II SA/Bd 823/04

Dnia 23 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA: Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: Małgorzata Kraus po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2004 roku, nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2003 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 115 (stopiętnaście) zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] 2004 r., nr [....] , Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 2003 r. Nr [...] odmawiającą przyznania J. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR z powodu nie przedstawienia w określonym terminie wymaganych przez Urząd dokumentów potwierdzających rodzaj i okres represji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kierownik Urzędu wskazał, że zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie jest wystarczający do przyznania świadczenia pieniężnego za okres pracy przymusowej od lutego 1940 r. do marca 1943 r. w Berlinie oraz w Neuhof i że instytucje takie jak PCK oraz IPN, do których zwrócono się podały, że nie posiadają w swoich zasobach dokumentów mogących potwierdzić deportację skarżącej. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślono, że nie uznaje się za represję w rozumieniu ustawy z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej ... (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", wykonywania pracy przymusowej w czasie wojny, na terytorium Rzeczypospolitej w granicach sprzed 1 września 1939 r., nawet gdy była ona wykonywana poza miejscem stałego zamieszkiwania. Ustalono na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że skarżąca w okresie od maja 1943 r. do stycznia 1945 r. pracowała przymusowo na terytorium Polski (w miejscowości C., powiat M.), w jej granicach sprzed 01.09.1939 r. Skargę na powyższą decyzję złożyła J. K. Wskazała w niej, że domaga się przyznania świadczenia za to, że w okresie od lutego 1940 r. do 15 kwietnia 1940 r., jako małe dziecko pracowała przymusowo i w ciężkich warunkach przy pakowaniu amunicji w fabryce broni pod Berlinem, a później w gospodarstwie rolnym w N., w głębi Niemiec. Przedstawiła ponadto swoje losy z okresu okupacji i wniosła o jakiekolwiek zadośćuczynienie oraz o przyznanie uprawnień kombatanckich. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów wniósł o jej oddalenie, co uzasadnił tym, że skarżąca zwracała się o przyznanie świadczenia pieniężnego za pracę w miejscowości C. pow. M. położonej na terytorium Polski, w jej granicach sprzed 01.09.1939 r., nie doszło więc do deportacji, o jakiej mowa w ustawie o świadczeniach i dlatego odmówiono przyznania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu naruszenia przez Kierownika Urzędu ds. Kombatantów przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności zaś doszło do naruszenia przepisów art. 7, 75, 77 i 80 kpa, w myśl których organ administracji publicznej obowiązany jest dopuścić jako dowód wszystko, co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu tego materiału ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Wskazać należy, iż podstawą materialno-prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej do Sądu decyzji administracyjnej są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez II Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy uprawnienie do przewidzianego tą ustawą świadczenia pieniężnego przyznawane jest na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych oraz dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Przy czym w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (art. 4 ust. 4 ustawy). Wskazać także należy, że dokumenty i dowody potwierdzające rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowy tryb postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego zostały określone w rozporządzeniu z dnia 29.12.1999 r. Ministra Pracy i Polityki Społecznej (Dz. U. Nr 111, poz. 1300) zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 4 ust. 3 ustawy. Skarżąca we wniosku (kwestionariuszu) o przyznanie świadczenia wyraźnie wskazała, że w okresie od lutego 1940 r. do marca 1943 r. była w obozie pracy w Berlinie oraz w majątku rolnym w N. Na tę okoliczność przedstawiła zeznanie świadka T. H., kserokopię kartki pocztowej pisanej 02.03.1940 r. do matki, w której wskazała swój numer i numer obozu, w którym przybywała, zawiadomienia Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" o przyznaniu świadczenia z tytułu deportowania do pracy przymusowej w rolnictwie i usługach indywidualnych oraz pisemną relację własną. Organ administracji rozpoznając sprawę w I instancji, uznał te dowody za niewystarczające, nie wskazując jednak pomimo wyraźnego zapytania skarżącej zawartego w odwołaniu, jakie dokumenty powinna złożyć, aby otrzymać świadczenie i dlaczego przedstawione dowody są niewystarczające. Rozpoznając sprawę ponownie, w trybie odwoławczym, organ zwrócił się do PCK i IPN o dokumenty potwierdzające deportację skarżącej. Z tym, że podając dane osobowe skarżącej błędnie wskazano, że jej ojciec miał na imię Maria, co w sytuacji, gdy skarżąca nosi nazwisko K. ma istotne znaczenie dla właściwego ukierunkowania poszukiwań (prawidłowe imię ojca – Władysław). Także brak w treści pisma, zwłaszcza kierowanego do IPN, informacji o rodzaju i miejscu represji, właściwie z góry przesądził o treści odpowiedzi – negatywnej dla skarżącej. Ponadto skarżąca została wezwana, w trybie art. 86 kpa, do złożenia zeznań w charakterze strony, w formie pisemnej. Po ich złożeniu oraz po uzyskaniu informacji z PCK i IPN, organ wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję własną wcześniejszą, odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że o negatywnym rozstrzygnięciu sprawy przesądziła treść informacji z PCK i IPN oraz to, że do zeznań świadków nie zostały dołączone dokumenty potwierdzające deportację i pracę przymusową razem ze skarżącą. Mając na uwadze wyżej poczynione uwagi, stwierdzić należy, iż pisma PCK i IPN nie mogą w tej sprawie stanowić dowodu o tak ważnym znaczeniu, jakie przydał im to organ. Nie można także uznać, że nie dołączenie przez skarżącą do zeznań świadków oczekiwanych przez organ dowodów uniemożliwia jej uzyskanie prawa do świadczenia, w sytuacji, gdy na wyraźne zapytanie skarżącej o to, jakich dokumentów organ oczekuje, nie zostało jej udzielone żadne wyjaśnienie. Podnieść należy także, że organ nie wypowiedział się na temat pisemnych zeznań skarżącej, których sam od niej zażądał. Nie wiadomo więc, czy stanowiły dla niego dowód w sprawie, a jeżeli tak, to o jakim znaczeniu. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z treścią § 4 rozporządzenia z dnia 29.12.1999 r., cytowanego powyżej, w uzasadnionych przypadkach, gdy brak jest możliwości udokumentowania doznanej represji dowodami wymienionymi w § 2 lub 3 tego rozporządzenia, dowodem może być również oświadczenie wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania. Organ powinien był więc przeprowadzić ocenę wartości dowodowej złożonych przez skarżącą zeznań i w razie potrzeby zażądać dodatkowych wyjaśnień, a potem rozstrzygnąć, czy zeznania te mogą być dowodem doznanych przez skarżącą represji, czy też nie i dlaczego, przedstawiając stosowne argumenty w uzasadnieniu swojej decyzji. Powołany na wstępie przepis art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31.05.1996 r. wymaga wprawdzie, aby strona składająca wniosek złożyła wraz z nim dokumenty i dowody potwierdzające rodzaj i okres represji, przepis ten jednak nie wyłącza stosowania procedury przewidzianej w kpa, a wręcz przeciwnie ust. 4 art. 4 nakazuje, by w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia stosowane były przepisy kpa. Zatem organ administracji publicznej w postępowaniu w sprawie o świadczenie pieniężne dla osób deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu tego materiału ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 i 80 kpa). Naruszenie powyższych zasad postępowania, jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, spowodować musiało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] 2003 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 powyższej ustawy, a o kosztach na podstawie art. 200 tej ustawy.