II SA/Bd 864/20

WyrokWSA w Bydgoszczy2020-10-07

Skład orzekający: Renata Owczarzak, Anna Klotz, Leszek Tyliński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy córce przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawnego ojca, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności?
Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje córce na niepełnosprawnego ojca, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika to z literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi negatywną przesłankę wyłączającą przyznanie świadczenia w takiej sytuacji. Ustawodawca zakłada, że więź małżeńska nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia, który wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych.
Stan faktyczny
Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego N. G. na rzecz jej niepełnosprawnego ojca, A. G., argumentując, że niepełnosprawność ojca nie powstała do 18. lub 25. roku życia oraz że ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. N. G. wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie prawa materialnego i błędne zastosowanie przepisów, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Leszek Tyliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2020 r. sprawy ze skargi (...) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia (...) 2020 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 864/20 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2020 r., znak: [...] Prezydent G., działając na podstawie art. 20, art. 24, art. 26, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111), art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 559), § 1, § 2, § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017r., poz. 1466), obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 (Monitor Polski z 2019 r., poz. 1067), art. 104 K.p.a., orzekł o odmowie przyznania N. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem - A. G.. W uzasadnieniu decyzji orzekający organ I instancji podniósł, iż w dniu [...].04.2020 r. wpłynął wniosek N. G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem - A. G., który legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...].03.2020 r., ustalającym, iż jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji do [...].03.2022 r. Z powyższego orzeczenia, zdaniem organu I instancji nie wynika, jakoby inwalidztwo powstało u A. G. w okresie do ukończenia 18, bądź też 25 roku życia (w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej). W związku z powyższym, w ocenie orzekającego organu brak jest możliwości przyznania N. G. świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia, co w przypadku A. G. (na podstawie dołączonej dokumentacji) nie ma zastosowania. Kolejną negatywną przesłanką uniemożliwiającą w przekonaniu organu I instancji ustalenie N. G. prawa do wnioskowanego świadczenia jest fakt, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki (w niniejszej sprawie A. G.) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od powyższej decyzji N. G. wniosła o jej uchylenie oraz merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie tj.: orzeczenie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, zarzucając: . naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia [...] listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, . błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka. Odwołująca uzasadniając podniesione zarzuty powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13, który orzekł o niezgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Odwołująca nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją, gdyż uważa, że to ona opiekuje ojcem, gdyż jej matka nie jest w stanie opiekować się mężem, bowiem leczy się, cierpi na liczne choroby, które uniemożliwiają jej opiekę nad schorowanym małżonkiem. N. G. poinformowała o tym, że zrezygnowała z pracy zawodowej w celu pomocy i opieki nad swoim ojcem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., znak: SKO- 82-478/20 orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Kolegium nie neguje faktu, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem A. G., jednakże fakt, iż D. G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłącza prawo wnioskodawcy do przedmiotowego świadczenia. Wskazano, że kwestie związane z ustaleniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego reguluje przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jest to szczególny rodzaj wsparcia finansowego, które przysługuje co do zasady matce albo ojcu; innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm. - dalej cyt.: K.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności lub opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 w/w ustawy). Dlatego też w niniejszej sprawie będzie miał zastosowanie wyżej cytowany przepis, a także przepisy ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 129 § 1) ustalający kolejność osób zobowiązanych do alimentacji; w tym niesienia pomocy i opieki. W skardze do Sądu N. G. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła ww. decyzji rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W ocenie skarżącej, wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ II prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdyż świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z zamiarem ustawodawcy, stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, zdaniem skarżącej należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową, bądź stan zdrowia, nie mogą sprawować takiej opieki. Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w wyroku z dnia 7 marca 2019 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 80/19 "W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (k.r.o.). Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, w ocenie skarżącej narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 365) oraz art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r.. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia określonych naruszeń prawa sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla zaskarżony akt albo stwierdza jego nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.), bądź oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia (art. 151 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy administracyjnej co do jej istoty, a jedynie ocenia, czy postępowanie przed organami przeprowadzono prawidłowo, oraz czy wydany akt pozostaje w zgodzie z prawem. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyganie sprawy przez sąd następuje bez związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w nich podstawą prawną. Mając na uwadze tak zakreślone ramy kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Krąg uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wyznaczają przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2086, dalej: "k.r.i.o."). Dalszym krewnym pomoc przysługuje tylko wówczas, gdy niepełnosprawny nie ma innej osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy nie może ona sprawować nad nim opieki. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (por. wyroki NSA z dnia: 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1196/2012; 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1526/12; 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/2012, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA - dalej: "CBOS"). W rozpatrywanej sprawie wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, uniemożliwiało przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do treści art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone między innymi w art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: 1) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Brak jest zatem podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawnego ojca, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane (por. art. 17 ust. 1 i 1a ustawy). Jako przykład można podać wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składany przez syna na matkę, w sytuacji gdy zarówno matka, jak i ojciec legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (tak: ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, autor Anna Kawecka, pod red. Katarzyny Małysy-Sulińskiej, publ. Lex 2015). Jednakże pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza – co do zasady z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z unormowania art. 23 k.r.o. wynika, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 k.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego, dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 k.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Podnoszona w skardze okoliczność rzeczywistej stale sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem, nie znosi obowiązków, określonych w art. 23 k.r.o., ciążących na jego małżonce. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji, rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm tego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. W związku z powyższym organy administracji przyjęły, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy, ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, co również wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę sprawowania osobistej opieki lub też może mieć wymiar finansowy, czyli sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego), będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Prezentowany pogląd, dotyczący przedstawionej powyżej wykładni art. 17 ust. 1, ust. 1a, i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12 (CBOS), który skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. Jednakże nie podziela odmiennego stanowiska prezentowanego w przywołanych poniżej wyrokach NSA z dnia: 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1200/14 i 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1622/15; oraz wyrokach WSA: w Rzeszowie z dnia 24 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 522/19; w Białymstoku z dnia 11 października 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 642/12 i 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 987/12; w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Po 242/12 i z dnia 10 października 2019 r. sygn. akt II SA/Po 583/19; we Wrocławiu z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 848/11; w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 1391/12 (CBOS). Dodatkowo stwierdzić należy, że przyjęta przez organy administracji wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można rozumieć jako nakaz identycznego traktowania wszystkich osób, zobligowanych do alimentacji. Więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma bowiem zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi. W niniejszym przypadku nie można też mówić o naruszeniu art. 18 Konstytucji RP, który stanowi ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia pomocowego nie oznacza, że Państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony związku małżeńskiego, macierzyństwa i rodzicielstwa. Sam brak realnego niewypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy mężem i żoną nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło