II SA/Bd 809/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski ( spr.) Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Ewa Czerwińska po rozpoznaniu w Wydziale II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia potwierdzającego przymusowe zatrudnienie oddala skargę. Wnioskiem z 20 kwietnia 2005 r. J. K. zwrócił się do Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień we W. o wydanie zaświadczenia "o przymusowym zatrudnieniu w ramach Służby Polsce w [...] w czasie od kwietnia do października 1952 r." wskazując że żądanie zaświadczenia potrzebne jest "do spraw ZUS" Postanowieniem z [...] 2005 r. – Nr [...] ww. organ pierwszej instancji odmówił wydania takiego zaświadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że problematykę związaną z wydaniem tego rodzaju zaświadczeń reguluje ustawa z dnia 2 września 1994 r. o dodatku i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla kamiennego, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych (t. j. Dz. U. z 2001 r., Nr 60, poz. 622 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla kamiennego, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu oraz tryb postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707 ze zm.). Wskazano także, że uprawnienia przewidziane w powołanej ustawie przysługują m.in. żołnierzom zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949 do 1959 byli przymusowo zatrudnieni w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu oraz batalionów budowlanych oraz żołnierzom poboru w 1949 r., którzy byli wcielani do ponadkontyngentowych brygad "Służba Polsce" i przymusowo zatrudnieni w kopalniach węgla i kamieniołomach. Wskazano także, że zgodnie z § 1 ust. 2 tego rozporządzenia wojskowy komendant uzupełnień wystawia je na podstawie posiadanej ewidencji wojskowej, w razie jej braku na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego w trybie określonym w kodeksie postępowania administracyjnego . W wyniku przeprowadzonego przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień we Włocławku postępowania administracyjnego i po zasięgnięciu opinii Departamentu Prawnego Ministerstwa Obrony Narodowej, Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w E. w oparciu o dane z ewidencji wojskowej nie ustalono, że wnioskodawca był przymusowo zatrudniony w brygadach ponadkontyngentowych. Ustalono, iż w ogóle nie odbywał zasadniczej służby wojskowej. Zdaniem organu zaświadczeń "o przymusowym zatrudnieniu..." nie wydaje się osobom, które odbywały jedynie przysposobienie wojskowe, przewidziane w rozdziale 4 ustawy z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego o przysposobienia wojskowego młodzieży oraz organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (Dz. U. Nr 12, poz. 90 ze zm.). Od powyższej decyzji J. K. złożył odwołanie do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. opisując – podobnie jak we wniosku – okoliczności dotyczące przymusowej pracy. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. postanowieniem z [...] 2006 r. – Nr [...] na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 3, art. 5 ust. 1a ww. ustawy z dnia 2 września 1994 r., oraz § 1 ust. 1 i 2, § 3 ust. 2 ww. rozporządzenia z dnia 16 grudnia 1994 r. Ministra Obrony Narodowej i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 319 kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając je organ odwoławczy wskazał odwołując, się do ww. przepisów, że przedmiotowe zaświadczenia wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku – na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Tymczasem z ewidencji wojskowej prowadzonej przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień we Włocławku wynika jedynie, że skarżący w dniu 22 kwietnia 1959 r. został przeniesiony do rezerwy na podstawie art. 33 ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 14, poz. 75). Ewidencja ta została założona w dniu 10 października 1955 r. wtedy bowiem skarżący stanął przed komisją lekarską, która orzekła czasową niezdolność do służby wojskowej. Wówczas też skarżącemu po raz pierwszy wydano książeczkę wojskową (seria B nr [...]). Natomiast skarżący ubiega się o wydanie zaświadczenia potwierdzającego przymusowe zatrudnienie w [...] w ramach odbywania zastępczej służby wojskowej od kwietnia do października 1952 r. Powyższe już wskazuje zdaniem organu, że praca skarżącego w [...] ponad wszelką wątpliwość nie mogła stanowić odbywania zastępczej służby wojskowej. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się J. K. i złożył na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy opisując ponownie przebieg swej służby w [...]. W odpowiedzi na skargę organ odwołując się do uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępie tej części uzasadnienia należy przede wszystkim stwierdzić, że zarówno już samego wniosku skarżącego i jego późniejszych pism procesowych wynika expressis verbis, że skarżący ubiegał się o wydanie zaświadczenia o odbyciu zastępczej służby wojskowej w okresie od kwietnia do października 1952 r. w postaci przymusowego zatrudnienia w [...]. Problematykę wydawania zaświadczeń w ogólności regulują przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego zwanego dalej k.p.a. w Dziale VII w artykułach 217 – 220. Wynika z nich m.in., że organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa lub osoba ubiegająca się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające. Odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia na które służy zażalenie. Rozwinięciem tych ogólnych zasad wydawania zaświadczeń przez organy administracji publicznej są przepisy wydanego na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o dodatku i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (Dz. U. Nr 111, poz. 537) rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępiania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707 ze zm.). Stanowią one m.in., że zaświadczenia potwierdzające rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz zakładach pozyskiwania i wzbogacanie rud uranu przez żołnierzy powołanych w okresie do dnia 31 grudnia 1959 r. do odbycia zastępczej służby wojskowej oraz przez żołnierzy z poboru 1949 r. wcielonych do ponadkontyngentowych brygad "Służba Polsce" i przymusowo zatrudnionych w kopalniach węgla i kamieniołomach, a także żołnierzy przymusowo zatrudnionych w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 wydaje się na wniosek osoby ubiegającej się o to zaświadczenie (§ 1 ust. 1) i że zaświadczenia te wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji. Odchodząc na moment od treści tych przepisów należy wskazać, że stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja lub postanowienie nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego. W odniesieniu do niniejszej sprawy zadaniem sądu było więc zbadanie czy zaskarżone postanowienie jest zgodne z ww. przepisami k.p.a. oraz ustawą z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622 ze zm.) oraz wydanym w oparciu o art. 5 ust. 2 ww. rozporządzenia z 16 grudnia 1994 r. Stosownie do art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Z akt sprawy wynika natomiast, że organ administracji publicznej rozstrzygając wniosek skarżącego wydał odmowne postanowienie w oparciu o dane ewidencji wojskowej. Wynika z nich także, że wobec sprzeczności tych danych z twierdzeniami skarżącego zawartymi we wniosku wszczynającym postępowanie usiłował uzyskać dodatkowo informacje z Centralnego Archiwum Wojskowego, Archiwum Wojsk Lądowych i Archiwum Akt Nowych w Warszawie oraz Archiwum Państwowego w E. z siedzibą w M. Nadto wezwano skarżącego postanowieniem z 16 września 2005 r. do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego. Na wezwanie to skarżący nie zareagował. Z ustaleń dokonanych w toku postępowania administracyjnego przy pełnej realizacji treści przepisów art. 7, 75 § 1, 77 § 1i 80 k.p.a. –m.in. wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, dopuszczając jako dowód wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem oraz że organ ten jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dokonać oceny czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego – wynika, że w miejscu, roku" i jednostce wskazanych we wniosku o wydanie zaświadczenia odbywał tylko przysposobienie wojskowe w 1952 r. W tym miejscu należy sięgnąć do przepisów obowiązującej od 12 marca 1948 r. ustawy z 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży oraz o organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (Dz. U. Nr 12, poz. 90 ze zm.). Ustawa ta "celem włączenia twórczego zapału młodego pokolenia do pracy nad rozwojem sił i bogactwa Narodu oraz celem rozszerzenia systemu wychowania narodowego, przedłużenia kształcenia i wychowania młodzieży poza okres obowiązku szkolnego" (art. 1 ust. 1) wprowadziła obowiązek powszechnego przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży. Przepisy tej ustawy zostały uchylone z dniem 1 grudnia 1956 r. przez art. 4 ustawy z 15 listopada 1956 r. o zniesieniu i zmianach podporządkowania niektórych urzędów centralnych (Dz. U. Nr 54, poz. 246 ze zm.). Oznacza to m.in. iż w roku 1952 powyższa ustawa obowiązywała. Ustanawiała ona w bardzo szerokim zakresie wyznaczone w jej tytule obowiązki, stanowiąc w art. 32 ust. 1, że podlegają im obywatele polscy obojga płci w wieku od 16 do 21 lat włącznie. Wykonywanie powszechnego obowiązku przysposobienia wojskowego odbywało się łącznie z wykonywaniem powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego nie mogło przekraczać 6 miesięcy (art. 58 pkt a oraz art. 47 ust. 2a). Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że obowiązująca w 1952 r. ustawa z 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 46 ze zm.) w art. 48 ust. 1 stanowiła, że czas trwania zastępczej służby wojskowej wynosi 2 lata. Oznacza to m.in., że gdyby skarżący rzeczywiście odbywał zastępczą służbę wojskową to trwałaby ona dwa lata, a nie "od kwietnia do października 1952 r." Powyższe wywody prowadzą do jednoznacznego wniosku, że dokonanie przez organ ustalenia, że skarżący w okresie wskazanym we wniosku odbywał nie zastępczą służbę wojskową lecz przymusowe tj. powszechnie obowiązujące przysposobienie wojskowe (połączone z pracą), zgodne jest z obowiązującym prawem. Tego rodzaju zatrudnienie czy służba nie może być traktowana jako zastępcza służba wojskowa. Ustaleń tych nie mogą podważać dowody przedłożone przez skarżącego w toku postępowania sądowego. Nie wynika z nich bowiem w żaden sposób, że skarżący odbywał zastępczą służbę wojskową z 1952 r. w Elblągu. Reasumując należy stwierdzić, że organ wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył prawa i dlatego na podstawie art. 151 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. oddalono skargę, skoro organ nie naruszył prawa.