II SA/Bd 827/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi R. S. na orzeczenie [...] Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej oddala skargę Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. (zwana dalej "Komisją Rejonową") orzeczeniem nr [...] z dnia [...] września 2008 r. utrzymała w mocy orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. (zwanej dalej "Komisją Terenową") z dnia [...] lipca 2008 r., którym rozpoznając u skarżącego starszego chorążego R. Sz. "§ 48 p.9 - Przewlekłe, kłębuszkowe, ogniskowe, segmentowe, szkliwiejące zapalenie nerek w stadium 1 przewlekłej choroby nerek. Zespół nerczycowy" (pkt 1 rozpoznania) oraz inne schorzenia współistniejące (wymienione w pkt 2 – 11 rozpoznania), Komisja Terenowa orzekła, iż skarżący jest trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej (kategoria zdrowia "N"). Rozstrzygnięcie to poprzedzone było następującym postępowaniem: Orzeczeniem z dnia [...] września 2007 r. Komisja Terenowa, rozpoznając u skarżącego "§ 48 p.9 - Przewlekłe, kłębuszkowe, ogniskowe, segmentowe, szkliwiejące zapalenie nerek w stadium 1 przewlekłej choroby nerek. Zespół nerczycowy" (pkt 1 rozpoznania) oraz inne schorzenia współistniejące (wymienione w pkt 2 – 11 rozpoznania), orzekła, iż jest on trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej (kategoria zdrowia "N"). Orzeczenie to w zasadniczej części zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Komisji Rejonowej z dnia [...] grudnia 2007 r. Organ odwoławczy uchylił jedynie tą część orzeczenia organu pierwszej instancji, w którym błędnie wskazano, że schorzenia określone "w pkt 1 – 10" zamiast "w pkt 2 – 10", nie pozostają w związku ze służbą wojskową (Komisja Terenowa w swoim orzeczeniu wcześniej prawidłowo wskazała wprost, że schorzenie określone w pkt 1 pozostaje w związku ze służbą wojskową). W wyniku skargi R. Sz. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] marca 2008 r. (sygn. akt II SA/Bd [...]/08) uchylił orzeczenie Komisji Rejonowej z dnia [...] grudnia 2007 r. oraz poprzedzające je orzeczenie Komisji Terenowej z dnia [...] września 2007 r. Zdaniem Sądu orzeczenia wojskowych komisji lekarskich nie zawierały odpowiednio szczegółowej argumentacji wskazującej na konieczność zakwalifikowania skarżącego jako osoby niezdolnej do zawodowej służby wojskowej. Zwłaszcza uzasadnienie orzeczenia Komisji Rejonowej, w kontekście podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu okoliczności występowania od 12 lat objawów choroby i pełnienia pomimo to służby - nie dało odpowiedzi na pytanie co takiego nastąpiło w przebiegu choroby, że spowodowało to niemożność zakwalifikowania skarżącego do kategorii zdrowia "Z" ze względu na zaistniały stan zdrowia. Zdaniem Sądu w tym przedmiocie nie było wystarczające samo powołanie się przez organ na istniejący "zespół nerczycowy". Takie schorzenie nie występuje w wykazie chorób ujętych w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422; z późn. zm.). Prawodawca nie powiązał występowania tej okoliczności z koniecznością stwierdzenia niezdolności do służby wojskowej. Brak także takiego wskazania prawodawcy w przypadku stwierdzonej u skarżącego konieczności leczenia immunopresyjnego. Sąd podkreślił, że organ, orzekając poza zakresem, w którym prawodawca uznał, że samo stwierdzenie określonych okoliczności (schorzeń, ułomności) skutkuje konkretną kwalifikacją do kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej, powinien szczegółowo uzasadnić, jakie względy medyczne przemawiają przeciwko realizacji prawa skarżącego do uczestniczenia w służbie publicznej. W przedmiotowej sprawie obowiązkiem organu było zatem wykazanie, jak zespół nerczycowy czy leczenie immunopresyjne wpływają na stan zdrowia skarżącego w kontekście konkretnych uwarunkowań służby wojskowej. W wyniku dalszego postępowania po wyroku Sądu, Komisja Terenowa orzeczeniem z dnia [...] lipca 2008 r. (nr [...]), rozpoznając u skarżącego "§ 48 p.9 - Przewlekłe, kłębuszkowe, ogniskowe, segmentowe, szkliwiejące zapalenie nerek w stadium 1 przewlekłej choroby nerek. Zespół nerczycowy" (pkt 1 rozpoznania) oraz inne schorzenia współistniejące (wymienione w pkt 2 – 11 rozpoznania), orzekła, iż jest on trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej (kategoria zdrowia "N"). W uzasadnieniu organ wskazał, że kwalifikacja rozpoznanego u skarżącego schorzenia do § 49 pkt 9 umożliwia zaliczenie do kategorii zdrowia "N" lub "Z", przy czym kategoria "N" wymieniona jest na pierwszym miejscu. Powołując się na wiedzę i praktykę lekarską organ stwierdził, że schorzenie nerek, a szczególnie kłębuszkowe zapalenie powoduje poważne zaburzenia funkcji ustroju oraz niekorzystnie rokują co do rozwoju kolejnych powikłań. Oznacza to, że zaliczenie do kategorii zdrowia "Z" może dotyczyć jedynie zmian mało nasilonych o przemijającym charakterze np. zmian przejściowych poinfekcyjnych, nie pozostawiających trwałych następstw. Schorzenie stwierdzone u skarżącego jest wieloletnie, postępujące, z wystąpieniem obrzęków, nadciśnienia tętniczego oraz tak znacznym uszkodzeniem błony podstawowej kłębuszków nerkowych (błony filtracyjnej), że następuje znaczna utrata białka z moczem określona już nawet nie białkokomocz, lecz zespół nerczycowy. Organ wskazał, że zaawansowanie procesu zapalnego jest tak nasilone, że aby przeciwdziałać dalszemu uszkodzeniu nerek skarżący jest leczony immunosupresyjnie (sterydy, leki alkilujące), czyli środkami osłabiającymi odporność ustroju. W tej sytuacji nie jest możliwe choćby w miarę bezpieczne pełnienie przez niego służby wojskowej, ze względu na ryzyko różnego rodzaju infekcji, w szczególności pod wpływem obciążeń w związku z obowiązkami jakim okresowo podlegają żołnierze pełniący służbę, nawet na najmniej obciążających stanowiskach. Dotyczy to m.in. udziału w okresowych sprawdzianach z w - fu, udziału w okresowym szkoleniu strzeleckim na strzelnicach wojskowych, udział w zajęciach w – fu. Przesądziło to o przyznaniu skarżącemu kategorii zdrowia "N" i określeniu, że jest on częściowo niezdolny do pracy (możliwa jest jedynie praca biurowa, bez kontaktu z większą ilością osób, w cieple, nie stresująca). W odwołaniu skarżący zakwestionował określenie w orzeczeniu Komisji Terenowej, iż "inwalidztwo istnieje od 2007 r.". Stwierdził ponadto, że niesłuszenie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, pomimo wyroku WSA, na podstawie nieprawomocnego orzeczenia Komisji Rejonowej. Podniósł, że organ ustalił stan faktyczny niezgodnie z wynikami badań i egzaminów z w – fu. Uznał, że stwierdzenie, iż nie jest możliwe pełnienie przez niego służby, ma charakter czysto hipotetyczny. Podkreślił, że obecny stan jego zdrowia jest identyczny jak w styczniu 2007 r. Wówczas stan zdrowia nie stanął na przeszkodzie podpisania z nim kontraktu na pełnienie służby do [...] grudnia 2009 r. Skarżący podniósł także, że w roku 2008 r. zaliczył egzamin z w – fu. Zarzucił, że zaskarżone orzeczenie poświadcza nieprawdę, gdyż nie był badany ani konsultowany specjalistycznie w dacie orzekania. Ponowił przy tym oświadczenie, że podda się wszelkim badaniom po przywróceniu do służby. Do odwołania skarżący dołączył wyniki badań moczu z dnia [...] listopada 2007 r. i [...] grudnia 2007 r. Wskazanym na wstępnie orzeczeniem z dnia [...] września 2008 r. Komisja Rejonowa utrzymała w mocy orzeczenie Komisji Terenowej z dnia [...] lipca 2008 r. Organ odwoławczy powołując się na znajdującą się w aktach sprawy dokumentację orzeczniczo – lekarską tj. kartę z leczenia szpitalnego w okresie [...] listopada 2006 r. oraz szereg badań dodatkowych, w tym badania moczu, stwierdził, że wskazują one na istnienie rozpoznanego schorzenia (przewlekłe kłębuszkowe, ogniskowe, segmentowe szkliwiejące zapalenie nerek). Przedstawione zaś przez skarżącego badania moczu potwierdzają jedynie istnienie choroby. Komisja Rejonowa podniosła przy tym, że poziom białka w moczu może ulegać pewnym wahaniom, w zależności od m.in. stosowanego leczenia i nie świadczy o innym nasileniu schorzenia, niż określiła to Komisja Terenowa, której stanowisko organ odwoławczy podziela. Sama obecność białka w moczu potwierdza istnienie rozpoznanej patologii. Organ odwoławczy wskazał także na potwierdzającą rozpoznanie opinię nefrologa z [...] grudnia 2007 r. W skardze do sądu administracyjnego R. Sz. wniósł o uchylenie orzeczenia Komisji Rejonowej z dnia [...] września 2008 r. oraz poprzedzającego go orzeczenia Komisji Terenowej z dnia [...] lipca 2008 r. Zdaniem skarżącego organy wojskowe, lekceważąc wyrok Sądu z [...] marca 2008 r. dokonały zwolnienia go ze służby. Skarżący zarzucił, iż organy oparły swoje rozstrzygnięcia na nieakutalnym materiale dowodowym tj. materiale niemal identycznym z tym, który był wcześniej podstawą uznania go za zdolnego do służby i podpisania kontraktu. Podniósł, że stwierdzony białkomocz od ponad dwunastu lat w żaden sposób nie przeszkadzał mu w pełnieniu służby, a leczenie na początku 2007 r. spowodowało poprawę stanu zdrowia do tego stopnia, że po dłuższym czasie zdał egzamin z w-fu. Nastąpiła również poprawa wyników badania moczu na obecność białka. Zarzucił także, iż obecna decyzja Komisji Rejonowej nie zawiera argumentacji żądanej w wyroku Sądu z dnia [...] marca 2008 r., przede wszystkim zaś nie daje odpowiedzi na pytanie, co takiego nastąpiło w przebiegu choroby, że spowodowało to niemożliwość zakwalifikowania skarżącego do kategorii zdrowia "Z". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko. Odpowiadając na zarzuty, organ dodatkowo podniósł, że zwalnianie ze służby wojskowej nie leży w kompetencjach wojskowych komisji lekarskich. Nie jest także w kompetencji Komisji Rejonowej podpisywanie kontraktu. Wskazane przez skarżącego wahania poziomu białka w moczu wynikające z istoty schorzenia i stosowanego leczenia nie mogą stanowić przesłanki do przeprowadzania kolejnych badań, które są w tym przypadku niecelowe dla potrzeb orzeczniczych. W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2008 r. skarżący podtrzymując swoje stanowisko podkreślił, iż organ nie wypełnił zawartej w wyroku Sądu z dnia [...] marca 2008 r. dyrektywy szczegółowego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia. Na rozprawie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, sprecyzował, iż skarga odnosi się tylko do zawartych w orzeczeniach komisji lekarskich ustaleń o niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892) "Zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska, która wydaje w tej sprawie orzeczenie. Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej jest decyzją." Oznacza to, że wydawane przez wojskową komisję lekarską orzeczenie w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej musi spełniać standardy decyzji administracyjnej, tj. zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne, stosownie do wymagań art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a."). Tak jak wskazał Sąd w wyroku z dnia [...] marca 2008 r. sygn. akt II SA/Bd [...]/08 – wojskowe komisje lekarskie mają obowiązek szczegółowo uzasadnić swoje orzeczenia, w przeciwnym razie ich decyzje miałyby cechy niesprawdzalnej wyroczni, a nie cechy dającego się skontrolować rozstrzygnięcia konkretnego problemu. Z drugiej jednakże strony sąd administracyjny nie jest władny do oceny, czy wydane przez wojskową komisję lekarską orzeczenie jest medycznie trafne. Kontrola orzeczeń wojskowych komisji lekarskich o uznaniu danej osoby za zdolną do służby wojskowej, dokonywana przez sąd administracyjny, sprowadza się do sprawdzenia prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie jej stanu zdrowia, a w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana następnie kwalifikacja zdolności danej osoby do służby wojskowej była zgodna z przepisami w sprawie zasad określenia zdolności do służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich w tych sprawach (por. analogicznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 1998 r., sygn. akt III SA 7328/98, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 44808). Uwzględniając powyższe zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skarżącego, wojskowe komisje lekarskie ponownie rozpatrując sprawę po wyroku tutejszego Sądu z dnia [...] marca 2008 r. wywiązały się z obowiązku dostatecznie szczegółowego uzasadnienia, dlaczego w sytuacji, kiedy stwierdzone u skarżącego schorzenie daje możliwość kwalifikacji go jako zdolnego ("Z") bądź niezdolnego ("N") do zawodowej służby wojskowej – uznały, iż skarżący do takiej służby nie jest zdolny. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż Komisja Terenowa, której stanowisko zaakceptował organ odwoławczy, wskazała na obiektywne (medycznie) kryterium rozróżniania, czy stwierdzone schorzenie daje podstawę do kwalifikacji danej osoby jako posiadającego kategorię zdrowia N bądź Z tj. przewlekłość choroby. Organy wskazały też, dlaczego właśnie to kryterium jest istotne – mianowicie ze względu na ryzyko poważnych zaburzeń funkcji ustroju i dalszych powikłań związanych z samą chorobą, co powoduje, że tylko schorzenie nerek przemijające może być podstawą zakwalifikowania do kategorii zdrowia "Z". Organy wskazały także na konkretną cechę w przebiegu choroby u skarżącego, która powoduje, że nie można go uznać za zdolnego do służby wojskowej, tj. osiągnięcie przez chorobę takiego etapu rozwoju, że doszło do uszkodzenia błony podstawowej kłębuszków nerkowych, co skutkuje utratą białka i to w znacznym stopniu, określonym jako zespół nerczycowy. Organy wskazały na charakterystyczne objawy choroby o stopniu rozwoju stwierdzonym u skarżącego tj. obrzęki, nadciśnienie (uzasadnienie organu pierwszej instancji zaakceptowane przez organ odwoławczy) oraz dowody w postaci dokumentacji lekarskiej, tj. karty informacyjnej leczenia szpitalnego w okresie [...] listopada 2006 r. (karta oznaczona jako "[...]" akt administracyjnych) oraz opinię specjalisty – nefrologa z [...] grudnia 2007 r. Komisja Rejonowa ustosunkowała się także do dowodów przedstawionych przez skarżącego tj. badań moczu z listopada i grudnia 2007 r. stwierdzając, że w przedmiotowym schorzeniu istotna jest obecność białka w moczu, natomiast wahania poziomu białka nie świadczą o innym stopniu nasilenia choroby, niż to stwierdzono, ale są konsekwencją m.in. przyjętego sposobu leczenia. Uzasadniając ponowne swoje rozstrzygnięcie organy również dokonały logicznego powiązania uprzednio ogólnie wskazanych okoliczności, tj. istnienia zespołu nerczycowego i leczenia immunopresyjnego z koniecznością ich uwzględniania przy kwalifikacji do kategorii zdrowia. Ze stanowiska Komisji Terenowej, które uznała za swoje Komisja Rejonowa, wynika, że "zespół nerczycowy" to przejaw nasilenia choroby. Ów stopień nasilenia skutkuje z kolei koniecznością leczenia immunopresyjnego określonymi środkami tj. sterydami i lekami alkilującymi. Z kolei zastosowanie tych środków powoduje, że skarżący jest bardziej podatny na infekcje, zwłaszcza w toku takiego rodzaju zajęć, jak występują w służbie wojskowej (zajęcia z wychowania fizycznego, szkolenia na strzelnicy). Z przedstawionej argumentacji organów wynika zatem zdaniem Sądu dostatecznie szczegółowo, jasno i logicznie, że o tym, że skarżący nie jest zdolny do zawodowej służby wojskowej nie zdecydował sam fakt stwierdzenia choroby opisanej w § 48 pkt.9 "Wykazu chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej oraz do pełnienia takiej służby poza granicami państwa" (załącznik nr 2 do ww. rozporządzenia z dnia 10 maja 2004 r.), ale jej szczególne cechy: tj. przewlekłość, nasilenie i konieczność określonego sposobu leczenia skutkująca konsekwencjami (podatność na infekcje) nie pozostającymi bez wpływu na możliwość wykonywania służby. W świetle powyższego niezasadnie zdaniem Sądu skarżący argumentuje, że wskutek leczenia, które miało miejsce na początku 2007 r. stan jego zdrowia uległ poprawie w takim stopniu, że mógł zdać egzamin z wychowania fizycznego. Należy bowiem zauważyć, że Komisja Rejonowa wskazała na opinię biegłego z końca tego roku tj. z [...] grudnia 2007 r., która potwierdza, że choroba nadal istnieje, a ponadto, jak wynika z wywodów organu – istotnym skutkiem stwierdzonej choroby nie jest brak możliwości podejmowania wysiłku, ale zwiększone i nie przemijające ryzyko infekcji w trakcie wysiłku, w szczególności wysiłku tego rodzaju, jakiego wymaga się od żołnierza zawodowego. Niezasadny jest także zarzut skarżącego odnośnie zawarcia kontraktu na pełnienie służby wojskowej, pomimo tożsamego stanu zdrowia skarżącego, oraz odnośnie bezprawności zwolnienia go ze służby wojskowej. Jak słusznie zwrócił uwagę organ – rozstrzygnięcia w tych kwestiach, tj. co do zawarcia kontraktu i zwolnienia ze służby, nie leżą we właściwości wojskowych komisji lekarskich (por. Rozdział 2 "Właściwość wojskowych komisji lekarskich", § 2 – 11 ww. rozporządzenia z dnia 10 maja 2004 r. ). Uznając zatem, iż zaskarżone orzeczenie Komisji Rejonowej, jak też poprzedzające je orzeczenie Komisji Terenowej zapadły po wszechstronnym rozważeniu niezbędnego materiału dowodowego i zostały uzasadnione w sposób spełniający wymogi art. 107 § 3 k.p.a. – Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) oddalił skargę.