II SA/Bd 820/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2020 r. sprawy ze skargi (...) na decyzję (...) z dnia (...) 2020 r., nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], Burmistrz S. odmówił M. M. (skarżącemu) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią – B. J., legitymującą się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, zacytowawszy treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – dalej "u.ś.r."), organ wskazał, że z załączonego do wniosku orzeczenia lekarskiego wynika, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia, co stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ wyjaśnił, że na rozstrzygnięcie nie miał wpływu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, albowiem jego skutkiem nie było ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenie, ani też wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów osób dorosłych niepełnosprawnych, jeżeli ich niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa. Organ wskazał nadto, że skarżący zamieszkuje z niepełnosprawną babcią oraz matką – B. M., córką niepełnosprawnej, będącą jej jedynym dzieckiem, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do opieki nad niepełnosprawną. W ocenie organu skarżący nie jest osobą uprawnioną, o której mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i nie zmienia tego wniosku fakt, iż podniósł on okoliczność niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawną przez jej córkę (matkę skarżącego) ze względu na to, że sama jest osobą schorowaną i wymaga pomocy w czynnościach życia codziennego. Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przytoczeniu stanu faktycznego, treści oświadczeń skarżącego o braku możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną przez jej jedyną córkę oraz treści art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 1a u.ś.r., organ stwierdził, że ww. przepisy określają przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia bez konieczności przeprowadzania przez organy administracji dodatkowego postępowania wyjaśniającego. W skardze na powyższą decyzję M. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez pominięcie funkcjonalnej wykładni ww. przepisów prawa materialnego i wykluczenie skarżącego z kręgu osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo iż faktycznie sprawuje on opiekę nad niepełnosprawną. Skarżący zarzucił nadto naruszenie art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, związanych ze sprawowaniem faktycznej opieki nad niepełnosprawną przez skarżącego. Wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumentację na rzecz postawionych zarzutów, zwrócił też uwagę na istotne braki uzasadnienia decyzji organu odwoławczego. Podniósł, że B. M., córka niepełnosprawnej B. J. nie może sprawować opieki nad matką z uwagi na zły stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na okoliczności, że wnuk (skarżący) osoby wymagającej opieki nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią, w sytuacji, gdy żyje osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z niepełnosprawną, tj. jej córka, nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (matka skarżącego). Skarżący, kwestionując stanowisko organu, podniósł, że córka niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze względu na swój stan zdrowia - pomimo faktu, że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie jest w stanie samodzielnie wykonywać opieki nad matką (babcią skarżącego). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1) opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3) a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Okolicznością bezsporną jest, że B. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika to z załączonego do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...] maja 2020 r. orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia [...] sierpnia 2018 r. W odniesieniu do podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca wprowadził w art. 17 ust. 1a u.ś.r. tego rodzaju ograniczenie w przyznaniu im przedmiotowego świadczenia, że osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wynika, że osoby inne niż spokrewnione w stopniu pierwszym (tak jak skarżący) z osobą wymagającą opieki (jak babcia skarżącego), mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, kiedy osoba spokrewniona z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu (jak córka babci skarżącego – B. M.), legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest kwestionowane w sprawie, że warunek ten nie został spełniony, bowiem córka niepełnosprawnej, B. M., nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić przy tym należy, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W świetle powyższego, istnieją więc dwie przeszkody, do uznania, że skarżący uprawniony jest do dochodzonego świadczenia. Z jednaj strony bowiem, jego matka nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a ponadto, jej obowiązek alimentacyjny, wyprzedza taki obowiązek skarżącego względem babci. Skarżący nie wskazał jakichkolwiek okoliczności, które przeczyłyby temu. W tym miejscu należy podkreślić, ze skoro skarżący chce uzyskać korzyść, która nie wynika wprost z obowiązującego przepisu, to poszukiwania okoliczności, na podstawie których można byłoby szukać możliwości odstąpienia od wykładni literalnej wskazanych uregulowań, nie może przerzucać na organ. Skarżący, jako okoliczność przemawiającą jego zdaniem za przyznaniem mu świadczenia pielęgnacyjnego, wskazał jedynie niemożność sprawowania pieczy nad babcia przez jej córkę (matkę skarżącego) z przyczyn zdrowotnych. Pomijając już fakt, że ani nie wskazał jakichkolwiek dowodów potwierdzających to twierdzenie, ani też nie opisał nawet rodzaju choroby córki niepełnosprawnej, to przede wszystkim stwierdzić należy, że tego rodzaju argument w istocie nie mógł być uwzględniony. Ani bowiem organ, ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. W sytuacji, kiedy córka babci skarżącego, z uwagi na zły stan zdrowia nie może sprawować opieki nad niepełnosprawną, istnieje możliwość wykazania tego stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Sądowi znane jest stanowisko w orzecznictwie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1622/15; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), które zwraca uwagę, że w konkretnych indywidualnych stanach faktycznych, mogą wystąpić szczególne i wyjątkowe sytuacje, wymagające szerszego uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej cytowanych przepisów, w zgodnie z przepisami Konstytucji RP, kiedy życiowa sytuacja osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną nie może jej sprawować (starczy wiek, ewidentne, ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, czy w zakładzie karnym), lecz w ocenie Sądu, nie może to dotyczyć sytuacji, kiedy jedyną powoływaną i to w bardzo ogólny sposób okolicznością jest stan zdrowia osoby umocowanej przez ustawodawcę do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w pierwszej kolejności. Jak już to wskazano, organ nie ma jakichkolwiek możliwości by zweryfikować zakres schorzeń, nie wspominając już o badaniu danej osoby. W tych warunkach należy więc przyjąć, ze skoro obowiązek alimentacyjny skarżącego, jako zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności (art. 132 K.r.o.), to stanowi to wraz z uregulowaniem art. 17 ust. 1 a pkt 2 u.ś.r., przeszkodę do przyznania dochodzonego świadczenia. Nie można tez pominąć znaczenia ciążącego na córce babci skarżącego obowiązku alimentacyjnego, wobec matki. Realizacja tego obowiązku może bowiem przybrać formę nie tylko świadczeń osobistych, sprawowania opieki ale również może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce córki (i w ramach jej obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawną. Biorąc pod uwagę powyższe, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.