem opuszczenia lokalu był konflikt rodzinny. Siostra skarżącego odmówiła prawa powrotu do domu rodzinnego. Wynajęty lokal był rozwiązaniem tymczasowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej zwanej p.p.s.a) – sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jak wskazuje treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przywołanych kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, iż nie odpowiada ona wymaganiom prawa. Zdaniem Sądu, organy dopuściły się naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego zawartych w art. 7,77 i 80 K.p.a. Materialną podstawę zaskarżonego orzeczenia określają przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej ustawą). Art. 15 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Stosownie zaś do ust. 2 powołanego artykułu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Niezbędną przesłanką wymeldowania zgodnie z art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy jest zatem opuszczenie miejsca pobytu stałego, przy czym winno ono być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Opuszczeniem jest więc nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale zamiar opuszczenia tego lokalu i skoncentrowanie swoich spraw życiowych w innym miejscu z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym (por. wyrok NSA z dnia 16 września 1986 r., sygn. akt III SA 437/86, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 3 lipca 1985 r., sygn. akt SA/Gd 573/85Z niepublikowany). Czynność wymeldowania jest zaś czynnością ewidencyjną, potwierdzającą stan faktyczny w zakresie pobytu stałego lub czasowego. W tym miejscu podkreślić również należy, iż przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji przeprowadził dowód z zeznań świadków – P. i I. Ł., A. K., M. i K. Ł., J. B. W wyniku tych zeznań ustalił, że P. i I. Ł. z dziećmi opuścili około dwa lata wcześniej miejsce stałego zameldowania w miejscowości M. Na pytanie czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny padały różne odpowiedzi, w zależności od zainteresowania wynikiem toczącego się postępowania. Organ nie dopytywał o okoliczności, które legły u podstaw odpowiedzi twierdzącej lub przeczącej. Jako przyczynę opuszczenia lokalu wnioskodawczyni i jej rodzice podawali - brak opłat za prąd i wodę i innych kosztów utrzymania, natomiast P. i I. Ł. – awantury, wyłączenia prądu. Organ zaniechał więc wnikliwego ustalania stanu faktycznego. W uzasadnieniu organ I instancji nie wskazał jakie okoliczności przemawiają za uznaniem, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Zeznania świadków nie zostały opisane, nie omówiono jakie powody przemawiają za uznaniem określonych zeznań za wiarygodne, a dlaczego innym zeznaniom odmówiono wiarygodności. W ocenie Sądu niewłaściwe zgromadzenie materiału dowodowego i brak jego oceny nie pozwoliło na dojście do prawdy obiektywnej. Potwierdzeniem tego stanowiska jest fakt, że organ II instancji na podstawie tego samego materiału dowodowego wysnuł zupełnie przeciwne wnioski, jakkolwiek trudno mówić o umotywowanych wnioskach, skoro organ II instancji także zaniechał analizy zgromadzonego materiału dowodowego, poprzestając na zmianie orzeczenia organu I instancji. Głównym argumentem organu II instancji było stanowisko, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny, gdyż uczestnicy zaniechali dochodzenia ochrony naruszonego posiadania. Organ nie ustalił jednak czy było to wynikiem rezygnacji z przysługującego prawa czy brakiem wiedzy o możliwości podjęcia określonych kroków prawnych. W świetle powyższego uznać należało, iż organy obu instancji naruszyły przepisy art. 7 i 77 K.p.a. poprzez nie wyjaśnienie istotnej okoliczności sprawy, która pozwoliłaby na przekonywujące ustalenie czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Stosownie do powołanych przepisów organ administracji publicznej, zobowiązany jest podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Obowiązek przeprowadzenia całego postępowania, co do wszystkich istotnych okoliczności, spoczywa na organie. Ciężar dowodu na mocy art. 77 § 1 K.p.a. obciąża bowiem organ administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 1985 r., sygn. akt II SA 318/85, niepublikowany). Dlatego też organy, będąc zobowiązane do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, powinny prowadzić postępowanie dowodowe w ten sposób, aby te okoliczności ustalić i sprawdzić, czy fakty powoływane przez wnioskodawczynię miały rzeczywiście miejsce. Sposób przeprowadzenia przez organ dowodu z przesłuchania świadków nie mógł zostać uznany za prawidłowy. Zeznania te ograniczają się niemal wyłącznie do potwierdzenia oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię bądź uczestników. Natomiast organ powinien był wyjaśnić okoliczności związane z opuszczeniem lokalu przez uczestników i jego przyczynami oraz charakterem tego opuszczenia i w tym zakresie dokonać szczegółowego przesłuchania świadków. Jeżeli świadek potwierdzi fakt dobrowolnego opuszczenia lokalu, to organ powinien dopytać, jakie okoliczności uzasadniały jego przekonanie o tym fakcie. Organy nie uzasadniły przy tym, dlaczego uznały zeznania danych świadków za niewiarygodne i pominęły je przy konstrukcji stanu faktycznego sprawy. Nie można wykluczyć, że ze względu za konieczność uszczegółowienia zeznań zajdzie potrzeba ponownego przesłuchania skarżącej i innych świadków, bądź też przeprowadzenie innych dowodów wskazanych przez strony. Niewłaściwe zgromadzenie materiału dowodowego doprowadziło do sytuacji, iż jego ocena dokonana przez organ odwoławczy nastąpiła z naruszeniem art. 80 K.p.a. W ocenie Sądu stwierdzone uchybienia, spowodowały konieczność uchylenia na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) obu decyzji. Rozstrzygniecie w pkt 2 wyroku oparto na dyspozycji art. 152 powołanej ustawy.