II SA/Bd 873/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2013 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu [...] orzekł o przyznaniu J. B. świadczenia za pracę przymusową w wymiarze 8 pełnych miesięcy: od czerwca 1944 r. do stycznia 1945 r. Pismem z dnia 31 maja 2013 r. J. B. zwróciła się o zmianę oznaczonej wyżej decyzji w trybie art. 155 K.p.a. i przyznanie uprawnienia do ww. świadczenia również za okres pozostawania w miejscu deportacji do dnia 8 maja 1945 r. tj. do zakończenia II wojny światowej. Wnioskodawczyni zwróciła uwagę, że Kierownik Urzędu [...] określił, iż okres deportacji, stanowiący podstawę wypłaty świadczenia pieniężnego z tego tytułu obejmuje okres od czerwca 1944 r. do stycznia 1945 r., bowiem koniec tego okresu był tożsamy z datą wyzwolenia miejscowości Brzesko i wskazanie stycznia 1945 r. jako końca deportacji, jednak w ocenie strony przyjęcie przez organ takiego właśnie okresu miało charakter uznaniowy, gdyż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, datą końca okresu deportacji jest data oficjalnego zakończenia działań wojennych tj. dzień 8 maja 1945 r. nie zaś data wyzwolenia miejscowości, w której przebywała osoba deportowana. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu [...] orzekł o odmowie zmiany decyzji własnej z dnia [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia orzekający organ podniósł, iż pierwsza z przesłanek art. 155 Kpa została spełniona, gdyż decyzja, o zmianę której wnosi strona jest ostateczna (art. 16 § 1 kpa), jednak wnioskodawczyni w ocenie organu nie wykazała, by za zmianą decyzji przemawiał interes społeczny lub jej słuszny interes, zauważając przy tym, że organ administracji związany jest przepisami prawa, a słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia tych przepisów. Ponadto organ zwrócił uwagę, że z materiału dowodowego, znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż strona w maju 1944 r. została wraz z rodziną wywieziona z O., powiat K. S., województwo [...] (obecnie na terytorium [...]) do Sz., powiat [...], województwo [...], gdzie została zatrudniona w niemieckim gospodarstwie rolnym. Wskazano ponadto, że decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu świadczenia za pracę przymusową w wymiarze 8 pełnych miesięcy organ oparł między innymi na protokole przesłuchania strony z dnia 28 grudnia 2010 r. (wpływ do siedziby organu: 3 stycznia 2011 r.), w którym J. B. w pkt 18 zeznała, że przebywała na deportacji do dnia 25 lutego 1945 r., zaś w pkt 21 wyjaśniła, że: "Po wyzwoleniu wraz z rodziną pozostaliśmy w Sz. jeszcze do maja 1945 r. Ojciec w tym czasie na własną rękę wyjechał do województwa [...] w poszukiwaniu gospodarstwa. Udał się do biura administracyjnego (tak zwany PUR) w powiecie S. W wymienionym biurze przydzielono naszej rodzinie gospodarstwo rolne w miejscowości S., gmina K., powiat S., województwo[...]. Po tym fakcie przeprowadziliśmy się do wspomnianej miejscowości S.". W świetle powyższych okoliczności zdaniem organu uznać należy, że pozostawanie rodziny strony w miejscowości Szczepanowo do maja 1945 r. nie miało charakteru represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 cyt. ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. B. podniosła, że nie jest zadowolona z zapadłego rozstrzygnięcia. W jej ocenie wydana decyzja winna zostać uchylona, ponieważ przemawia za tym słuszny interes stron. Strona zwróciła uwagę, że jej młodsza siostra W. Sz., będąc razem z całą rodziną pod opieką mamy J. Cz. oraz siostry W., otrzymała to świadczenie, natomiast w przypadku wnioskodawczyni, odmówiono jego przyznania. W jej ocenie taka decyzja jest krzywdząca, gdyż musiała w owym czasie nie tylko pracować, ale również opiekować się 13 lat młodszą siostrą W. Skarżąca wyraziła przekonanie, że skoro jeden z członków tej samej rodziny przebywających w takich samych warunkach uzyskał prawo do świadczenia pieniężnego od czerwca 1944 r. do 8 maja 1945 r., to pozostałe siostry mają takie samo prawo. Rozpatrując sprawę ponownie, decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu brak jest, podstaw do zmiany decyzji o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego w oparciu o przepis art. 155 kpa, gdyż strona nie wykazała istnienia interesu społecznego lub słusznego interesu własnego. Podkreślono przy tym, że we wniosku z dnia 6.06.2013 r. zainteresowana powołała się na te same okoliczności będące przedmiotem rozpoznania organu w trakcie postępowania prowadzonego w trybie zwyczajnym. Zwrócono też uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku w przedmiotowej sprawie uznał, że decyzja Kierownika Urzędu o przyznaniu stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego była zgodna z prawem, a zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, z tego też względu w ocenie organu nie mógł on zaprezentować odmiennej od wyrażonej przez Sąd oceny prawnej w aktualnym stanie faktycznym i prawnym. W skardze do sądu J. B. ponownie wyraziła niezadowolenie z treści zapadłych w jej sprawie rozstrzygnięć organów administracji, stwierdzając, że mają one charakter krzywdzący. Podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca zwróciła uwagę na fakt, iż jej młodsze siostry: E. i W., otrzymały świadczenie za okres do końca wojny, natomiast skarżąca przebywając w tych samych okolicznościach, świadczenie otrzymała za okres tylko do stycznia 1945 r. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na wsŧępie niniejszych rozważań przyjdzie odnieść się do kluczowego zagadnienia w sprawie, a mianowicie trybu, w którym prowadzone było przedmiotowe postępowanie. Jak wynika z podstawy prawnej pierwszej decyzji wydanej w ramach niniejszego postępowania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał tę decyzję na podstawie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie określone w art. 155 kpa stanowi jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, obejmujący przypadki weryfikacji decyzji prawidłowych lub obarczonych wadami niekwalifikowanymi, a więc wadami, które nie uzasadniają wszczęcia postępowań nadzwyczajnych, dotyczących wznowienia postępowania (art. 145 i następne kpa) oraz stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 i następne kpa). Przepis powyższy otwiera zatem możliwość weryfikacji decyzji, pozwalając organowi administracji na swobodę działania w zakresie określenia konsekwencji stanu faktycznego sprawy. Instytucja prawna przewidziana w art. 155 kpa dopuszcza ingerencję w ostateczną decyzję administracyjną, stanowiąc wyjątek od określonej w art. 16 § 1 kpa zasady trwałości tych decyzji. Z analizy art. 155 kpa, w brzmieniu obowiązującym w dacie rozstrzygania przez organ administracji publicznej wynikało, że organ, który wydał decyzję ostateczną, lub organ wyższego stopnia może ją uchylić lub zmienić, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki: a) strona wyraziła zgodę na uchylenie lub zmianę decyzji, b) przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie lub uchyleniu takiej decyzji, c) za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Jedynie łączne spełnienie powyższych przesłanek umożliwia uchylenie lub zmianę ostatecznej decyzji administracyjnej w oparciu o tryb przewidziany w art. 155 kpa. Jak wskazuje się w orzecznictwie, postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 kpa jest nowym postępowaniem, odrębnym w stosunku do tego, w którym zapadła weryfikowana decyzja ostateczna (por. uchwała SN z dnia 15 grudnia 1984 r. sygn. akt III AZP 8/83, OSNC 1985, nr 10, poz. 143). Podkreślenia przy tym wymaga, że decyzja wydana na podstawie art. 155 kpa może dotyczyć wyłącznie kwestii rozstrzygniętych decyzją ostateczną organu, a więc decyzją, której dotyczy postępowanie o zmianę lub uchylenie. Na okoliczność powyższą zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt II GPS 2/09, ONSAiWSA nr 1/2010, poz. 4, gdzie wskazano, że dla ustalenia tożsamości przedmiotu sprawy decydujące znaczenie ma treść praw i obowiązków. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że dopóki mamy do czynienia z tymi samymi prawami i obowiązkami tych samych podmiotów, ukształtowanymi obowiązującą decyzją, z tym samym lub zachowującym ciągłość regulacji stanem prawnym i niezmienionym w kwestiach prawnie istotnych stanem faktycznym, dopóty można mówić o tożsamości sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnoprawnym. Konsekwentnie w trybie art. 155 kpa nie można rozszerzać treści nowej sprawy administracyjnej, a zmiana decyzji w tym trybie może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy "pierwotnej". Mieć bowiem należy na względzie, iż decyzja wydana na podstawie art. 155 kpa może dotyczyć wyłącznie kwestii rozstrzygniętych zmienianą (uchylaną) decyzją organu, a nie kwestii nowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 1993 r., sygn. akt I SA/1892/92, ONSA 1994, Nr 3, poz. 116). Co więcej również ocena zindywidualizowanego interesu społecznego i słusznego interesu stron, uzasadniających zmianę decyzji w trybie określonym w art. 155 kpa nie może odbywać się w oderwaniu od stanu faktycznego i prawnego sprawy (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2011, s. 606 – 607). Powoduje to, że ewentualna zmiana lub uchylenie decyzji w trybie określonym w art. 155 kpa może mieć miejsce, tylko i wyłącznie wtedy, gdy w określonym uprzednio stanie faktycznym sprawy, za zmianą lub uchyleniem decyzji przemawiają względy celowościowe w postaci słusznego interesu strony lub interesu publicznego. Przenosząc powyższe, ogólne rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, iż poza sporem pozostaje, iż rozpoznając wniosek skarżącej z dnia 31 maja 2013 r. o zmianę ostatecznej decyzji z dnia [...] r., nie stwierdzono istnienia ustawowych przesłanek wyłączających możliwość zastosowania trybu określonego w art. 155 kpa. Ustalenie powyższe otworzyło drogę do zbadania, czy interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiają za uchyleniem powyższej decyzji. Zdaniem skarżącej w ustalonym stanie faktycznym nie ulega wątpliwości, iż spełniona została przesłanka słusznego interesu strony, wskazująca na konieczność zmiany decyzji z dnia 1 lutego 2011 r., jednak stanowisko powyższe uznać należy za wadliwe. Jak powyżej wskazano uwzględnienie interesu strony w ramach art. 155 kpa nie może odbywać się w oderwaniu od okoliczności faktycznych danej sprawy. Tym samym uwzględnienie powyższego kwalifikowanego interesu strony przy wydawaniu decyzji, o jakiej mowa w art. 155 kpa, należy rozumieć w ten sposób, iż mając w ustalonym, niezmiennym stanie faktycznym możliwość wydania korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia, nie pozostającego w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym, organ przyjmuje ten sposób orzekania zmieniając decyzję mniej korzystną dla strony. A więc to względy celowościowe (interes strony, interes publiczny) muszą przemawiać za inną konkretyzacją prawa i obowiązków adresatów decyzji zmienianej w trybie art. 155 kpa. U podstaw powyższego rozstrzygnięcia nie może przy tym spoczywać odmienna ocena ustalonego w sprawie stanu faktycznego, gdyż działanie powyższe wykracza poza zakres zastosowania art. 155 kpa. W przedmiotowej sprawie rozważenia wymagało, czy w świetle okoliczności faktycznych sprawy, względy celowościowe w postaci słusznego interesu strony oraz interesu publicznego przemawiają za zmianą decyzji z dnia [...] r. Dokonana powyżej ocena, wskazała, iż wywodzony przez skarżącą słuszny interes polegający na przyznanie uprawnienia do świadczenia za pracę przymusową również za okres pozostawania w miejscu deportacji do dnia 8 maja 1945 r. tj. do zakończenia II wojny światowej, nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym. Podkreślić należy, iż w ramach sprawy zakończonej ostateczną decyzją Kierownika Urzędu [...] z dnia [...] r. o przyznaniu świadczenia za pracę przymusową w wymiarze 8 pełnych miesięcy organ oparł między innymi na protokole przesłuchania strony z dnia 28 grudnia 2010 r. (wpływ do siedziby organu: 3 stycznia 2011 r.), w którym J. B. w pkt 18 zeznała, że przebywała na deportacji do dnia 25 lutego 1945 r., zaś w pkt 21 wyjaśniła, że: "Po wyzwoleniu wraz z rodziną pozostaliśmy w Sz. jeszcze do maja 1945 r. Ojciec w tym czasie na własną rękę wyjechał do województwa [...] w poszukiwaniu gospodarstwa. Udał się do biura administracyjnego (tak zwany PUR) w powiecie S. W wymienionym biurze przydzielono naszej rodzinie gospodarstwo rolne w miejscowości S., gmina K., powiat S., województwo[...]. Po tym fakcie przeprowadziliśmy się do wspomnianej miejscowości S.". Stąd działając w trybie art. 155 kpa organ nie mógł rozszerzać zakresu sprawy administracyjnej o fakty, których nie udokumentowano w toku uprzednio prowadzonego postępowania administracyjnego, lecz zobowiązany był jedynie do dokonania oceny, czy żądanie skarżącej znajduje oparcie w aktach sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] r. W tak zakreślonym zakresie postępowania administracyjnego, toczącego się na podstawie art. 155 kpa, zasadnie uznano, iż w stanie faktycznym sprawy brak jest zindywidualizowanego interesu społecznego i słusznego interesu stron, uzasadniającego zmianę decyzji, gdyż powołanie się przez skarżącą na okoliczności, które są sprzeczne z wnioskami nasuwającymi się wskutek analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uniemożliwia zmianę powyższej decyzji w oparciu o treść art. 155 kpa. Przesłankę słusznego interesu strony przewidzianą wśród przesłanek uzasadniających wykorzystanie postanowień art. 155 K.p.a. ujmować należy inaczej, a nie wyłącznie poprzez deklarowanie chęci otrzymania wnioskowanego świadczenia. Tym samym uruchamiając przedmiotowe postępowanie skarżąca winna wykazać występowanie słusznego interesu poza tym, który deklarowała wszczynając pierwotne postępowanie. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) należało skargę oddalić.