II SA/Bd 832/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. Decyzją z [...] lipca 2019 r. Nr [...] Starosta I. odmówił skarżącej D. B. uznania za osobę bezrobotną w dniu [...] czerwca 2019 r. Starosta wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1265 ze zm.) bezrobotnym jest osoba, która nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025), o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Starosta stwierdził, na podstawie uzyskanego w dniu rejestracji raportu KRUS, że skarżąca jest współmałżonkiem rolnika, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 15,767 ha przeliczeniowych. Starosta wskazało ponadto, że z oświadczenia skarżącej wynika, iż nie wykonuje ona pracy w gospodarstwie rolnym, lecz w gospodarstwie domowym związanym bezpośrednio z tym gospodarstwem rolnym. Jednak fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu jako współmałżonek rolnika z tytułu stałej pracy w gospodarstwie rolnym o powierzchni 15,767 ha przeliczeniowych powoduje, że skarżąca nie spełnia warunku koniecznego do nabycia statusu bezrobotnego. W odwołaniu skarżąca podniosła, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym męża, tylko w gospodarstwie domowym związanym z tym gospodarstwem rolnym. Wskazała, że wykonywała pracę zawodową w okresie od [...] lipca 1982 r. do [...] maja 2019 r. na podstawie umowy o pracę w Z. O. jako szwaczka. Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Wojewoda K. – P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Wojewoda podniósł, że art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. d) ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stawia na równi właściciela oraz posiadacza samoistnego i zależnego nieruchomości rolnej, czyli osobę, która posiada możliwość władania rzeczą. Innymi słowy nie tylko właściciel, ale także posiadacz nieruchomości rolnej spełniającej warunek powierzchni ustalony przez ustawę na co najmniej 2 ha, nie może zostać uznany za osobę bezrobotną w świetle ww. przepisu. Zdaniem Wojewody trafnie organ I instancji uznał, że skarżąca jest posiadaczem nieruchomości rolnych o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha (w rozpatrywanej sprawie 15,767 ha przeliczeniowego). Fakt ten potwierdza treść decyzji Burmistrza G. nr [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego z [...] stycznia 2019 r. Dodatkowo w aktach znajduje się raport KRUS na dzień [...] czerwca 2019 r. z którego wynika, że skarżąca jako małżonek rolnika od dnia [...] czerwca 2019 r. podlega ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu. Odnośnie kwestii podlegania temu ubezpieczeniu Wojewoda wskazał na okoliczność pomocy przez skarżącą w gospodarstwie na podstawie umowy o pomocy przy zbiorach. Wobec tego Wojewoda odmówił uznania odwołującej za osobę bezrobotną z dniem [...] czerwca 2019 r., przyjmując za udowodniony fakt, że skarżąca nie spełnia warunku nie bycia posiadaczem samoistnym jak i zależnym nieruchomości rolnych o powierzchni użytków większej niż 2 ha przeliczeniowe oraz podlegania ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. W skardze do Sądu D. B. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody zarzucając jej naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisku zaprezentowane w odwołaniu o braku wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Podobnie jak w odwołaniu powołała się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2015 r. (sygn. akt I OSK 100/14) wskazujący, że małżonek rolnika niepracujący na stałe w gospodarstwie rolnym mieści się w definicji bezrobotnego zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Podkreślając, że skarżąca jest posiadaczem nieruchomości rolnych o powierzchni przekraczających 2 ha przeliczeniowe, Wojewoda dodatkowo podniósł, że dla stwierdzenia posiadania nie jest konieczne efektywne władanie rzeczą. W odniesieniu do majątku osobistego męża prawo zarządu tym majątkiem wynika dla skarżącej z art. 29 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten pozwala w razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu, aby drugi małżonek mógł za niego działać w sprawach zwykłego zarządu (przedstawicielstwo ustawowe). W szczególności może bez pełnomocnictwa pobierać przypadające należności, chyba że sprzeciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Wojewoda wskazał, że skarżąca twierdzi, iż nie wykonuje stałej pracy w gospodarstwie rolnym męża, ale bezspornie nie może zaprzeczyć, że jest uprawniona do zarządu, a więc i władania nieruchomościami rolnymi męża, co wyczerpuje pierwszą część przesłanki z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, co wyklucza nabycie czy zachowanie statusu osoby bezrobotnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na relacje zachodzące pomiędzy art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (zwanej dalej "ustawą") a art. 1 ust. 1 i art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2019 r. poz. 299, zwanej dalej "ustawą o KRUS"). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (zwanej dalej "ustawą"), ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym – oznacza to oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, i, j, l oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkołach dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły oraz uczącej się w branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej, prowadzącej kształcenie w formie stacjonarnej lub zaocznej, lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli: nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145), o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Zgodnie zatem z cytowanym przepisem bezrobotnym jest osoba, która nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym. Za bezrobotnego nie można zatem uznać osób wskazanych w tym przepisie, bowiem rolnik i pracujący z nim domownicy podlegają przepisom ustawy o KRUS. Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o KRUS ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje rolników i pracujących z nimi domowników, zaś jej art. 5 stanowi, że przepisy dotyczące ubezpieczenia rolników i świadczeń przysługujących rolnikom stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Celem takich regulacji jest zapewnienie obywatelom ubezpieczenia z różnych tytułów, wzajemnie się wykluczających. Inaczej mówiąc idzie o uniknięcie jednoczesnego ubezpieczenia z różnych podstaw, zatem opłacania składek jednej osobie przez różne podmioty z tytułu właściwego dla każdego z nich. Jeśliby się okazało, że jedna osoba w tym samym okresie jest ubezpieczona z różnych tytułów, jeden z nich powinien zostać wyeliminowany. Co się tyczy bezrobotnego, art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy stanowi, iż starosta pozbawia statusu bezrobotnego jeżeli nie spełnia on warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2015 r. sygn. I OSK 100/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępna przez stronę www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy (część końcowa) za bezrobotnego nie można uznać współmałżonka lub domownika rolnika, jeśli wykonują oni stałą pracę w gospodarstwie rolnym, osoby te bowiem są objęte ubezpieczeniem na mocy ustawy o KRUS – co wynika z art. 1 ust. 5 i art. 5 ustawy o KRUS. Jednak ustawa o KRUS w art. 1 ust. 1 określając podmioty, których prawa reguluje, wskazuje rolnika, pracujących z nim domowników oraz pomocników rolnika, a dodatkowo w art. 5 także współmałżonków rolnika. Jeśli idzie o małżonka rolnika to rozciąga stosowanie swoich przepisów dotyczących rolnika tylko na takich małżonków, którzy pracują w ich gospodarstwie lub w gospodarstwie domowym związanym z tym gospodarstwem rolnym. Zatem tylko małżonek rolnika pracujący w jego gospodarstwie rolnym lub domowym związanym z tym gospodarstwem podlegają przepisom ustawy o KRUS, dotyczącym rolników. Tak więc ustawa o KRUS obejmuje swoimi regulacjami: - rolników, - domowników rolników z nimi pracujących, - pomocników rolnika, - małżonków pracujących w gospodarstwie rolnym, - małżonków pracujących w gospodarstwie domowym związanym z gospodarstwem rolnym. Z kolei ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) określając kategorie osób wyłączonych z możliwości uznania za bezrobotnego wskazuje na: - rolnika (tj. właściciela lub posiadacza nieruchomości rolnej) - domownika podlegającego ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu stałej pracy w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, - współmałżonka rolnika podlegającego ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu "stałej pracy" w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe Zatem zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy współmałżonek rolnika nie może być uznany za bezrobotnego tylko wówczas, gdy z tytułu wykonywania "stałej pracy" w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków przekraczającej 2 ha przeliczeniowe podlega ubezpieczeniom na podstawie ustawy o KRUS. Wskazany przepis ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie wymienia natomiast jako kategorii osób wyłączonych z możliwości uznania za osoby bezrobotne małżonków rolnika pracujących "w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym" (art. 5 ustawy o KRUS). Przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy, z uwagi na to, że wraz ze statusem bezrobotnego pociąga za sobą skutki finansowe, nie może być interpretowany rozszerzająco. Warunek w nim określony nie może więc dotyczyć współmałżonka rolnika, który nie wykonuje stałej pracy w gospodarstwie rolnym, mimo iż małżonek podlega ubezpieczeniu z KRUS, nawet gdy pracuje wyłącznie w gospodarstwie domowym związanym bezpośrednio z gospodarstwem rolnym por. ww. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2015 r. a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 20 marca 2018 r. sygn. II SA/Ol 132/18) Stwierdzić należy, iż istnieje pewna niespójność pomiędzy tymi przepisami. Okazuje się bowiem, że małżonek rolnika nie pracujący na stałe w gospodarstwie rolnym mieści się w definicji bezrobotnego zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy. Jednocześnie, o ile pracuje w gospodarstwie domowym rolnika podlega ubezpieczeniu z mocy ustawy o KRUS. Można zatem w takim stanie prawnym powiedzieć, że wybór statusu należy do małżonka rolnika. Wszelką bowiem niespójność przepisów, które pociągając za sobą określone przywileje finansowe, nie mogą być interpretowane rozszerzająco, należy tłumaczyć na korzyść obywatela (por. ww. wyrok NSA). Jak zauważył WSA w Olsztynie w ww. wyroku z 20 marca 2018 r - z art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 ustawy o KURS jednoznacznie wynika, że przepisy tej ustawy nie stwarzają możliwości wyboru ubezpieczenia. Wręcz przeciwnie, pozwalają na objęcie ubezpieczeniem rolniczym tylko wtedy, gdy nie istnieje inny tytuł ubezpieczenia. Zatem, podleganie przepisom ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest możliwe jedynie wtedy, gdy dana osoba nie jest uprawniona do świadczeń z ubezpieczenia społecznego z innych tytułów (tak Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt III AUa 73/16, niepubl.). Rozważając zagadnienie pracy w gospodarstwie rolnym w aspekcie zarówno przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji i zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jak i przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników należy mieć na uwadze, że chodzi w nich o stałą pracę w rolnictwie, rozumianą jako pracę świadczoną realnie i stale, a nie potencjalnie (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 7 listopada 1997 r. sygn. akt II UKN 318/97 i z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt II CSK 37/10 oraz wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 1234/13, CBOSA). Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy należy podkreślić, że skarżąca cały czas konsekwentnie twierdzi, że nie pracuje stale w gospodarstwie rolnym swojego współmałżonka, a jedynie w gospodarstwie domowym związanym z tym gospodarstwem rolnym. Przedstawiła ponadto organowi świadectwa pracy, z których wynika, że do [...] maja 2019 r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w firmie "[...]" sp. z o.o. w I.. Jednocześnie, wbrew twierdzeniu organu, w aktach nie znajdują się dokumenty stwierdzające że skarżąca jest właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe. Wskazana przez organ decyzja w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego (k. 8 akt) jest skierowana wyłącznie do G. B., a nie do skarżącej. Ponadto z samej treści powołanego przez organ art. 29 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie można wywodzić, że skoro mąż skarżącej jest posiadaczem gruntów rolnych, to skarżąca automatycznie jest także posiadaczem gruntów rolnych. Zgodnie z tym przepisem "w razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu, drugi małżonek może za niego działać w sprawach zwykłego zarządu, w szczególności może bez pełnomocnictwa pobierać przypadające należności, chyba że sprzeciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Względem osób trzecich sprzeciw jest skuteczny, jeżeli był im wiadomy." Cytowany przepis mówi zatem nie o stałej możliwości zarządzania przez jednego małżonka majątkiem osobistym drugiego współmałżonka, ale jedynie o możliwości potencjalnej, warunkowanej zaistnieniem "przemijającej przeszkody". Organ w żaden sposób nie dowiódł, że w sprawie właśnie z taką sytuacją wykonywania przez skarżącą zarządu mamy do czynienia. Wskazywany przez organ "raport KRUS" (zapewne wydruk z k. 10 nie opatrzony żadną adnotacją urzędową stwierdzającą źródło pochodzenia wydruku, w szczególności z jakiej bazy danych wydruk ten pochodzi) nie stwierdza, że skarżąca jest ubezpieczona w KRUS z tytułu "stałej pracy w gospodarstwie rolnym" (o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe). W wydruku tym zawarta jest jedynie informacja, że skarżąca jest ubezpieczona jako "osoba świadcząca pomoc w gospodarstwie na podstawie umowy o pomoc przy zbiorach". Z samej istoty czynności zbiorów można zatem co najwyżej stwierdzić, że skarżąca pracuje w gospodarstwie rolnym na czas określony, a nie że wykonuje "stałą pracę", jak wymaga tego art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ, kierując się błędną wykładnią art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, wbrew ciążącemu na nim na mocy art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązku nie zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności nie zgromadził dowodów pozwalających na ocenę, czy skarżąca jest właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe – które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ze względu na powyższe, a podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpatrując sprawę organ winien wydać decyzję po uzupełnieniu materiału dowodowego, stosownie do powyższego stanowiska Sądu, w szczególności powinien zgromadzić w aktach dokumenty pozwalającej na ocenę, czy skarżąca jest właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe oraz czy i z jakiego tytułu, spośród wymienionych w art. 1 i 5 ustawy o KRUS - jest ubezpieczona w KRUS.