II SA/Bd 858/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2018 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej oddala skargę. Wnioskiem z [...] marca 2018 r. skarżący S. K., jako Koordynator do spraw związanych z dostępem do informacji publicznej powołany uchwałą Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] stycznia 2017 r., zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w T. o udostępnienie informacji publicznej przetworzonej w postaci zestawienia przyznanych spraw z urzędu adwokatom i radcom prawnym K. – P. Izby Adwokackiej w T. i Izby Radców Prawnych w T., w latach 2015, 2016 i 2017. Wnioskodawca wniósł o wskazanie z imienia i nazwiska sędziów, którzy przydzielali konkretnym, wskazanym z imienia i nazwiska adwokatom lub radcom prawnym, spraw z urzędu. W uzasadnieniu wnioskodawca podkreślił, że sposób przydzielania spraw z urzędu przez sędziów, konkretnym adwokatom i radcom prawnym powinien być transparentny. Nie powinno budzić wątpliwości, że sytuacja, kiedy konkretny sędzia przydziela sprawy z urzędu cały czas tym samym adwokatom lub radcom prawnym, z pominięciem innych adwokatów lub radców prawnych danej izby, byłaby sprzeczna z zasadami etycznymi, a być może stanowiłaby także naruszenie norm prawnych. Wnioskodawca zwrócił uwagę, że organy samorządu adwokackiego są powołane do współdziałania w stosowaniu prawa (art. 1 ust. 1 Prawa o adwokaturze), tym samym uprawnione, a nawet zobowiązane do przeciwdziałania zjawiskom, które mogą stanowić naruszenia prawa oraz do ochrony praw adwokatury (art. 3 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze), a naruszeniem praw adwokatury byłoby nietransparentne przydzielania spraw z urzędu. Wnioskodawca wskazał, że w przypadku ujawnienia nieprawidłowości na skutek udzielenia organom samorządu adwokackiego żądanej informacji, organy te zamierzają podjąć czynności zmierzające do ochrony interesu publicznego poprzez: - zasygnalizowanie Prezesowi Sądu Rejonowego i Prezesowi Sądu Okręgowego dostrzeżonych nieprawidłowości, - przedstawienia propozycji takich regulacji, które uniemożliwią wystąpienie takich nieprawidłowości w przyszłości. Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 ustawy z [...] września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1764, zwanej w skrócie "u.d.i.p.") Prezes Sądu Rejonowego w T. odmówił skarżącemu udzielania informacji publicznej w zakresie udostępnienia informacji w postaci ilości przyznanych spraw z urzędu dla adwokatów i radców prawnych K. – P. Izby Adwokackiej w T. i Izby Radców Prawnych w T. w roku 2015, 2016 i 2017 z wyszczególnieniem konkretnych spraw przyznanych konkretnym adwokatom i radcom prawnym z imienia i nazwiska przez konkretnych sędziów. Prezes Sądu Rejonowego wskazał, że Sąd nie dysponuje odrębną ewidencją spraw z kategorii leżących w kręgu zainteresowania wnioskodawcy. Z systemu informatycznego wynika tylko informacja o ilości spraw ogółem w poszczególnych kategoriach (K, Kp, W, Ko). W konsekwencji ustalenie czy i w której ze spraw Sąd Rejonowy wyznaczył stronie obrońcę bądź pełnomocnika z urzędu spośród adwokatów i radców prawnych K. – P. Izby Adwokackiej w T. i Izby Radców Prawnych w T. w latach 2015 – 2017 z wyszczególnieniem konkretnych spraw przyznanych konkretnym adwokatom i radcom prawnym z imienia i nazwiska przez konkretnych wskazanych imiennie sędziów poszczególnych wydziałów, wymaga przeanalizowania wszystkich 43.947 spraw II, VIII i XII Wydziału Karnego Sądu oraz 31.495 spraw IX Wydziału Wykonywania Orzeczeń Karnych Sądu. Realizacja wniosku powodowałaby konieczność wyodrębnienia zbioru akt, ze sprawami z kategorii wskazanej w treści wniosku, którym to gotowym zbiorem Sąd obecnie nie dysponuje. Przeglądanie akt wiązałoby się nadto z zaangażowaniem co najmniej kilku pracowników i odsunięciem ich na czas przeglądania akt od ich bieżących obowiązków, co bez wątpienia wpłynęłoby negatywnie na organizację pracy sekretariatów poszczególnych wydziałów. Prezes zwrócił uwagę, ze dokumentacja bezpośrednio związana z wyznaczeniem obrońcy może znajdować się nie tylko w aktach głównych, lecz także w teczkach akt wykonawczych. Nadto w sprawach wielotomowych czy wieloosobowych trudności mogą być spotęgowane poprzez wielość czynności prowadzonych jednocześnie wobec wielu osób. Akta mogą także znajdować się poza siedzibą Sądu, z uwagi na konieczność ich przedstawienia sądowi II instancji w związku z wszczęciem postępowania kontrolno – odwoławczego; mogą też znajdować się u biegłych celem wydania opinii, czy też mogą być dołączone do spraw w przedmiocie wydania wyroku łącznego jak również wysłane innym sądom do podejmowania przez nie czynności. Nie można zatem zagwarantować, że wszystkie akta są dostępne i możliwe do przejrzenia. Wskazując na przesłankę uzyskania informacji publicznej przetworzonej w postaci wykazania, że uzyskanie informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego Prezes Sądu Rejonowego podkreślił, że działanie w ramach interesu publicznego wiąże się z realną możliwością wpływania na funkcjonowanie instytucji państwa, a także gdy uzyskanie określonych informacji mogłoby mieć znaczenie z punktu widzenia funkcjonowania państwa. Nie wystarczy ponadto, aby uzyskanie informacji przetworzonej było istotne dla interesu publicznego – ma być szczególnie istotne. Prezes Sądu Rejonowego podniósł, że wnioskodawca domagający się udzielenia informacji publicznej przetworzonej powinien nie tylko wyjaśnić, w jaki sposób zamierza ją wykorzystać dla ochrony szczególnie uzasadnionego interesu publicznego, ale również powinien wykazać, że jest ona nie tylko ważna dla dużego kręgu potencjalnych odbiorców, której znaczenie jest wyznaczone materią żądanej informacji, ale również, że jej otrzymanie stwarza realną możliwość wykorzystania uzyskanych danych dla poprawy funkcjonowania organów administracji publicznej i lepszej ochrony interesu publicznego. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby analiza danych, których się domaga stanowiła narzędzie do usprawnienia pracy wymiaru sprawiedliwości, w istocie bowiem nie wskazał w jaki konkretny sposób wykorzysta uzyskaną informację; za takowy trudno uznać ewentualną sygnalizację potencjalnego problemu wobec właściwych organów sądu. Wnioskodawca nie wykazał też, że dysponuje odpowiednim narzędziem pozwalającym na dokonanie analizy danych w sposób czyniący ją przydatną dla polepszenia działalności organów wymiaru sprawiedliwości. Brak jest podstaw do udzielenia informacji publicznej przetworzonej podmiotowi, który nie zapewnia, że zostanie ona realnie wykorzystana w celu ochrony interesu publicznego lub usprawnienia funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Odwołując się skarżący zarzucił naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ujawnienie procederu polegającego na tym, że niektórzy sędziowie wyznaczają tylko niektórych, nielicznych adwokatów lub radców prawnych jako obrońców/pełnomocników z urzędu w przydzielonych im sprawach, w sposób oczywiście nietransparentny – nie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] czerwca 2017 r. nr [...] Prezes Sądu Okręgowego utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Rejonowego. Organ odwoławczy podzielił stanowisko, że wskazane przez wnioskodawcę uzasadnienie co do potrzeby uzyskania informacji publicznej przetworzonej nie stanowi przesłanki szczególnego interesu społecznego. Odnośnie wskazanych przez wnioskodawcę czynności, jakie zamierza podjąć w przypadku ujawnienia nieprawidłowości na skutek udzielonej informacji publicznej (tj. zasygnalizowania Prezesowi Sądu Rejonowego i Prezesowi Sądu Okręgowego stwierdzonych nieprawidłowości oraz przedstawienie propozycji takich regulacji, które uniemożliwiają wystąpienie stwierdzonych nieprawidłowości w przyszłości) Prezes Sądu Okręgowego wskazał, że ustawa z dnia [...] lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych reguluje sposób wykonywania wewnętrznego nadzoru administracyjnego nad działalnością administracyjną sądów w zakresie zapewnienia właściwego toku wewnętrznego urzędowania sądu związanych bezpośrednio ze sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości oraz wykonywania innych zadań z zakresu ochrony prawnej. Z uwagi na tematykę, która według skarżącego miałaby być przedmiotem badania przez Prezesa Sądu Rejonowego czy Okręgowego, przyjąć należy, że najbardziej adekwatną formą kontroli powinna być lustracja. W przypadku gdy przedmiotem kontroli miałaby być znacząca ilość spraw, co do zasady lustracja obejmuje losowo wybrane sprawy. Nie znajduje uzasadnienia przeprowadzanie kontroli obejmującej wszystkie wpływające sprawy, zwłaszcza w sytuacji, gdy przedmiotem kontroli miałoby być kilkadziesiąt tysięcy spraw. Tymczasem cel, do którego zmierza kontrolujący ma doprowadzić do rezultatu, który jest podawany jako cel uzyskania informacji publicznej. Jeśli bowiem Prezes Sądu Rejonowego miałby zgromadzić żądane dane, to wnioski z nich wynikające wskazywałby w sposób oczywisty na ewentualne nieprawidłowości. Tym samym sygnalizowanie potrzeby usunięcia nieprawidłowości przez odwołującego stałoby się bezprzedmiotowe. Zdaniem Prezesa Sądu Okręgowego uzyskanie informacji, w takim zakresie, jak domaga się skarżący, przekreśla w istocie rzeczy cel, któremu ma służyć uzyskana informacja. Prezes Sądu Okręgowego zwrócił uwagę, że jeżeli skarżący wie o nieprawidłowościach, które miałyby zachodzić w Sądzie Rejonowym, to nie ma przeszkód, aby poinformować o tym Prezesa tegoż Sądu czy Prezesa Sądu Okręgowego. Z całą pewnością będzie to skutkowało wdrożeniem odpowiednich czynności nadzorczych, polegających najprawdopodobniej na wdrożeniu odpowiednich czynności nadzorczych, polegających na najprawdopodobniej na zarządzeniu lustracji, zgodnie z opisanymi regułami co do zakresu badania akt. Gdyby w jej wyniku okazało się, że zachodzą nieprawidłowości, zakres badania aktowego mógłby być rozszerzony. Prezes dodał, że Minister Sprawiedliwości może ustalić kierunki wewnętrznego nadzoru administracyjnego na dany rok w ramach których uwzględni problematykę objętą wnioskiem. W skardze do sądu administracyjnego S. K. zarzucił naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ujawnienie procederu polegającego na tym, że niektórzy sędziowie wyznaczają tylko niektórych, nielicznych adwokatów lub radców prawnych jako obrońców/pełnomocników z urzędu w przydzielonych im sprawach, w sposób oczywiście nietransparentny – nie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, podtrzymując swoją argumentację przedstawioną w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Nie jest w sprawie sporne, że wnioskowana przez skarżącego informacja ma charakter informacji przetworzonej, a w związku z tym przed jej udzieleniem konieczne było rozważenie w jakim zakresie żądane informacje, mają szczególnie istotne znaczenie interesu prawnego. Ustawodawca w przepisie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z o dostępie do informacji publicznej (w skrócie: "u.d.i.p.") wprowadził bowiem ograniczenie dostępu do takiej informacji publicznej. W myśl przywołanego przepisu, prawo do uzyskania informacji publicznej przetworzonej przysługuje tylko w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. W takiej sytuacji koniecznym jest zbadanie występowania przesłanki "szczególnej istotności dla interesu publicznego". Powyższa przesłanka nie została w ustawie o dostępie do informacji publicznej zdefiniowana, ale uwarunkowanie udostępnienia informacji przetworzonej od jej zaistnienia, niewątpliwie świadczy o nadaniu przez ustawodawcę prymatu interesu publicznego nad interesem prywatnym. Pojęcie interesu publicznego jest pojęciem niedookreślonym, niemającym zwartej, zapisanej formuły na gruncie obowiązującego prawa. Interes publiczny odnosi się w swej istocie do spraw związanych z funkcjonowaniem państwa oraz innych ciał publicznych jako pewnej całości, zwłaszcza jeśli jest ono związane z gospodarowaniem mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Skuteczne działanie w granicach interesu publicznego wiąże się z możliwością realnego wpływania na funkcjonowanie określonych instytucji w szerokim tego słowa znaczeniu (zob. I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska. Ustawa o dostępie do informacji publicznej, komentarz, LexisNexis 2012, s. 53). Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 lutego 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1721/05, (Prok.i Pr. 2006, Nr 5, poz. 53), w zakresie prawa dostępu do informacji interes publiczny istnieje wówczas, gdy uzyskanie określonych informacji mogłoby mieć znaczenie z punktu widzenia funkcjonowania państwa, np. w konsekwencji usprawniałoby działanie jego organów. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1870/10, Lex nr 951999) zwrócił z kolei uwagę, że wnioskodawca żądający informacji publicznej przetworzonej, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., dla jej uzyskania powinien wykazać nie tylko, że jest ona ważna dla dużego kręgu potencjalnych odbiorców, ale również, że jej uzyskanie stwarza realną możliwość wykorzystania uzyskanych danych dla poprawy funkcjonowania organów administracji i lepszej ochrony interesu publicznego. Wskazany przepis ma w założeniu doprowadzić do sytuacji, w której nadzwyczajny wysiłek administracji - związany z realizacją wniosku o udostępnienie informacji publicznej - znajduje uzasadnienie w przeważającej nad nim wartości tej informacji dla społeczeństwa (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. I OSK 1313/14). Zgromadzenie informacji pozwalających na ujawnienie postępowania polegającego na tym, że niektórzy sędziowie wyznaczają tylko niektórych adwokatów lub radców prawnych jako obrońców/pełnomocników z urzędu w przydzielonych im sprawach – można w pewnych przypadkach uznać za szczególnie istotne dla interesu publicznego tj. dające możliwość poprawy funkcjonowania organów państwa. Jednakże w przedmiotowej sprawie nie wiadomo, czy w ogóle potrzeba poprawy funkcjonowania organów państwa i lepszej ochrony interesu publicznego istnieje. Okoliczność, że niektórzy sędziowie wyznaczają tylko niektórych adwokatów i radców prawnych jako obrońców/pełnomocników nie zawsze automatycznie może oznaczać postępowanie niezgodnie z interesem publicznym czy błędnym funkcjonowaniem organów państwa – nie można bowiem wykluczyć sytuacji, że owo powtarzające się przydzielanie dotyczy tylko określonego rodzaju spraw, a sędzia, który otrzymuje ten określony rodzaj spraw ma wiedzę, że w tego rodzaju sprawach specjalizują się tylko nieliczni adwokaci czy radcowie. W takim przypadku wyznaczenie tylko niektórych adwokatów i radców prawnych (z pewnej grupy specjalistów) byłoby wręcz w interesie zarówno publicznym, jak też w interesie osób, którym pomoc prawna zostaje w ten sposób udzielona: z jednej strony dzięki wyspecjalizowanej pomocy prawnej postępowanie może przebiegać szybciej i sprawniej, z drugiej strony – osoba, której udzielono pomocy prawnej ma szanse otrzymać pomoc bardziej adekwatną do jej potrzeb. Dopiero wyznaczanie nielicznych adwokatów lub radców prawnych jako obrońców/pełnomocników, bez żadnych kryteriów merytorycznych może być uznane za działanie co najmniej nietransparentne, wymagające poprawy w funkcjonowaniu organów państwa. Skarżący jednakże nawet nie uprawdopodobnił, że wskazane zachowanie istnieje. Przy braku uprawdopodobnienia choćby jednego przypadku tego rodzaju jak wskazano w uzasadnieniu wniosku, wykonanie wniosku nie prowadziłoby do uzyskania informacji pozwalającej na potwierdzenie istnienia i rozmiaru patologii, którą należałoby wyeliminować, ale do zbadania, czy taka patologia w ogóle występuje. Wniosek w istocie ma charakter badawczy a nie naprawczy. Oczywiście nie można a priori uznać, że zbadanie sposobu działania struktur Państwa nie jest w interesie publicznym. W świetle art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. konieczna jest jednakże ocena, czy przeprowadzenie takiego badania ma "szczególnie" istotne znaczenie dla interesu publicznego - przy uwzględnieniu w niniejszej sprawie szerokiego i długotrwałego zaanagażowania sił i środków Państwa (których celem nie jest prowadzenie działalności badawczej), z uszczerbkiem dla wykonywania ich podstawowych zadań, na co słusznie zwraca uwagę organ. Zasadnie zatem argumentuje organ – Prezes Sądu Okręgowego, że w przedmiotowym przypadku uzyskanie informacji publicznej przetworzonej ma być środkiem do uzyskania pewnego celu w postaci poprawy funkcjonowania administracji (organów Państwa). Tymczasem w przedmiotowej sprawie wykonanie żądania wnioskodawcy nie prowadziłoby do uzyskania narzędzia, przy pomocy którego miałby być osiągnięty pewien cel tj. poprawa działania organów administracji, ale byłoby w istocie prowadzeniem działalności tożsamej z działalnością już w ramach naprawy funkcjonowania organów – przy jednoczesnym braku jakichkolwiek przesłanek, że tego typu działanie naprawcze, angażujące siły i środki organu, jest potrzebne. Należy przy tym zwrócić uwagę, że wnioskodawca, powołując się na możliwe działania samorządu adwokackiego, jest osobą pełniącą, na mocy uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, funkcję koordynatora do spraw związanych z dostępem do informacji publicznej, o niesprecyzowanych (także w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. – prawo o adwokaturze) kompetencjach. W tej sytuacji wniosek skarżącego, niemającego uprawnień do działania w imieniu adwokatury jako samorządu zawodowego, należy oceniać jako wniosek osoby fizycznej i z tej też perspektywy (a nie z perspektywy adwokatury) należy oceniać czy uzyskanie przez skarżącego informacji publicznej stwarza realną możliwość wykorzystania uzyskanych danych dla poprawy funkcjonowania organów administracji i lepszej ochrony interesu publicznego. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), Sąd oddalił skargę.