II SA/Bd 828/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi Rafała W. na decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie w części utrzymującej w mocy orzeczenie nr [...] Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. w zakresie punktu 9 – kategoria zdolności do zawodowej służby wojskowej, oraz poprzedzające je orzeczenie nr [...] Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. w części dotyczącej określenia kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. w pozostałej części skargę odrzuca, 4. zasądza od Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) na rzecz skarżącego, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. orzeczeniem nr [...] z dnia [...] 2006 r. uznała Rafała W. za trwale niezdolnego do zawodowej służby wojskowej z powodu zaburzeń lękowo depresyjnych upośledzających w znacznym stopniu zdolności adaptacyjne i uznała, że inwalidztwo z tego powodu nie pozostaje w związku przyczynowym ze służbą wojskową. W odwołaniu od powyższego orzeczenia pełnomocnik Rafała W. wniósł o jego uchylenie w części dotyczącej braku związku ze służbą wojskową schorzenia zaburzeń lękowo-depresyjnych upośledzających w stopniu znacznym zdolności adaptacyjne oraz schorzenia nadciśnienia tętniczego chwiejnego, także w części dotyczącej zakwalifikowania skarżącego do trzeciej grupy inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia. Ponadto wniósł o przeprowadzenie badań uzupełniających przez Specjalistyczny Psychiatryczny ZOZ Szpitala im. [...] w Ł. w zakresie związku ze służbą wojskową zaburzeń lękowo-depresyjnych oraz nadciśnienia tętniczego chwiejnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o materiał dowodowy nie zebrany w sposób wyczerpujący, bez uzasadnienia faktycznego. Wskazał również na naruszenie przepisów art. 40 § 2 k.p.a. przez niedoręczenie pełnomocnikowi skarżącego odpisu zaskarżonego orzeczenia. Jak wskazano w odwołaniu, Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w ogóle nie odniosła się do wypadku komunikacyjnego w 2004 r., w którym uczestniczył Rafał W., ani do jego skutków. Wypadek ten miał miejsce w drodze do pracy, więc schorzenia wynikłe z tego zdarzenia muszą być uznane za mające związek ze służbą wojskową. Pełnomocnik skarżącego zwrócił przy tym uwagę, iż wszelkie dolegliwości psychiczne pojawiły się u skarżącego dopiero po wypadku. Dowody na powyższą okoliczność zostały jednakże przez organ pominięte. Wskazał ponadto, iż Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska wydając zaskarżone orzeczenie opierała się na opinii Specjalistycznego Psychiatrycznego ZOZ Szpitala im. .[...] w Ł., w której to opinii nie zajmowano się kwestią związku przyczynowego stwierdzonego schorzenia ze służbą wojskową. Zdaniem pełnomocnika skarżącego konieczne jest wydanie uzupełniającej opinii w przedmiocie związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową, a w szczególności ze wspomnianym wypadkiem komunikacyjnym w drodze na służbę. Zwrócił on również uwagę, iż w orzeczeniu z dnia [...] 2005 r. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska, opierając się na tych samych wynikach badań uznała, iż nadciśnienie tętnicze chwiejne ma związek ze służbą wojskową. Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] 2006 r. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu orzeczenia podniosła, iż orzeczenie z dnia [...] 2005 r., na które powołał się pełnomocnik skarżącego zostało uchylone. Ponadto wskazała, iż z opinii Dowódcy 1 Bazy Materiałowo Technicznej w T., o którą został uzupełniony materiał dowodowy, wynika, iż Rafał W. nie wykonywał pracy (służba na stanowisku dowódcy plutonu – kierownika magazynu) w warunkach szkodliwych lub uciążliwych dla zdrowia. Biorąc pod uwagę wyżej wspomnianą opinię, jak i wyniki badania kardiologicznego przeprowadzonego przez Kierownika Klinicznego Oddziału Kardiologicznego 10 Wojskowego Szpitala Klinicznego w B. rozpoznającego nadciśnienie tętnicze chwiejne, organ odwoławczy nie stwierdził istnienia podstaw do uznania, iż rozpoznane schorzenie ma związek przyczynowy ze służba wojskową. Materiał dowodowy został uzupełniony również o dokumentację powypadkową dotyczącą wypadku z dnia [...] 2004 r., jakiemu uległ Rafał W., także o decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. o odmowie przyznania jednorazowego odszkodowania ppor. Rafałowi W. z tytułu zaistniałego w dniu [...] 2004 r. zdarzenia. Z wyżej wspomnianej decyzji wynika, iż wprawdzie faktycznie wypadek ten miał związek z wykonywaniem przez skarżącego obowiązków służbowych, jednakże doszło do niego z winy skarżącego, bowiem nie dostosował prędkości samochodu do panujących warunków na drodze. Dodatkowo opinie co do charakteru schorzenia stwierdzonego w Klinice Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego w Ł. i ewentualnego związku przyczynowego ze służbą wojskową lub wypadkiem z 2004 r. wydał Konsultant Krajowy do Spraw Obronności Kraju w Dziedzinie Psychiatrii prof. dr hab. med. [...]. Badania przeprowadzone w Klinice Psychiatrii UM w Ł. potwierdziły zasadność ustalenia schorzeń jak w punkcie 1 orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej i uznania z tego tytułu za trwale niezdolnego do zawodowej służby wojskowej. Z uzasadnienia opinii prof. dr hab. med. [...] wynika zaś, iż rozpoznane u Rafała W. zaburzenia emocjonalne i nadciśnienie tętnicze nie mieszczą się w kategorii schorzeń mających ścisły związek powstania z warunkami służby wojskowej. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska rozesłała zaskarżone orzeczenie zgodnie z wzorem wskazanym w załączniku Nr 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 listopada 2005 r., a ewentualna wada w postaci nie doręczenia tego orzeczenia pełnomocnikowi nie miała wpływu na dalsze rozstrzygnięcie w tej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższe orzeczenie pełnomocnik Rafała W. ponownie zarzucił organowi naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. poprzez nie doręczenie mu orzeczenia I instancji, a także naruszenie art. 60 k.p.a. oraz art. 10 k.p.a. poprzez łączne prowadzenie postępowania przez Terenową i Rejonową Komisję Lekarską wszczętego na zarządzenie Dowódcy 1 Bazy Materiałowo-Technicznej w T., jak i postępowania wszczętego na skierowanie Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] w B. bez wydania w tym zakresie aktu administracyjnego łączącego oba postępowania oraz nie doręczenie go stronom i nie zawiadomienie strony o tym w żaden sposób. Ponadto pełnomocnik skarżącego ponownie zwrócił uwagę, iż w orzeczeniu Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia [...] 2005 r. stwierdzono nadciśnienie tętnicze chwiejne i jego związek ze służbą wojskową. Wskazał również, iż niedoręczenie mu orzeczenia organu I instancji doprowadziło do tego, że gdy skontaktował się z nim Rafał W., miał on tylko 1 dzień na sporządzenie odwołania, co w znacznym stopniu ograniczyło jego możliwości do formowania wniosków dowodowych, wskazywania nowych okoliczności i konsultowania się ze stroną. Pełnomocnik skarżącego podniósł ponadto, iż organ zajął się jedynie warunkami służby skarżącego w Bazie Materiałowo-Technicznej, nie odnosząc się w ogóle do warunków służby w Jednostce Wojskowej [...] w B. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w zakresie stopnia zdolności do służby wojskowej i odrzucenie w zakresie określenia inwalidztwa, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wyjaśnił ponadto, iż Rafał W. został skierowany do komisji lekarskiej przez Dowódcę jednostki Wojskowej Nr [...] jedynie z przyczyn czysto formalnych, gdyż znajdował się w jej ewidencji, a stanowiska służbowego nie objął ze względu na przebywanie na zwolnieniu lekarskim. Z tego względu, zdaniem organu, żądanie opinii o warunkach pracy w tej jednostce jest nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 cytowanej ustawy daje sądowi kompetencje do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. 2. Kodeks postępowania administracyjnego jest aktem prawnym regulującym tzw. ogólne postępowanie administracyjne. Do 27 maja 1990 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 231) stosowanie przepisów K.p.a. było wyłączone w stosunku do postępowań w sprawach powszechnego obowiązku obrony oraz w sprawach należących do właściwości wojskowych organów administracji publicznej. Po tej dacie do tych postępowań mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z szeregiem odrębności wynikających z ustaw wojskowych. W konsekwencji orzecznictwo sądowe stanęło na stanowisku, że sprawy o roszczenia wynikające ze stosunku służbowego zawodowych żołnierzy nie są sprawami pracowniczymi ani cywilnymi w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego, lecz sprawami administracyjnymi (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 1996 r. III PO 12/96, OSNC 1997 r. nr 7, poz. 120), a zwolnienie żołnierza zawodowego ze służby następuje na podstawie decyzji administracyjnej (postanowienie SN z 9 kwietnia 1992 r. III ARN 17/92, OSNC 1993 r. nr 3, poz. 44). Oznacza to, że do procesu wydawania decyzji m.in. w sprawach zwolnienia ze służby żołnierza zawodowego mają zastosowanie przepisy K.p.a. 3. W ocenie sądu, w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z dwoma orzeczeniami w tej samej sprawie. W dniu [...] 2005 r. ppor. Rafał W. został skierowany przez Dowódcę 1 Bazy Materiałowo – Technicznej do Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B., w celu określenia zdolności do zasadniczej służby wojskowej. Postępowanie D-cy miało swoje uzasadnienie w przepisie art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750). W tej sprawie wydano decyzję w dniu [...] 2005 r., która została uchylona przez Rejonową Wojskową Komisję lekarską w dniu [...] 2005 r. a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania. TWKL wydała orzeczenie [...] 2005 r. W wyniku odwołania RWKL decyzją z [...] 2005 r. nr [...] częściowo uwzględniła odwołanie w kwestii związku jednego ze schorzeń ze służbą wojskową, w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymała w mocy. Na decyzję tą została wniesiona skarga do tutejszego sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 1 lutego 2006 r. sygn. II SA/Bd 1136/05 uchylił orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Bydgoszczy z 6 września 2005 r. nr 811/3/05. 4. W związku z wniesieniem skargi do sądu administracyjnego na decyzję RWKL z [...] 2005 r. należy poczynić następujące uwagi. Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne i ostateczne są decyzje, co do których nie przysługuje środek odwoławczy. Co do zasady są to decyzje organu II instancji. Decyzje te podlegają wykonaniu. Sąd administracyjny może wstrzymać wykonanie decyzji, a przed skierowaniem skargi do sądu także organ. Wniesienie skargi na taką decyzję ma m.in. ten skutek, że następuje tzw. zawiśnięcie sprawy sądowej. Gospodarzem sprawy staje się sąd, a organ administracji publicznej uprawniony jest jedynie do dokonania tzw. samokontroli. Zgodnie z art. 54 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości, uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Decyzja ostateczna powoduje stan "powagi rzeczy osądzonej" i nie można dwa razy orzekać w tej samej sprawie (ne bis in idem). Stanowi o tym przepis art. 110 K.p.a. – organ administracji publicznej, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. 5. Na pojęcie sprawy administracyjnej składają się zarówno elementy podmiotowe, przedmiotowe jak i tożsamość podstawy prawnej. Spełnienie przesłanki podmiotowej zachodzi wówczas, gdy w sprawie występują te same strony postępowania administracyjnego. Spełnienie przesłanki przedmiotowej ma miejsce wówczas, gdy każda ze spraw dotyczy tego samego przedmiotu i jest oparta na tej samej podstawie. Pojęcie "podstawa prawna" powinna być rozumiana jako obejmująca 2 elementy – podstawę prawną oraz podstawę faktyczną. Istotnym bowiem elementem sprawy jest jej stan faktyczny, przy czym chodzi wyłącznie o fakty prawotwórcze, a więc okoliczności sprawy prawnie doniosłe w odniesieniu do stosunku prawnego, który ma być ukształtowany lub stwierdzony (B.Adamiak/J.Borkowski: KPA Komentarz (8) str 747). 6. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 1 lutego 2006 r. II SA/Bd 1136/05 uchylający orzeczenie RWKL z [...] 2005 r. nr [...] miał ten skutek, że sprawa powinna być ponownie rozpatrzona przez RWKL. W sytuacji uchylenia decyzji organu II instancji "odżyło" bowiem odwołanie od orzeczenia I instancji co skutkowało koniecznością rozpoznania odwołania pełnomocnika skarżącego od decyzji z [...] 2005 r. Tymczasem Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. całkowicie zignorowała wyrok tutejszego Sądu, prowadząc postępowanie ponownie. Brak rozpoznania odwołania pełnomocnika po wydaniu wyroku przez WSA powoduje, że sprawy tej nie można uznać za zakończoną i tym samym nie jest dopuszczalne i stanowi naruszenie prawa prowadzenie postępowania w tej samej sprawie. Po wydaniu decyzji przez RWKL z [...] 2005 r. a przed rozpoznaniem skargi przez WSA (co miało miejsce 1 lutego 2006 r.) zostało wydane nowe skierowanie w dniu [...] 2006 r., którego przedmiot określono następująco: "określenie zdolności do dalszej służby wojskowej" (skierowanie D-cy J.W. [...]). Samo skierowanie należy uznać za zgodne z cytowaną wyżej ustawą o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i zgodne z dyspozycją § 13 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych... (Dz. U. Nr 12, poz. 75). Skierowanie wszczynało nowe postępowanie administracyjne. W sytuacji nierozpoznania odwołania od orzeczenia z [...] 2005 i nowego skierowania prowadzono dwa postępowania. Sytuacja taka wymagała podjęcia decyzji procesowych (należało rozważyć połączenie spraw, umorzenie jednej lub ewentualnie zawieszenie a potem połączenie spraw). Przedmiotem orzeczenia nr [...] z [...] 2005 r. (na które wniesiono odwołanie dotychczas nie rozpoznane) było określenie kategorii zdolności do służby wojskowej (pkt 10), związek poszczególnych chorób i ułomności ze służbą wojskową. Przedmiotem orzeczenia TWKL nr [...] z [...] 2006 r. (będącego przedmiotem skargi rozpoznawanej obecnie) było ustalenie kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej (pkt 9), związek poszczególnych chorób lub ułomności z czynną służbą wojskową (pkt 10) oraz określenie inwalidztwa (pkt 11). Porównanie obu przedmiotów orzeczeń prowadzi do wniosku, że orzeczenie będące przedmiotem skargi różni się od orzeczenia TWKL z [...] 2005 r. określeniem inwalidztwa. W pozostałym zakresie mamy do czynienia z tożsamością przedmiotu sprawy. 7. Uzasadnia to ocenę o rażącym naruszeniem przepisów postępowania, co skutkuje uchyleniem decyzji w tej części, w jakiej podlega właściwości wojewódzkiego sądu administracyjnego. Podstawą prawną uchylenia decyzji stanowi przepis art. 145 § 1 ust 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) 8. W myśl art. 58 § 1 pkt wskazanej wyżej ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd odrzuca skargę jako niedopuszczalną, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W uchwale z 27 października 1999 r. (III ZP 9/99, OSNP z 2000 r. nr 5, poz. 167) Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że w zakresie oceny stanu zdrowia żołnierza i ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową dla celów odszkodowawczych lub zaopatrzenia emerytalnego (rentowego) skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Do TWKL, stosownie do ich właściwości miejscowej, należy m.in. orzekanie o zdolności do zawodowej służby wojskowej żołnierzy zawodowych zajmujących stanowiska służbowe do stopnia etatowego kapitana oraz orzekanie w stosunku do tych żołnierzy o związku chorób, ułomności i śmierci odpowiednio z zawodową służbą wojskową albo służbą kandydacką. Orzekając o zdolności do zawodowej służby wojskowej, wojskowe komisje lekarskie zaliczają jednocześnie daną osobę do jednej z kategorii zdolności do takiej służby kierując się kryteriami zdrowotnymi, ustalonymi w przepisach wydanych na podstawie art. 20 ust. 4 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750). Do właściwości TWKL należy także orzekanie o inwalidztwie żołnierzy zawodowych. Wojskowa renta inwalidzka przysługuje w ramach zaopatrzenia emerytalnego (art. 2 pkt 1 lit. b ustawy z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin Dz. U. z 2005 r. Nr 130, poz. 1085). Zgodnie z art. 476 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego, przez organy rentowe rozumie się m.in. wojskowe organy emerytalne... a także inne organy wojskowe właściwe do wydawania decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wojskową komisję lekarską należałoby zaliczyć do "innych organów wojskowych". Z kolei art. 476 § 2 K.p.c. wskazuje, że przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia rodzinnego, emerytur i rent, innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz odszkodowań przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w policji lub Służbie Więziennej. Uzasadnia to stanowisko, że sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach należących do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, co uzasadnia odrzucenie w tym zakresie skargi, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).